Çingiz Aytmatov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Çingiz Animiyatov
Çingiz Torekuloviç Aytmatov
Tschingis Ajtmatow.jpg
Doğum tarixi 12 dekabr 1928(1928-12-12)
Doğum yeri Şəkər, Talas vadisi, Flag of Kyrgyz SSR.svg Qırğızıstan SSR
Vəfatı 10 iyun 2008 (79 yaşında)
Vəfat yeri Nürnberq, Bavariya, Flag of Germany.svg Almaniya
Janr roman, povest
Mükafatları Hero of Socialist Labor medal.png Lenin mükafatı SSRİ dövlət mükafatı SSRİ dövlət mükafatı SSRİ dövlət mükafatı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ) "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ) "Xalqlar Dostluğu" ordeni "Oktyabr İnqilabı" ordeni
"Dostluq" ordeni (Azərbaycan)

Çingiz Torekuloviç Aytmatov (Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; 12 dekabr 1928, Şəkər kəndi, Qırğızıstan SSR10 iyun 2008, Nürnberq, Almaniya) — qırğızrus dillərində yazmış böyük qırğız yazıçısıdır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Çingiz Aytmatovun atası Torekul Aytmatov görkəmli dövlət xadimi idi, lakin 1937-ci ildə həbs olunmuş, 1938-ci ildə isə güllələnmişdir. Milliyyətcə tatar olan anası Nagima Aytmatova yerli teatrda aktrisa idi.

Ömrü və sənəti[redaktə | əsas redaktə]

8-ci sinfi bitirdikdən sonra Çingiz Aytmatov Cambul zootexnikumuna daxil olmuş, həmin təhsil ocağını əla qiymətlərlə bitirmişdi. 1948—1953-cü illərdə Aytmatov Bişkekdəki Kənd Təsərrüfatı Universitetində təhsil alıb. 1952-ci ildə dövri mətbuatda onun qırğız dilindəki ilk əsərləri çap olunmağa başladı. Ali təhsil aldıqdan sonra o, 3 il ərzində Qırğızıstan SSR-in Maldarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunda işləyib. Aytmatovun Moskvadakı Ali ədəbiyyat kursuna yazılması yalnız 1956-cı ildə, atasının bəraət almasından sonra mümkün oldu. Kursu bitirdiyi ildə "Oktyabr" jurnalında onun qırğız dilindəki "Üz-üzə" hekayəsinin rus dilinə tərcüməsi dərc olunub. Həmin il "Yeni dünya" jurnalında Aytmatovun bir sıra hekayələri və yazıçıya dünya söhrəti qazandıran "Cəmilə" povesti işıq üzü görüb.

19901994-cü illərdə Aytmatov SSRİ-nin və sonradan Rusiyanın Benilüks ölkələrindəki səfiri vəzifəsində çalışıb. 2008-ci ilin martınadək Qırğızıstanın Fransada, Belçika, LüksemburqNiderlanddakı səfiri olub.

2006-cı ildə "İlin avtoqrafı" kitabının buraxılışında iştirak edib.

Çingiz Aytmatov SSRİ Ali Sovetinin deputatı, Qırğızıstan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Yazıçılar İttifaqının və Kinematoqrafçılar İttifaqının katibliyinin üzvü, Asiya və Afrika ölkələri ilə Sovet Həmrəylik Komitəsinin rəhbərlərindən biri, "Xarici ədəbiyyat" jurnalının baş redaktoru, "İssıkkul forumu" adlı beynəlxalq intellektual hərəkatın təşəbbüskarı idi.

10 iyun 2008-ci il tarixində müalicə keçdiyi Almaniyanın Nürnberq şəhərində yerləşən klinikada vəfat edib.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Dağlar düşəndə (son romanı – 2007)
  • Gün var əsrə bərabər (qırğız türkcəsi: "Кылым карытар бир күн", rusca: "И дольше века длится день", 1980)
  • Fuji-Yama (Восхождение на Фудзияму, Fuji dağının təpəsi 1973)
  • Ağ gəmi (qırğız türkcəsi: "Ак кеме", rusca: "Белый пароход", 1970)
  • Əlvida, Gülsara! (Прощай, Гульсары, 1966)
  • Dağlar və steplərdən nağıllar ("Повести гор и степей", 1963)
  • İlk müəllimim ("Первый учитель", 1962)
  • Cəmilə (qırğız türkcəsi: "Жамийла", rusca: "Джамиля", 1958)
  • Üz-üzə ("Лицом к лицу", 1957)
  • Çətinlikli keçid (1956)
  • Torpaq ana
  • Çingiz xana küsən bulud
  • Uşaqlığım
  • Qırmızı alma
  • Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş
  • Qırğız çobanı
  • Edam kötüyü
  • Əsrdən uzun gün
  • Köşək gözü
  • Ana tarla
  • İlk durnalar

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Çingiz Aytmatov ilə əlaqəli mediafayllar var.