Tranzistor

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Diskret tranzistorlar

Tranzistor (ing. transistor) — elektrik sxemində cərəyanı idarə etməyə imkan verən üç çıxışlı yarımkeçirici materialdan radioelektron komponent. Tranzistor giriş, boşaltma və mənbə hissələrindən ibarətdir, bunlar adətən emitter kollektor və baza adlanır.Tranzistorlar iki sinifə bölünür ki bular da bipolyar tranzistorlarunipolyar tranzistorlar dır [1] 1948-ci ildə üç fizikin, Uolter Bretteyn, Con BardenUilyam Şoklinin fəaliyyəti nəticəsində tranzistor kəşf olundu.

1956-cı ildə Uolter Bretteyn, “Yarımkeçiricilərin tədqiqinə və tranzistor effektinin kəşfinə görə” fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.[2]

İş prinsipi[redaktə]

Bir qayda olaraq elekti siqnallarının gücləndirilməsi, yığılması və dəyişilməsi üçün istifadə edilir. Prinsipial sxemlərdə "VT" və ya "Q" kimi işarə edilir. Tranzistor elektronik siqnalları və elektrik enerjisini gücləndirmək və çevirmək üçün istifadə olunan yarımkeçirici qurğudur. O xarici kontura qoşulmaq üçün ən az 3 terminaldan təşkil olunmuş yarımkeçirici materialdan ibarətdir. Gərginlik və ya hal-hazırkı elektrik bir cüt tranzistor terminallarının başqa bir terminallar cütü vasitəsilə dəyişdirilməsində tətbiq olunur. Çünki çıxış enerjisi giriş enerjisindən yüksək ola bilər və bunun nəticəsində tranzistor siqnalı gücləndirə bilər. Bu günümüzdə bəzi tranzistorlar fərdi şəkildə paketlənir, lakin əksər tranzistorları inteqral sxemlərə yerləşdirilmiş şəkildə tapmaq olar. Tranzistor müasir elekronik qurğuların təməlidir və ona müasir elektronik sistemlərin hər yerində rast gəlmək olar. Onun inkişafı 1947-ci ildə Con Barden, Volter Bretteyn və Uilyam Şokli tərəfindən oldu, tranzistor elektronika sahəsində inqilab etdi və ondan kiçik və ucuz radiolar, kalkulyatorlar, kompüterlər və digər başqa şeylər üçün istifadə olunmağa başladı.Tranzistor “IEEE milstoun”-un siyahısında yer aldı və onu kəşf edənlər birgə olaraq öz nailiyyətlərinə görə 1956-cı ildə Fizika sahəsində Nobel mükafatı ilə təltif edildilər.

Tarixi[redaktə]

Replica-of-ilk transistor

Tranzistor üç terminalı olan ilk qurğu deyil. Triodlar da tranzistorlardan 50 il əvvəl eyni məqsədə xidmət edirdilər.[3]

1947-ci il noyabrın 17-dən dekabrın 23-nə qədər Con BardenVolter Bretteyn Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı Bell laboratoriyasında təcrübələr apardılar və müşahidə etdilər ki, germanium kristalı tətbiq olunan zaman iki qızıl nöqtə bir-biri ilə əlaqə qurur və çıxış enerjisinin giriş enerjisindən daha böyük olduğu siqnal hasil edilir. ”Bərk Maddələr üzrə Fizika” qrupunun rəhbəri Uilyam Şokli bu sahədə potensialın olduğunu gördü və bir neçə ay ərzində yarımkeçiricilər elminin genişlənməsi üçün böyük işlər gördü.Tranzistor termini ilk dəfə olaraq Con R.Pirs tərəfindən işlədilmişdir və “keçirici” və “rezistor” sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Lilyan Hudzon və Viki Detçə görə Con Barden və Şokli bioqrafiyasının müəllifləri təklif etmişdilər ki,tranzistor üçün Bell laboratoriyasının ilk patenti sahə effektinə əsaslanmalıdır və o ixtiraçının adı ilə adlandırılmalıdır. Məlum olmayan illər öncə Lilienfeld-in patentləri ortaya çıxdı və Bell laboratoriyasının hakimləri Şoklinin təklifinin əleyhinə qərar verdilər, çünki elektrik sahəsində sahə efffekti tranzistorundan “tor” kimi istifadə etmək ideyası yenilik deyildi. Bunun əvəzində Barten, Bretteyn və Şokli 1947-ci ildə “nöqtələrarası əlaqə” tranzistorunu kəşf etdilər.[4] Bunun həyata keçirilməsinin əvəzində onlar 1956-cı ildə tranzistorlar üzərində araşdırmalarına və tranzistor effektinin kəşfinə görə fizika sahəsində Nobel mükafatı ilə təltif olundular.

İstinadlar[redaktə]

  1. Calavert, J.B. (4 may 2002). "transisting". http://mysite.du.edu/~etuttle/electron/elect2.htm. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2012. 
  2. Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
  3. Proffessor David B Haviland (19 dekabr 2002). "The Transistor-History". http://www.nobelprize.org/educational/physics/transistor/history/. İstifadə tarixi: 2013-12-10. 
  4. "History of the Transistor". http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/transist.htm. İstifadə tarixi: 2013-12-10. 

Xarici keçidlər[redaktə]