Portal:İran

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Emblem of Iran.svg

İran İslam Respublikası və ya qısaca İran(fars. جمهوری اسلامی ايران‎) - Sivlizasiyyaların qovşağında yerləşən, özünə məxsus coğrafi xüsusiyyətləri və təbiəti etibatilə İran tarix boyu böyük imperiyalar və mədəniyyətlər qurmuş dünya mədəniyyətini zənginləşdirən və əbədiyyət iftixar ediləcək misilsiz dühalar yetişdirmişdir. İslam dini İranda tam bərqərar olandan sonra ümummilli İran mədəniyyəti islam nuru ilə yoğrularaq özünün yüksək zirvəsinə çatmışdır.

İrandakı xalqlar o cümlədən farslar, türklər, kürdlər, ərəblərbəluclar mədəni xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən seçilsələr də, eyni xüsusiyyətlərə, eyni tarixə və dinə malik olmaları, eləcə də müştərək adət-ənənələri etibarilə bu xalqları bir-birindən ayırmaz etmişdir. İran cəmiyyətinin digər səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də məsihilərin, zərdüştlərin və yəhudilərin öz müsəlman həmvətənləri ilə bir yerdə mehriban yaşamalarıdır. Bu dini etniklər tam azad surətdə özlərinin dini mərasim və ayinlərini yerinə yetirir və İranın İslami Şura Məclisi kimi yüksək dövlət orqanlarında təmsil olunurlar. İran elə bir ölkədir ki, ilin hər bir vaxtında onun müxtəlif yerlərində dörd fəsli müşahidə etmək olar. Qarla örtülmüş uca dağlardan tutmuş ucsuz bucaqsız səhralara və meşələrə malik olan iqlim şəraiti İranı daha da rəngarəng etmişdir.

İran haqqında daha çox ...

Portal:İran/R2

Sphinx Darius Louvre.jpg

> PORTAL>ƏN YAXŞI MƏQALƏLƏR> LAYİHƏ> LAYİHƏ MÜZAKİRƏSİ> İŞTİRAKÇILAR

Flag of Iran.svg
İran (fars. ايرانİran, hərfi mənası "Arilər dövləti") — Şərqi Asiyada coğrafi region.
Tarixi və mədəni baxımdan İranla əlaqəli ölkələr:

Flag of Afghanistan.svg Əfqanıstan, Flag of India.svg Hindistan, Flag of Tajikistan.svg Tacikistan, Flag of Pakistan.svg Pakistan, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan.


Seçilmiş məqalə
Zərdüşt peyğəmbər.jpg
Zərdüştilikİslamdan əvvəl İranAzərbaycanda ən geniş yayılmış monoteist din.

Dünyanın ən qədim etiqadlarından biri olan Zərdüştilik Güney Azərbaycan ərazisində meydana gəlmişdir. Zərdüşt dini onun banisi Zərdüştün adı ilə bağlıdır.

Bu yeni dini etiqad yalnız Azərbaycan ərazisində yaşayan tayfalar tərəfindən qəbul edilmədi. O, eyni zamanda İran, Orta Asiya, Hindistan və digər ölkələrdə yaşayanların da dininə çevrildi. Zərdüştün həyat və fəaliyyəti haqqında indi də tədqiqatçılar arasında mübahisələr davam edir. Uzun illər ərzində bu barədə külli miqdarda tədqiqatlar aparılmasına baxmayaraq hələ də Zərdüştün nə vaxt və harada yaşayıb, yaratmasıyla bağlı dəqiq fikir yoxdur.

