Kalva

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
KALVA
Xəritə
Ağsu rayonu
Ağsu rayonu
Məlumatlar
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Ağsu rayonu


Kalva kəndi

KalvaAzərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Kalva Ağsu rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Niyaldağ silsiləsinin ətəyindədir. Qədim türk kökənli kəndidir. Kəndin adı türkcəmizdəki "kalafa" sözündəndir ki, ("kalafa" sözündəki "kala" dilimizdəki "çala" sözüdür) bu da "çala, çökək, dərə yer" anlamındadır. Qədim Kalva dərəyaxasında yerləşdiyinə görə kəndə bu ad verilib. Ümumiyyətlə, kəndə qıraqdan baxanda onun coğrafi mövqeyinə görə çalada, çökəkdə yerləşdiyi aydınca görünür.

Tarixi[redaktə]

Bəzi məlumatlara görə Kalvanın ən azı 8-10 əsrlik tarixi var. Belə ki, əvvəllər Şamaxı rayonunun tərkibində olmuş Kalva kəndində hələ xanlıqlar, bəyliklər dövründə yaşayış olub. Bundan başqa Kalvada yerləşən qədim məzarlıqdakı qəbirlərin 200-250 il bundan əvvələ, hətta daha qədim dövrlərə də aid olması aşkarlanıb. Tarix boyu Şirvanda yaranmış neçə-neçə dövlətlərin tərkibində olmuş Kalva qədim Şamaxıdan 20 km aralıda yerləşir.

Mədəniyyəti və təhsili[redaktə]

Bir çox mənbələrdə göstərildiyinə görə Ağsu rayonunun Kalva kəndində ilk məktəb XIX əsrin ikinci yarısında yaranıb. Əvvəllər kənddə Hacı Abdulla və onun qızı Molla Kafiyyə öz evlərində 9-12 yaşlı uşaqlara - oğlanlara və qızlara dini dərslər keçmişlər. Görkəmli maarifpərvər Mahmudbəy Mahmudbəyov xatirələrində bu barədə yazır: "1886-cı ildə Kalvada məktəb açıldıqdan sonra Hacı: "Kalvadan rus iyi gəlir, ona görə də oradakı müridlərə Allahın xeyir-duasını yetirə bilmərəm", - deyərək Kalvaya getməkdən imtina etdi" [1].

Mənbələrdə göstərilir ki, hələ 1881-1891-ci illərdə Kalvada yeni üsullu məktəb olub. Məktəb Osman adlı bir kənd sakininin evində fəaliyyət göstərib. Məktəbin 36 şagirdi olub. Tanınmış pedaqoq Soltan Məcid Əfəndiyev məktəbə gələr, dərslərdə oturar, məsləhətlər verərmiş. Böyük maarifçi Mahmud bəy Mahmudbəyov Kalva kənd məktəbinin ilk müəllimlərindən olmuşdur.

1918-ci ildə kəndin şimal tərəfində böyük məktəb binası tikilib, lakin erməni-türk qırğını nəticəsində həmin məktəb yandırılıb. 1924-cü ildə Kalva kəndində ibtidai məktəb üçün yeni bina tikilib. 1925-ci ildə Kalva kəndində "Birinci dərəcəli Şura zəhmət məktəbi" açılıb.

Kəndin hazırkı məktəb binası 1926-cı ildə inşa edilməyə başlanılmış, 1932-ci ildə isə istifadəyə verilmişdir. Həmin bina ibtidai siniflər üçün nəzərdə tutulmuşdu. 1933-cü ildə bu təhsil ocağı yeddiillik məktəbə, 1938-ci ildə isə orta məktəbə çevrilib. Təhsil ocağının birinci buraxılışı 1941-ci ildə olub. Cəmi 5 otaqdan ibarət bu binaya yardımçı otaqlar əlavə edilmişdir. [2]

Məktəbin ilk direktoru Eyyub Musayev olmuşdur. Müxtəlif illərdə Niftalı Kazımov, Mirzəxan Ağakişiyev, Səftər Zeynalov, Kamal Musayev, Alışan Müslümov, Zaid Abdulov, Feyiz Mirzəyev Kalva kənd orta məktəbinin direktoru olmuşlar. 15 ilə yaxındır ki, məktəbə Rubət Əsgərov rəhbərlik edir. Keçən əsrin 30-cu illəri tarixə "savadsızlığın ləğvi" illəri kimi daxil olub. Həmin illərdə Maqsud Hacıyev, Nüsrəddin Əfəndiyev, Mustafa Kazımov, Soltan Kazımov, Ağalar Kərimov, Səftər Zeynalov, Alxan Ataşov, Seyid Əzizov, Sifadə Kərimov və onlarca kalvalı ziyalı Ağsu, Şamaxı, İsmayıllı, Kürdəmir, Qubanın müxtəlif kəndlərində dərs demişlər.

