Fransa tarixi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Fransa tarixi — Qərbi Avropanın ən böyük şəhərlərindən biri idi. Onun tarixi Merovinqlər (V—VIII əsrlər), Karolinqlər (VIII—X əsrlər), Kapetinqlər (X—XIV əsrlər) və Valua kimi tanınan dörd kral sülaləsinin hakimiyyət dövrlərini əhatə edir. Hələ qədim zamanlardan bəri şəhər üç şərti hissəyə bölünmüşdü (Site adası, şimal sağ sahili və cənub sol sahili); bu ərazilərin hər birisi öz fərdi inkişaf xüsusiyyətlərinə malik idi[1][2][3].

Fransa XI-XV əsrlərdə[redaktə | əsas redaktə]

Ölkənin birləşdirilməsi uğrunda mübarizə[redaktə | əsas redaktə]

Fransa tarixi
Fransa dövlət gerbi
Bu məqalələr ölkə seriyasındandır
Tarixönü Fransa
Antik Fransa
Roma Qalliyası (b. e. ə. 220481)
Orta əsrlər Fransası
Sülalələr:
Merovinqlər (481751)
Karolinqlər (751987)
Kapetinqlər (9871328)
Valya (13281589)
Burbonlar (15891792, 18141848)
İnqilaba qədərki Fransa
Fransada şərti monarxiya (13021614)
Yüzillik müharibə (1337-1453)
Jakeriya üsyanı (1358)
Nant razılaşması
Fransa mütləqiyyəti (16431789)
Müasir Fransa
Böyük Fransa inqilabı (17891799)
Yakobinlər (17931794)
Konvent (17921795) (Jirondist, Montan)
Əbukir dəniz döyüşü (1798)
Əbukir döyüşü (1799)
Fransa Direktoriyası
I Fransa Respublikası (17921804)
I Fransa İmperiyası (18041814)
Tilsit sülhü (1807)
Burbonların bərpası (18141830)
İyul mütləqiyyəti (18301848)
II Fransa Respublikası (18481852)
II Fransa İmperiyası (18521870)
III Fransa Respublikası (18701940)
Paris Kommunası (1871)
Dreyfus işi (1894-1906)
Vişi rejimi (19401944)
Fransa Respublikasında müvvəqqəti hökumət (19441946)
IV Fransa Respublikası (19461958)
V Fransa Respublikası (1958)

Fransa portalı

XI əsrdə Fransa iri və xırda feodal mülklərinə parçalanmışdı. Ölkənin şimal-şərq torpaqları ParisOrleanla birlikdə krala məxsus idi[q 1]. Kral bütün ölkə üçün qanun verə bilməzdi, vergi toplamaq hüququna malik deyildi. Hətta vassallar da kral torpaqlarında qəsrlər tikirdilər. Kral öz mülkündən əldə etdiyi gəlirin hesabına yaşayırdı. Onun qoşunumuzdla işləyən məmurları yox idi[4][5][6].

X-XI əsrlərdə Avropanın hər yerində olduğu kimi, Fransada da kənd təsərrüfatısənətkarlıqda irəliləyiş yarandı. Şəhərlər meydana gəldi, vilayətlər və şəhərlər arasında əmək bölgüsü yarandı, ticarət inkişaf etdi[q 2]. Normandiyada dəmir filizi, ŞampanBurqundiyada taxılkətan parça istehsal olunurdu. Əmək bölgüsüticarət vilayətlər arasında əlaqə, ölkənin birləşməsi üçün şərait yaratdı[7][8][9][10].

Feodalların pula ehtiyacı artdı, feodallar məhsul töycüsünü pul töycüsü ilə əvəz etdilər. Kəndlilər yüksək ödəniş müqabilində şəxsi asılılıqdan azad olurdular. Vergilərin artırılmasına qarşı üsyanlar baş verirdi. Orta və xırda feodallar bu üsyanın qarşısını ala bilmirdilər, onlar bu üsyanı yatırtmaq üçün krala arxalanırdılar. Sənətkartacirlər Feodal dağınıqlığının aradan qaldırılmasına, şəhərlilər senyor zülmündən xilas olmağa çalışırdılar. Şəhərlilər feodaldan xilas olmaq üçün krala müraciət edir, ona pulla, silahlı dəstələrlə kömək edirdilər[11][12][13][14][15].

