İsaak Levitan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İsaak Levitan
rus. Исаак Левитан
Isaac Levitan selfportrait1880.jpg
Doğum tarixi 18 (30) avqust 1860[1] və ya 30 avqust 1861(1861-08-30)[2]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 4 avqust 1900(1900-08-04)[3][4][5][…]
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi ağciyər xəstəliyi[d]
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti rəssam
Təhsili
  • Moskva Rəsm, Heykəltəraşlıq və Memarlıq Məktəbi[d] (1885)
Janrı peyzaj, impressionizm
Stili realizm
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İsaak İliç Levitan (18 [30] avqust 1860[1] və ya 30 avqust 1861(1861-08-30)[2], Kibartay[d], Vilkaviškis District Municipality[d][6]4 avqust 1900(1900-08-04)[3][4][5][…], Moskva[6]) — rus əssamı, peyzaj ustası, akademik.[7]

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mənşəyi[redaktə | mənbəni redaktə et]

İsaak İliç Levitan (Исаак Ильич Левитан)[8] Avqustovski quberniyasının, Мariampoliski qəzasında, Кibratda (1866-cı ildən Suvalski quberniyası), ziyalı yəhudi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Rəsmi doğum tarixi 30 аvqust 1860-cı il hesab olunur. Atası İlya (Эльяшив-Лейб) Abramoviç Levitan (1827–1877) Litva, Каydanovada mövcud xüsusi çəkili yəhudi — şotland icmasına daxil olan mənşəcə ravvin ailəsindən gəlirdi. İlya Vilnedə oxumuş,sonra isə müstəqil şəkildə fransız və alman dillərinə yiyələnmişdir. O əvvəlcə Кovnoda bu dilləri tədris etmiş, sonra isə dəmir yolu çəkən fransız şirkətində tərcüməçi işləmişdir. 2010-cu ilin noyabr ayında aşkarlanaraq www.JewishGen.org saytda yayımlanmış arxiv məlumatlarına əsasən rəssamın ulu babasını Abram, babasını isə Leyb (Лейб Абрамович Левитан) (təx. 1791–1841) adlandırırdılar.[9] Uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrindəki qeyidlərə əsasən İlyanının (Эльяша) uşaqlarının anası — qızı Mixle(Михле) (d.18.07.1859) və oğlu Aveyla leyba (Авеля Лейба) (d. 9. yanvar 1861 köhnə təqvimlə) — Basya Qirşyevna Levitan (Бася Гиршевна Левитан) (1830–1875; bəzi mənbələrdə isə Berta Moiseyevna (Берта Моисеевна), Zundele — Qrişa (Зунделе-Гирша) qızı kimi göstərilmişdir.. Ailədə İsaakdan başqa əlavə üç uşaq: qadaşı Avel Lyeb (Авель Лейб) (sonradan Adolf (Адольф) adını götürüb), bacısı Treza (Тереза) (Treza İlya qızı Berçanskaya (Тереза Ильинична Берчанская), d.1856.) və Mixle (Михле) (Emma İlya qızı (Эмма Ильинична), d.18.07.1859.köhnə təqvimlə) böyüyürdü[10][11].

M.A. Roqova görə İsaak Levitan Elyaşın arvadı Basidən 1860-cı ilin avqustunda kiçik qardaşı Leyba Avelin anadan olmasına 5 ay qalmış doğulması mümkün deyil. Arxiv materiallarının tam olmaması qardaşların həyatında belə bir müəmma ortaya qoymuşdur. Ola bilsin ki, İsaak Levitan bu ailənin doğma uşağı olmayıb, yaxın qohumlardan övladlığa götürülmüş olsun.[12] (родился в 1834 г.), и его жены Добры, по имени Ицик-Лейб Левитан (родился 3. oktyabr 1860 г. по старому стилю)[13]. 03.10.1860-cı il doğum haqqında qeydlərdə İtsika-Leyba Levitanın, Xatskelya Levitan və onun arvadı Dobradan olan uşağın təhqiqat üçün açıqdır.[14] Əksinə Treza və isaak Levitanların Elyaş Leyba və basi ailəsində arxiv qeydləri yoxdur. Xatskel ən azı 1868–1870 illərdə qardaşı Elyaş ilə birlikdə yaşamışdır. XX əsrin əvvəllərində İsaak levitanın doğum tarixi barədə rəsmi məlumat belə idi ki, o 1861-ci ildə anadan olb, ancaq aildə sonbeşik-balaca qardaş olub. Çünki, Adolf, hansı ki, məktəbdə onu böyük Levitan adlandırırdılar orada daha əvvəlcədən qəbul olub oxuyurdu.[15] Bu halda necə ki, M.A. Roqov təqdim edir, rəssamın məkdəbdəki (hansıkı Avel və İsaak birlikdə oxuyurdular) həqbi sənədində isaak Levitanın bir neçə təsdiqlənməmiş fərziyələrə görə doğum gün 18 avqust kimi qeyd olunb. Rəssam Lev (ing. Leo Birchansky, 1887–1949) və Rafail (fr. Raphaël Birtchansky, 1883–1953) Berçanskilər İsaak Levitanın qohumları, bacısı Treza Berçanskinin oğullarıdır.

