Pomidor
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
Pomidor (ispan dilindən pomo d'oro - qızıl alma sözündən) badımcançiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi. Birillik, yaxud çoxillik (tropiklərdə) ot və ya yarımkollardır. Vətəni Cənubi Amerikadır. Yabanı növləri Peru, Ekvador və Çilidə tapılmışdır. Avropada 16 əsrin ortalarında meydana gəlmişdir. Rusiyada 1780 ildən mövcuddur. Pomidor cinsi üç növə bölünür adi pomidor (Lycopersicon esculentum), Peru pomidoru (L. peruvianum) və tüklü pomidor (L. hirsutum). Adi pomidorun üç yarımnövü, təxminən 2000 sort və forması var. Yarpaqları təklələkvarı bölümlü, çiçəyi sarıdır. Müxtəlif çalarlı qırmızı, çəhrayı, sarı və ağ meyvəsi yastı, yumru, uzunsov-oval, armudvarı və ellipsvarıdır. Diametri 3-dən 10 sm-dək, çəkisi 20-900 q-dək və daha çox olur. Tərkibində 4,5-8,1% quru maddə, o cümlədən 50% həll olan şəkərlər (monozlar), 3,5-8,5% üzvi turşular, natrium, kalium, kalsium, dəmir, fosfor, C, B1, B2, PP vitaminləri, karotin və s. var. Meyvəsi 80-140 günə yetişir. Pomidor istisevən bitkidir, 15 °C-dən aşağı temperaturda bitki adətən çiçəkləmir. Quraqlığa nisbətən davamlıdır. Pomidoru bütün torpaqlarda yetişdirmək olar.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Pomidor şirəsi - tomat
Pomidor şirəsi - tomat aşağı kaloriliklə qidalılığı çox gözəl ahəngləşdirir. İştahı qaldırır və həzm prosesinin yaxşılaşmasına təsir göstərir. O xəstəlik və stressdən sonra tez bir zamanı gücü bərpa edir, mədəaltı vəzilərin, ürək-damar sisteminin işini stimullaşdırır, hamilə və uşaqlı qadınlar üçün faydalıdır, cinsi funksiyaları gücləndirir, xroniki yorğunluq, hipertoniya, piylənmə, maddələr mübadiləsinin pozulması, qəbəlik zamanı faydalı təsir göstərir. Mədə yarası və on iki barmaq xora zamanı əvəzolunmazdır.
[redaktə / تحریر] Xəstəlikləri
Makrosporioz, septorioz, fitoftoroz, stolbur və s., zərərvericiləri: məftilqurdu, danadişi, sovka, fır nematodu, bostan mənənəsi və s.
[redaktə / تحریر] Maraqlı faktlar
Pomidorun vətəni Qalappaqos adaları və Çili, Peru və Ekvadoru əhatə edən Cənubi Amerikanın sakit okean sahilləri boyu ensiz zolağı əhatə edən ərazidir.
Pomidor haqqında Avropa botaniklərinin ilk xatırlatmaları 1553-1554-cü illərə aiddir.
Onu yetişdirən və qida məhsulu kimi istifadə edən hindlilər, bu bitkini «tumatl» adlandırırdılar. Həmçinin XIX əsrin ortalarına qədər Amerikada bu bitki zəhərli hesab olunurdu. O qədər zəhərli hesab olunurdu ki, 1776-cı ildə Amerikanın azadlıq uğrunda mübarizəsi zamanı, Corc Vaşinqtonun aşpazı pomidorla bişmiş ətlə zəhərləməyə çalışmışdır. C.Vaşinqton yeməkdən zövq almış və tomatların qeyri-adi dadından heyran olmuşdu, aşpaz isə etdiyi əmələ görə peşiman olaraq və nəticəni gözləmədən qorxudan özünə qəsd etmişdir.
Avropada da həmçinin onun peyda olmasından uzun yüzilliklər boyu tomat yemək üçün yararsız bitki hesab olunur. Gözəl meyvələrinə görə bu bitkilər ilk öncə gülçülük təsərrüfatı ilə məşğul olanlar-həvəskarlar arasında yüksək marağa səbəb olmuşdur. Fransada onları ?«pom d‘amur?» - «sevgi alması?» adlandırırlar.
Pomidor meyvəsinin müxtəlif və çoxsaylı araşdırmalarından sonra, onun faydalı maddələri haqqında məlum olmuş, meyvələri tibbi məqsədlər üçün istifadə olunmağa başladı.
Əgər siz yuxuda pomidor yesəniz - deməli Siz şəfa tapırsınız. Yetişən pomidorlar ailə həyatınızda sizə xöşbəxtlik və sevinc bəxş edir. Əgər qız yuxuda pomidor görərsə - deməli o, nikahdan sonra xöşbəxt olacaq.
[redaktə / تحریر] Xarici keçidlər