Beləliklə, krallar şəhərlilərə, sənətkarlaratacirlərə, orta və xırda feodallara, kəndlilərə arxalanaraq ölkəni birləşdirməyə başladılar[16]. Fransa kralı ölkənin birləşdirilməsində İngiltərə ilə toqquşdu. Hələ XI əsrdə Normandiya hersoqu işğalçı Vilhelm İngiltərəni tutdu və onun kralı oldu. Onun varisləri Fransa ərazisinin çoxunu ələ keçirdilər. Lakin XIII əsrin əvvəllərində ingilis kralının Fransadakı mülkləri də, Normandiya, Tuluza qraflığı Fransa kralı tərəfindən tutuldu. Yalnız Akvitaniya hersoqluğunun bir hissəsi İngiltərənin əlində qaldı. Fransa mərkəzləşmiş dövlətə çevrildi[17][18]. Ölkənin bütün ərazisi kralın hakimiyyəti altında birləşdirildi. Hersoqqraflar əvvəlki müstəqilliklərini itirdilər. Kralın daimi qoşunu var idi və illik vergi toplayırdı[q 3]. Nəticədə təsərrüfat da inkişaf edirdi. Bütün bunlar XV əsrdə Fransada yaranmış mərkəzləşmiş dövlətin əsas əlamətləri idi[19][20][21][22][23].

Baş məclis. Silki monarxiya[redaktə | əsas redaktə]

Parisdə olan dəmir pullar[24][25][26][27]

Ölkədə hamı kralın təbəəsi idi. Əhali 3 silkə bölünmüşdü[28]. Hüquqları və vəzifələri eyni olan insan qruplarına silk deyilir; silkin hüquqvəzifələri nəsildən­ nəslə keçirdi. Fransada mövcud olan 1-ci silkə ruhanilər daxil idi. Onların vəzifəsi ibadət etmək və s. idi. 2-ci silkə zadəganlar daxil idi. Onların vəzifəsi kralı və onun təbəələrini düşməndən qorumaq idi. Ruhanilər və zadəganlar vergidən azad idilər. 3-cü silkə ölkənin qalan əhalisi: kəndlilər, sənətkarlar, şəhərlilər və b. daxil idi. Onları varlı şəhərlilər təmsil edirdi[29][30][28].

XIV əsrdə IV Gözəl Filippin (1285-1314) dövründə Fransanın birləşdirilməsi başa çatdı[31][32]. Şampan vilayətiNavarra kral torpaqlarına birləşdirildi. IV Filipp kilsə torpaqları üzərinə vergi qoydu. Nəticədə kralla Roma papası arasında münaqişə baş verdi. Kralın səfiri Romada papanın qəsrinə girib onu təhqir etdi. Papanın hakimiyyəti zəiflədi, kral hakimiyyəti gücləndi[27][24][25][26][27][33].

Kral IV Filipp papaya qarşı mübarizədə silklərin köməyinə arxalanmaq üçün 1302-ci ildə Baş Ştatları çağırdı. Kral papaya qarşı mübarizədə silklərə arxalanırdı[34][35][36]. Baş Ştatlar ruhani, zadəganvarlı şəhərlilərin nümayəndələrinin iştirakı ilə çağırılırdı. Kral yeni vergi qoyanda Baş Ştatları çağırırdı. Silklər arasında ixtilaflar Baş Ştatların dövlət işlərinə təsirini azaldırdı. XIV-XVI əsrlərdə Fransada silki nümayəndəliyin ali orqanı Baş Ştatlar idi. XIV əsrdə Fransada silki mütləqiyyət (monarxiya) - mərkəzləşmiş feodal dövləti yarandı. Bu dövlətdə kral hakimiyyəti silklərin nümayəndələrinin yığıncağına arxalanırdı. Bu mərkəzləşdirilmiş silki monarxiya dövlətinin birinci mərhələsi idi. Bu mərhələdə kral hakimiyyəti kifayət qədər güclü deyildi. O, ölkəni silklərin köməyi olmadan idarə edə bilməzdi[37][38][39][40][41].

Yüzillik müharibə[redaktə | əsas redaktə]

Bu müharibə 1337-1453-cü illərdə olmuş və 100 ildən çox davam etmişdi. Yüzillik müharibənin səbəbləri ingilis kralının Fransada itirdikləri mülklərini geri almaq, Flandriya üstündə rəqabət, ingilis kralının Fransa taxtına iddiası idi. IV Filippin oğlanları öləndən sonra Fransa kralının kişi nəsli kəsildi. İngiltərə kralı Fransa kralının uzaq qohumu idi. Ona görə də İngiltərə kralı Fransa taxtını ələ keçirmək hüququna malik olduğunu iddia edirdi[42][43][44][45].

Fransız cəngavərləri yaxşı silahlanmışdılar, lakin nizam-intizama tabe olmurdular. Onların hər biri ayrılıqda vuruşur və nəticədə həlak olurdular. Cəngavərlərin muzdla tutulmuş əsgərləri görməyə gözü yox idi. İngilislər də yaxşı silahlanmışdılar. Atlı cəngavərlərlə piyada əsgərlər arasında möhkəm nizam-intizam və əlaqə var idi. İngilislər yaxşı donanmaya malik idilər. İngilis ox atanları 600 m məsafədəki hədəfə ox atır, 200 m aralıdakı cəngavərlərin zirehini oxla deşirdilər[46][47].