Moskva Rəsm, Heykəltəraşlıq və Memarlıq Məktəbi

Erkən çağlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ailənin maddi vəziyyətini yaxşlaşdırmağa və uşaqlara təhsil verməyə ciddi cəhd göstərən İlya Levitan 1870-ci illərin əvvəllərində ailəsi ilə birlikdə Moskvaya köçdü. İsaakın böyük qardaşı Avel leyb 1871-ci il Moskva Rəsm, Heykəltəraşlıq və Memarlıq Məktəbinə daxil oldu. 1873-cü ilin payızında on üç yaşlı İsaak da bu məktəbə daxil olaraq, təhsilə başlayır. Perov, Savrasov və Polenov kimi məşhur rəssamlar onun müəllimi olur. 1875-ci ildə levitanın anası vəfat edir və atası ciddi xəstələnir. Xəstəliyə görə dəmir yol idarəsindəki işini buraxmalı olan ata repititorluqla dörd uşağı saxlamaqda çətinlik çəkir. Ailənin vəziyyəti o qədər çətin idi ki, məktəbdən zaman-zaman onlara dəstək olurdular. Nəhayət 1876-cı ildə ailənin "kasıbçılığın son həddi"ndə və uşaqların "incəsəntdə böyük uğurları" müqabilində onları təhsil haqqlarından azad etdilər. 3 fevral 1877-ci ildə atası tif xəstəliyindən vəfat edir. Levitan, onun qardaşı və bacıları üçün ən ağır dönəmlər başlayır. Həmin vaxt İsaak artıq Vasili Perovun rəhbərliyi altında "natura"da dördüncü sinifdə oxuyurdu. Perovun dostu məşhur mənzərə rəssamı Svrasovun diqqətini cəlb edən Levitan onun istəyi üzrə mənzərə (peyzaj) sinfində oxumağa davam edir. 1877-ci ilin martında Levitanın iki rəsmi sərgidə uğur qazanır. On altı yaşlı gənc Levitan kiçik gümüş medal və "fəaliyyətini davam etdirmək üçün" 220 rubl mükafat əldə edir.

Püxtələşmiş rəssam[redaktə | mənbəni redaktə et]

Nəsil şəcərəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Abram
Levitan
 
 
 
Leyb
Abramoviç
Levitan
(təx. 1791–1841)
 
 
 
İlya
Abramoviç
Levitan
(1828–1877)
 
Basya
Qirşyevna
Levitan
(1830–1875)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Treza
İlya qızı
Berçanskaya
(1856–?)
 
Emma
İlya qızı
Levitan
(1859–1926)
 
Avel
İliç
Levitan
(1859–1933)
 
İsaak
İliç
Levitan
(1860–1900)


Nisbətən məşhur əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Günəşli gün. (Солнечный день. Весна), 1876–1877
  2. Payız günü. (Осенний день. Сокольники), 1879
  3. Payız mənzərəsi. (Осенний пейзаж), 1880
  4. Tozağacı meşəsi.(Берёзовая роща), 1885–1889
  5. Yağışdan sonra. (После дождя. Плёс), 1889, ГТГ
  6. İtaliyada bahar.(Весна в Италии), 1890
  7. Sakit iqamətgah. (Тихая обитель), 1890
  8. Axşam zəngi. (Вечерний звон), 1892
  9. Zanbaqlar. (Лилии. Ненюфары), 1895
  10. Bahar. (Весна. Большая вода), 1897
  11. Sakitlik. (Тишина), 1898
  12. Ala-toran. (Сумерки), 1900

Qalereya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sərgiləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xatirəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Filateliya və numizmatikada[redaktə | mənbəni redaktə et]

