Çingiz Aytmatov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çingiz Aytmatov
qırğ. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов
Tschingis Ajtmatow.jpg
Doğum tarixi 12 dekabr 1928(1928-12-12)
Doğum yeri Şəkər, Talas vadisi, Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikası Qırğızıstan SSR
Vəfat tarixi 10 iyun 2008 (79 yaşında)
Vəfat yeri Nürnberq, Bavariya, Almaniya Almaniya
Vəfat səbəbi ağciyər iltihabıböyrək çatışmazlığı[d]
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti siyasətçi, diplomat, jurnalist, tərcüməçi, roman yazıçısı, ssenarist, fantastika yazıçısı[d]
Fəaliyyət illəri 19522006
Əsərlərinin dili fransızca[1], rusca[1][2], qırğızca[1][2]
Janr roman, povest
Tanınmış əsərləri
Mükafatları Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Lenin mükafatı SSRİ dövlət mükafatı SSRİ dövlət mükafatı SSRİ dövlət mükafatı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni SU Order of Friendship of Peoples ribbon.svg "Oktyabr İnqilabı" ordeni AZ Dostlug Order ribbon-2.png
İmza
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çingiz Torekuloviç Aytmatov ; 12 dekabr 1928, Şəkər kəndi, Qırğızıstan SSR10 iyun 2008, Nürnberq, Almaniya) — qırğızrus dillərində yazmış böyük qırğız yazıçısıdır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Çingiz Aytmatovun atası Torekul Aytmatov görkəmli dövlət xadimi idi, lakin 1937-ci ildə həbs olunmuş, 1938-ci ildə isə güllələnmişdir. Milliyyətcə tatar olan anası Nagima Aytmatova yerli teatrda aktrisa idi.

Ömrü və sənəti[redaktə | əsas redaktə]

9-ci sinfi bitirdikdən sonra Çingiz Aytmatov Cambul zootexnikumuna daxil olmuş, həmin təhsil ocağını əla qiymətlərlə bitirmişdi. 1948—1953-cü illərdə Aytmatov Bişkekdəki Kənd Təsərrüfatı Universitetində təhsil alıb. 1952-ci ildə dövri mətbuatda onun qırğız dilindəki ilk əsərləri çap olunmağa başladı. Ali təhsil aldıqdan sonra o, 3 il ərzində Qırğızıstan SSR-in Maldarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunda işləyib. Aytmatovun Moskvadakı Ali ədəbiyyat kursuna yazılması yalnız 1956-cı ildə, atasının bəraət almasından sonra mümkün oldu. Kursu bitirdiyi ildə "Oktyabr" jurnalında onun qırğız dilindəki "Üz-üzə" hekayəsinin rus dilinə tərcüməsi dərc olunub. Həmin il "Yeni dünya" jurnalında Aytmatovun bir sıra hekayələri və yazıçıya dünya şöhrəti qazandıran "Cəmilə" povesti işıq üzü görüb.

19901994-cü illərdə Aytmatov SSRİ-nin və sonradan Rusiyanın Benilüks ölkələrindəki səfiri vəzifəsində çalışıb. 2008-ci ilin martınadək Qırğızıstanın Fransada, Belçika, LüksemburqNiderlanddakı səfiri olub.

2006-cı ildə "İlin avtoqrafı" kitabının buraxılışında iştirak edib.

Çingiz Aytmatov SSRİ Ali Sovetinin deputatı, Qırğızıstan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Yazıçılar İttifaqının və Kinematoqrafçılar İttifaqının katibliyinin üzvü, Asiya və Afrika ölkələri ilə Sovet Həmrəylik Komitəsinin rəhbərlərindən biri, "Xarici ədəbiyyat" jurnalının baş redaktoru, "İssıkkul forumu" adlı beynəlxalq intellektual hərəkatın təşəbbüskarı idi.

10 iyun 2008-ci il tarixində pnevmoniya xəstəliyi ucbatından müalicə keçdiyi Almaniyanın Nürnberq şəhərində yerləşən klinikada vəfat edib.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Dağlar düşəndə (son romanı – 2007)
  • Əsrə bərabər gün (qırğız türkcəsi: "Кылым карытар бир күн", rusca: "И дольше века длится день", 1980 Ziya Abbasov (Восхождение на Фудзияму, Fuji dağının təpəsi 1973)
  • Ağ gəmi (qırğız türkcəsi: "Ак кеме", rusca: "Белый пароход", 1970)
  • Əlvida, Gülsarı! (Прощай, Гульсары, 1966)
  • Dağlar və steplərdən nağıllar ("Повести гор и степей", 1963)
  • İlk müəllimim ("Первый учитель", 1962)
  • Cəmilə (qırğız türkcəsi: "Жамийла", rusca: "Джамиля", 1958)
  • Üz-üzə ("Лицом к лицу", 1957)
  • Çətinlikli keçid (1956)
  • Torpaq ana
  • Çingiz xana küsən bulud
  • Uşaqlığım
  • Qırmızı alma
  • Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş
  • Qırğız çobanı
  • Edam kötüyü
  • Əsrdən uzun gün
  • Köşək gözü
  • Ana tarla
  • İlk durnalar
  • Qırmızı şal

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Çingiz Aytmatov ilə əlaqəli mediafayllar var.

  1. 1,0 1,1 1,2 BnF authorities: açıq data platforma — 2011.
  2. 2,0 2,1 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 30. — ISBN 978-2-221-06888-5