İngilislər Normandiyanı tutdular. 1346-cı ildə Fransanın şimal-şərqində Kresi adlı yerdə baş vermiş döyüşü fransızlar uduzdu. 1356-cı ildə Luara çayının cənubundakı Puatye şəhəri yaxınlığında fransız qoşununun əsas qüvvəsi məğlub oldu və kral başda olmaqla fransız feodalları əsir düşdülər[48][49][50][51].

«Jaklar» üsyanı[redaktə | əsas redaktə]

İşğalçı ingilis əsgərləri və Fransa əsgərləri ölkəni talan etdilər. Vergilərin artmasına qarşı 1358-ci ildə Fransanın şimal-şərqində «Jaklar» (Jakeriya) üsyanı başlandı. Üsyana Gilyom Kal başçılıq edirdi. Feodallar Kalı danışığa dəvət etdilər, danışığa gəlmiş Kalı qandalladılar, sonra edam etdilər. Zadəganlar xəyanət etdilər, şəhər əhalisi üsyana qoşulmadı. Başsız qalmış üsyançılara divan tutuldu. Jakeriya üsyanı nəticəsində feodallar mükəlləfiyyəti artırmağa cürət etmədilər, kəndlilərin şəxsi asıldıqdan azad olması prosesi sürətləndi. Artıq XV əsrdə Fransada az təhkimli kəndli qalırdı[52][53][54].

Yüzillik müharibənin sonu[redaktə | əsas redaktə]

Fransa kralı ağır toplar düzəltdirdi, donama yaratdı. Avropada gedən bu yüzillik müharibədə ilk dəfə qala divarlarını dağıdan ağır toplar meydana gəldi. İngilislər məğlub edildi. Lakin fransız feodalları arasında qızışan çəkişmələr 1415-ci ildə Azenkur vuruşmasında fransızları məğlubiyyətə düçar etdi, ölkənin şimali ingilislərin əlinə keçdi. Burqundiya hersoqunun ingilislərin tərəfinə keçməsi, fransızların vəziyyətini ağırlaşdırdı. İngilislər Parisi tutdular. İngiltərənin azyaşlı kralı Fransanın da kralı elan edildi. İngilislər cənuba irəlilədilər və Orleanı mühasirəyə aldılar. Orleanın tutulması ölkənin cənubuna yol acırdı və Fransanın taleyi həll olunurdu[55][56][57][58].

İşğalçılarla mübarizədə Janna D Arkın böyük rolu olmuşdur.[59][60]

Özünü itirmiş hakim çıxış yolu tapa bilmirdi. Ölkəni partizan müharibəsi bürüdü. İşğalçılara qarşı müharibədə Janna D Arkın böyük xidməti oldu. O, şahzadənin yanına getdi və onunla görüşdü. Əyanlar başa düşdülər ki, Janna döyüşçülərdə ruh yüksəkliyi yarada bilər. Jannaya bir dəstə cəngavər verdilər. O, 1429-cu ildə Orleanı mühasirədən azad etdi. Orleanın mühasirədən azad edilməsi müharibənin gedişində dönüş yaratdı. Jannanın təkidi ilə Reyms şəhəri tutuldu. Fransa kralları hələ qədimdən bəri burada tacqoyma mərasimi keçirirdilər. Şahzadənin burada təntənəli tacqoyma mərasimi oldu[61][62][63].

Fransa qabiliyyətli müharibə aparırdı. Sadə kəndli qızının şöhrəti əyanları narahat edirdi. Janna burqundlarla vuruşa-vuruşa Kompyen qalasına doğru çəkilirdi. Qalanın komendantı asma körpünü qaldırdı. Janna Kompyen meşəsində əsir düşdü, ingilislər onu məhkəməyə verdilər, fransız yepiskopları onu cadugərlikdə ittiham edib tonqalda yandırmağa məhkum etdilər[64]. 0, 1431-ci ilin mayında Ruan şəhərində tonqalda yandırıldı. Sonralar Janna xristian dini tərəfindən müqəddəslər sırasına daxil edildi[65][66].

1453-cü ildə yüzillik müharibə qurtardı. Hər iki ölkə arasında sülh bağlandı. Təkcə Kale limanı 1558-ci ilə kimi ingilislərin əlində qaldı. Xalqın qəhrəmanlıq səyləri Fransanı yadellilərin işğallarından azad etdi[67][68].