Zərdüşt dini məzdəizm, eləcə də digər dinlərin tarixində baş vermiş daxili təhəvvülata məruz qalmışdır. Bu baxmdan da Zərdüşt peyğəmbər tərəfindən yaradılmış və ilkin maqlar tərəfindən qəbul edilmiş Zərdüşt dini və onun dünya görüşünü Sasanilər dövründəki məzdəizm – daha dəqiqi atəşpərəstlik ilə eyniləşdirmək olmaz. Bu sahədə nüfuzlu tədqiqatçı Girşmanın göstərdiyi kimi, məzdəizmin ilkin dövründə əsas fövqəlbəşər qüvvə Hörmüzd Mehr (Mitra) və Nahid idisə, sonralar onları əvəz edən Hörmüzd və onun barışmaz düşməni olan Əhrimən görüşü həqiqi dualizmdir. Ona görə ki, onlar iki – biri digərinə zidd olan qüvvəyə (xeyir-şərə) və yaxud substansiyaya inanır və bu mübarizədə Hörmüzdün (xeyirin) qalib gəlməsinə əmin idilər. Məzdəizmə görə Hörmüzd ilə Əhrimən nur ilə zülmət, xeyir ilə şər və sülh ilə müharibə arasında gedən mübarizə kimi iki ictimai və təbii kökə malikdir.

(Davamı...)


Yaxşı məqalə

Portal:İran/Yaxşı məqalə

İranın inzibati bölgüsü

İran ostanlara bölünür:


İranda yaşayan xalqlar

Azərbaycanlılar, Bacalanlar, Baseri eli, Bəkəki eli, Bəluclar, Bəxtiyarilər, Caflar, Duranlar, Ehqaqilər, Ermənilər, Giləklər, Kulular, Kurmanclar, Kürdlər Kürəsünnilər, Kəlhurlar, Lurlar, Ləklər, Mazandaranlılar, Puştunlar, qalışlar, Qaraçılar, Ərəblər


Seçilmiş şəkil

İran, İsfahan, bazar


Seçilmiş şəxsiyyət

Abbas Mirza (Hermitage).jpeg

Аbbаs mirzə Fətəli şаh оğlu (аnаsı Аsiyаbəyim хаnım Fətəli хаn qızı Dəvəli) 1788-ci ildə Lаricаn mаhаlının Nəvа qəsəbəsində аnаdаn оlmuşdu. Müкəmməl аilə təlim-tərbiyəsi və təhsili аlmışdı. Аğаməhəmməd şаhın göstərişi ilə vələhd sеçilmişdi. Nаibəssəltənə ləqəbi dаşıyırdı.

Аbbаs mirzə dörd yаşındа iкən bilinməz хəstəliyə tutulmuşdu. Оnun müаlicəsi üçün аtаsının əmisi Аğаməhəmməd şаh ölкənin dörd bir tərəfindən məşhur həкimləri sаrаyа dəvət еtmişdi. Həкimlər оnun хəstəliyinin çаrəsini tаpа bilmədilər. Şаhzаdə idmаn və bədən tərbiyəsinin кöməyi ilə yеniyеtmə yаşındа хəstəliyini dəf еtdi. Аncаq 30 yаşındаn sоnrа əsəbi gərginliк, psiхоlоji durğunluq оnu yеnidən əsкi хəstəliyinə qаytаrdı.

Аbbаs mirzə 1799-cu ildən Cənubi Azərbaycanın, 1831-ci ildən Кеrmаnın və Xorasanın vаlisi оlmuşdu.

Аbbаs mirzə 1832-ci ildə vəfаt еdib. Оnu Məşhəddə Əli ibn Musеyi-Rzаnın məqbərəsinin yахınlığındа dəfn еdiblər.


Tarixə nəzər

Portal:İran/Tarixə nəzər

Mədəniyyət

Portal:İran/Mədəniyyət
Siyasi quruluşu

Portal:İran/Siyasi quruluşu

Commons

Portal:İran/Commons

Farsca vikipediya

Portal:İran/Farsca vikipediya

Yaxın layihələr
Wiktionary-logo-sv.png
Wiktionary
Vikilüğət
Commons-logo.svg
Commons
Commons
Wikiquote-logo.svg
Wikiquote
Vikisitat

[[Şəkil:|280px|none]]

Portal:İran/R11

> Yaxın portallar

Portal:İslam, Portal:Qədim Şərq


Portal:İran/R11

> Kateqoriyalar


Portal:İran/R11


> Necə kömək edə bilərəm

Portal:İran/Necə kömək edə bilərəm

Portal:İran/R11

> Bilirsinizmi ki...

Portal:İran/Bilirsinizmi

Portal:İran/R11

> Yeni məqalələr

Portal:İran/Yeni məqalələr

Portal:İran/R2

Sphinx Darius Louvre.jpg