Məktəbin ilk şagirdləri olmuş və sonra məktəbdə müəllim işləmiş S.Zeynalovun, M.Hacıyevin və başqalarının pedaqoji fəaliyyəti nəticəsində böyük ziyalı kütıəsi yetişmişdir. Misal olaraq Qalib İmaməliyevi,Qahir Zülfüqarovu, Zabit Mirzəməmmədovu, , o cümlədən uzun illərdən Ağsu Rayon Maarif Şöbəsində çalışan İnayətov Məntiqi, 80-ci illərdə Ağsuda "Birlik" qəzetində çalışmış Hacıyev Ədaləti göstərmək olar.

Məktəbin məzunu, hazırda Şamaxı şəhər orta məktəbində işləyən Həbibə Eldarova 2007-ci ildə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb, 2008-2009-cu tədris ilində keçirilmiş "Ən yaxşı müəllim" müsabiqəsinin qalibi olub.

Ümumilikdə 125 ildən artıq yaşı olan Kalva kənd məktəbi son illər çox pis vəziyyətdə olduğuna görə yeni məktəbin tikintisi üçün 2009-cu ildə Prezident İlham Əliyev sərəncam imzalayıb. Tikinti işləri isə Təhsil Nazirliyinin dəstəyi ilə həyata keçirilib. Yeni məktəbin inşası ilə əlaqədar olaraq köhnə məktəb binası sökülüb.

2010-2011-ci il tədris ilində istifadəyə verilən müasir standartlara cavab verən yeni tədris binası 220 şagird üçün nəzərdə tutulub. Həmçinin yeni tədris binasında 8 sinif otağı, bununla yanaşı müasir avadanlıqlarla təchiz olunmuş kompyuter otağı, kitabxana, kimya, fizika, biologiya laboratoriyaları, idman zalı, akt zalı və yeməkxana şagirdlərin istifadəsinə verilib. Bundan əlavə məktəbdə daimi isti-soyuq su, elektrik və istilik sistemləri üçün qurğular quraşdırılıb.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə]

Təbii-coğrafi şərait baxımından Kalvanın yerləşdiyi ərazi qədimdən bəri sənətkarlıqla məşğul olan Basqal, Lahıc, Sulut kimi kəndlərlə həmsərhəd olub, həmin kəndlərin Şamaxıya çıxış yolları Kalvadan keçib.

Tarixən Kalva kəndinə qonşu olan Dilman, Xatman, Hacman və Suraxanı kəndləri Kalva Sovetliyi (SSRİ dövrundə) adlanırdı. İndi isə "Kalva kənd ərazi bölgəsi" adlanır.

Kalva öz təbii-coğrafi şəraiti baxımından bölgənin Şirvan zonasının ən gözəl guşələrindən biridir. Kəndin 4 bir tərəfinin dağlarla əhatə olunması buranın gözəlliyinə əlavə rəng qatır. Bundan əlavə Kalvada saysız-hesabsız təbii yeraltı bulaqlar da var ki, bu xüsusiyyətinə görə də buranı bir növ "bulaqlar kəndi" də adlandırmaq olar.

Kalva kəndinin iqlimi əsasən mülayim və sərin olur. Yay aylarında Azərbaycanın əksər bölgələrində qızmar günəşin yandırıcı şüalarını isə kəndin sıx və geniş meşələri, hündür ağacları və uca dağları dəf edir. Burada həm də yüksək turizm potensialı mövcuddur.

Əhalisi[redaktə]

1999-cu ilin siyahıyaalınma məlumatına əsasən Kalvanın əhalisi 1760 nəfərdir. Kalvalılar soy-kök baxımından yerli türklərdir.

1919-cu il tarixində ermənilər tərəfindən Kalva kəndində 500 nəfər öldürülmüşdür.

İqtisadiyyatı[redaktə]

Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır. Burada torpaqların münbit olması əkinçiliklə məşğul olmağa şərait yaradır. Kənd əhalisi əsasən özlərinə aid həyətyanı sahələrdə və ya bostanlarda əkin əkirlər. Kalvada əvvəllər böyük təsərrüfat işləri ilə də məşğul olublar. Bundan əlavə Kalvada yaşıllıqların, əlverişli və münbit yaylaqların olması heyvandarlığın da inkişafına təsir edir. Burada əhali iri və xırda buynuzlu heyvan saxlayır, həmçinin onlardan əldə etdikləri ət, süd, yun və digər məhsulları bazara çıxarmaqla öz tələbatlarını ödəyirlər.

Mənbə[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Z.Göyüşov "Azərbaycan maarifçilərinin əsərlərində əxlaq məsələləri", səh.85
  2. 120 yaşlı təhsil ocağının binası günün tələblərinə cavab vermir