İtaliya tarixi
İtaliya tarixi — İtaliyanın ən qədim dövrdən müasir dövrə qədərki tarixi. İtaliya Paleolit dövründən bəri insanlar tərəfindən məskunlaşılmışdır. Antik dövrdə İtaliya yarımadasında etrusklar, latinlər, samnitlər, umbrilər, Sisalp Qalları, Böyük Yunanıstandakı yunanlar və digər xalqlar yaşayırdı. Ən önəmlisi isə İtaliyanın Roma sivilizasiyasının beşiyi olmasıdır. Roma e.ə. 753-cü ildə krallıq kimi qurulmuş və e.ə. 509-cu ildə respublikaya çevrilmişdir. Roma Respublikası daha sonra İtaliyanı birləşdirərək italik xalqların konfederasiyasını yaratmış və Qərbi Avropa, Şimali Afrika və Yaxın Şərqdə üstün mövqeyə yüksəlmişdir. E.ə. 27-ci ildə qurulan Roma İmperiyası əsrlər boyu Aralıq dənizi bölgəsini idarə etmiş və Qərb mədəniyyəti, fəlsəfə, elm və incəsənətin inkişafına töhfə vermişdir.
Erkən Orta əsrlər dövründə İtaliya ostqotlar, Bizanslılar, lombardlar və Müqəddəs Roma İmperiyası arasında hakimiyyətin dəyişməsi ilə üzləşmiş və çoxsaylı şəhər-dövlətlərə və regional siyasi qurumlara parçalanmışdır; bu vəziyyət ölkənin birləşməsinə qədər davam etmişdir. Bu siyasi qurumlar və xüsusilə Venesiya və Genuya kimi dəniz respublikaları inkişaf edərək zənginləşmişdir. Nəhayət, İtaliya Renessansı yaranmış və Avropanın digər hissələrinə yayılaraq humanizmə, elmə, kəşflərə və incəsənətə marağın yenidən artmasına səbəb olmuş, bununla da müasir dövrün başlanğıcını qoymuşdur. Orta əsrlər və erkən yeni dövrdə Cənubi İtaliya norman, Şvabiya və Anjuy sülalələri, həmçinin Araqon, Fransa və İspaniya tacları tərəfindən idarə olunmuşdur. Mərkəzi İtaliya isə əsasən Papalıq Dövlətlərinin tərkibində idi.
XIX əsrdə İtaliyanın birləşməsi Savoy sülaləsinin hakimiyyəti altında vahid İtaliya dövlətinin yaradılmasına gətirib çıxardı. Yeni İtaliya Krallığı sürətlə modernləşdi və Afrikanın bəzi hissələrini və Aralıq dənizi boyunca yerləşən əraziləri nəzarətdə saxlayan müstəmləkə imperiyası qurdu. Eyni zamanda Cənubi İtaliya kənd təsərrüfatına əsaslanan və yoxsul olaraq qalırdı ki, bu da İtaliya diasporunun yaranmasına səbəb oldu. Birinci Dünya müharibəsində qalib gələn İtaliya Trento və Triest şəhərlərini əldə edərək birləşməni tamamladı və Millətlər Liqasının icra şurasında daimi yer qazandı. London Müqaviləsinin (1915) qismən pozulması radikal millətçilər arasında “yarımçıq qələbə” hissinin yaranmasına səbəb oldu və bu da 1922-ci ildə Benito Mussolininin faşist diktaturasının yüksəlişinə töhfə verdi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı İtaliya əvvəlcə Ox dövlətlərinin tərkibində idi, lakin sonradan Müttəfiq qüvvələrə təslim oldu, nasist Almaniyası və faşist əməkdaşları tərəfindən işğal edildi və daha sonra İtaliya müqavimət hərəkatı və azadlıq dövründə Müttəfiqlərin tərəfində döyüşən həmmüttəfiqə çevrildi.
Alman işğalının sona çatmasından və Benito Mussolininin öldürülməsindən sonra, 1946-cı il institusional referendumu monarxiyanı ləğv etdi və ölkə respublikaya çevrildi, demokratiya bərpa olundu, iqtisadi yüksəliş yaşandı və İtaliya Avropa İttifaqının (Roma müqaviləsi), NATO-nun, Altılıq Qrupunun (sonradan G7) və G20-nin həmtəsisçilərindən biri oldu.