Müasir mədəniyyətdə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Vikikitabda İsaak Levitan ilə əlaqəli kitablar var.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 3 Find a Grave (ing.) — 1995.
  2. 1 2 3 The Fine Art Archive — 2003.
  3. 1 2 3 Isaak Ilich Levitan // RKDartists
  4. 1 2 3 Isaak Iljitsch Lewitan // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.)
  5. 1 2 3 Isaak Levitan // The Fine Art Archive — 2003.
  6. 1 2 3 4 Левитан Исаак Ильич // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  7. "XIX əsr məşhur rus rəssamı Levitan..." Azadliq.org (azərb.). Azadliq.org. 5 avqust 2014. 25 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2021.
  8. ЛЕВИТАН • Большая российская энциклопедия — электронная версия
  9. Михаил Рогов. Тайна происхождения И. И. Левитана и её влияние на его творчество
  10. Переписка И. И. Левитана
  11. "Levitanla bir gün" (rus.). 2019-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-30. (#parameter_ignored_suggest)
  12. В архивных данных JewishGen Lithuania Database по запросу Levitan в регионе Kaunas / Kovno uyezd, в базе Tax and Voters Lists (по состоянию на 14 мая 2014 г. — на стр. mPageStart=301 указанной базы данных), в одной из строк "LEVITAN, Hatskel | Leyb" стоит отметка "Eliyash LEVITAN’s brother" — брат Эльяша Левитана. Используя поиск по странице, эту строку следует искать по словам LEVITAN, Hatskel, имея в виду, что их много, нужная имеет запись "Leyb" в графе "Father" (отец), как и стоящая рядом запись "LEVITAN, Eliyash". Также отмечено, что в 1870 году Илья (LEVITAN, Eliyash) и Хацкель (LEVITAN, Hatskel) (их строки рядом) не в состоянии платить налоги.
  13. История Исаака Левитана и наше родство с ним
  14. Архивные данные JewishGen Lithuania Database, запрос Levitan в регионе Kaunas / Kovno uyezd, в базе Lithuania Births, на второй (по состоянию на 14 мая 2014 г.) странице (здесь прямая ссылка на эту страницу).
  15. Татьяна Винниченко. Исаак Левитан: у озера // Личности 55/2013

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Константин Паустовский. "Исаак Левитан". Повесть о художнике. — М., 1937
  • Изабелла Гинзбург. И. Левитан. — Л.—М.: Искусство, 1937
  • Михаил Нестеров. "Давние дни", Воспоминания о Левитане.
  • Иван Евдокимов. "Левитан". — М., 1959
  • Сергей Глаголь и Игорь Грабарь (предисловие). Монография о Левитане. — СПб, 1913
  • С. А. Пророкова. "Левитан" (серия ЖЗЛ). — М., 1960
  • Т. Л. Щепкина-Куперник. "Софья Петровна и Левитан" (в книге "Дни моей жизни"). — Л., 1928
  • Т. Л. Щепкина-Куперник. "Старшие". //Ж. Вестник Европы, 1911, № 11.
  • В. А. Прытков. "Левитан". — М., 1959
  • А. А. Фёдоров-Давыдов. "И. И. Левитан. Жизнь и творчество". — М., 1960
  • В. И. Колокольцов. Отклонение к чеховскому "Дому с мезонином" (в книге "Отклонение. Колокольцовы в Тверской губ. Книга 1."). — СПб, 2005
  • Н. П. Смирнов. "Золотой плёс. Повесть о Левитане". //Ж. Охотничьи просторы. — М., 1959
  • И. И. Левитан. Письма, документы, воспоминания (общ. ред. А. Фёдорова-Давыдова). — М., 1956
  • И. И. Левитан, А. П. Чехов. (в книге Знаменитые россияне в истории Удомельского края (состав. Д. Л. Подушков). — Тверь, 2009
  • Г. Т. Полилов. "Развиватели". Роман о пребывании И. Левитана и С. Кувшинниковой и С.Морозова в Плесе
  • Алексей Мокроусов. Левитан: Борьба за наследство. // Ж. Лехаим. 2010, № 12
  • М. А. Рогов Тайна происхождения И. И. Левитана и ее возможное влияние на его творчество // XIV Плёсские чтения: материалы научно-практической конференции, Плёс, 13–14 ноября 2015 г. — Иваново, 2016, с. 126–131
  • Исаак Левитан // Третьяковская галерея : журнал. — Специальный выпуск

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]