IX Lüdoviq. Fransanın birləşdirilməsinin başa çatması.[redaktə | əsas redaktə]

Yüzillik müharibədən sonra Fransada feodal dağınıqlıq gücləndi. Kral XI Lüdoviq (1461-1483) dövründə Burqundiya hersoqu igid Karlın başçılığı altında gizli sui-qəsdçilər ittifaqı yaradıldı. O, 12 il XI Lüdoviqə qarşı açıq müharibə apardı. Lüdoviq onun əsgərlərini öz tərəfinə çəkib qalib gəldi və onu öldürdü. Burqundiya, Marsel, Bretanda Fransaya birləşdirildi. Beləliklə, XV əsrin sonunda Fransanın birləşdirilməsi başa çatdı. XI Lüdoviq 1614-cü ildə Baş Məclisi sonuncu dəfə çağırdı. Daha onu çağırmağa ehtiyac görmürdü. Çünki onun güclü ordusu var idi, bütün ölkə mərkəzləşmiş dövlətdə birləşdirilmişdi və kral hakimiyyəti möhkəm və təhlükəsiz idi. Ölkədə təsərrüfat, mədəniyyət dirçəlib inkişaf edirdi. Lion şəhəri Fransanın ipəkçilik mərkəzinə çevrilmişdi[69][70][71][72][73][74].

XI əsr Fransa krallığı[redaktə | əsas redaktə]

  • İri və xırda feodal mülklərinə parçalanması;[75]
  • Paris və Orlean şəhəri daxil olmaqla ölkənin şimal şərqindəki torpaqları əhatə etməsi;[76]
  • Xırda və orta feodallarına kral hakimiyyətini müdafiə etməsi;[77]
  • Normandiya və Tuluzanın birləşdirilməsi (XIII əsr);[78]
  • Silki quruluşun mövcud olması (ruhanilər, zadəganlar, yerdə qalan bütün əhali)[79].

IV Gözəl Filippin dövrü (1285-1314)[redaktə | əsas redaktə]

  • Fransa torpaqlarının birləşdirmə prosesinin davam etdirilməsi;[80]
  • Şampan və Navvaranın birləşdirilməsi;[81]
  • Kilsə torpaqlarına vergi qoyması;[82]
  • Roma Papası ilə münaqişəyə girməsi;[83]
  • Baş Ştatların çağrılması (1302-ci il)[q 4][84].

Yüzillik müharibə (1337-1453)[q 5][redaktə | əsas redaktə]

  • Kresi döyüşü (1346-cı il);[85]
  • Puatye döyüşü (1356-cı il);[86]
  • Müvəqqəti sülhün bağlanması (1360-cı il);[87]
  • Azenkur döyüşü (1415-ci il);[88]
  • Janna D Arkın xalq hərəkatına rəhbərlik etməsi;[89]
  • Orleanın mühasirədən azad edilməsi (1429-cu il);[90]
  • Janna D Arkın edam edilməsi (1431-ci il)[q 6][91].

Jaklar üsyanı (1358)[redaktə | əsas redaktə]

  • Feodallara qarşı yönəlməsi;[92]
  • Kortəbii və plansız hərəkət etmələri;[93]
  • Aralarında birliyin olmaması;[94]
  • Krala inanmaları;[95]
  • Bütün Fransanı əhatə etməməsi;[96]
  • Şəhər əhalisinin qoşulmaması;[97]
  • Zadəganların xəyanət etməsi;[98]
  • Gilyom Kalın rəhbərlik etməsi;[99]
  • Xəyanət nəticəsində məğlub olması[q 7][100]

XI Lüdoviqin dövrü (1461-1483)[redaktə | əsas redaktə]

XI Lüdoviq Burqundiya hersoqu igid Karlı məğlub edərək Fransanın birləşdirilməsini başa çatdırır. Onun dövründə Burqundiya, MarselBretan Fransaya birləşdirilir. XVI əsrdə Fransada sənaye və ticarət inkişaf edir və manufakturaların sayı artırdı. Vergilərin toplanmasında “iltizam hüququ” mövcud idi. Borc faizləri, iltizam hüququ və mənfəətli vəzifələr tutmaq burjuaziyanın gəlir mənbəyi idi[101][102][103].

Kardinal Reşelyenin dövrü (1624-1642)[redaktə | əsas redaktə]

  • Katolik kilsənin başçısı olması;[104]
  • XIII Lüdoviqin birinci naziri olması;[105]
  • Mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək siyasətinin möhkəmləndirmək siyasəti-nin aparılması;[106]
  • Duelin ləğv edilməsi;[107]
  • Mütləqiyyətin möhkəmləndirilməsi;[108]
  • Vergilərin artırılması;[109]
  • Feodal qəsrlərinin sökülməsi[110].

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ölkədə təsərrüfat, mədəniyyət dirçəlib inkişaf edir.
  2. Digər dövlətlərdə də inkişaf etmişdi.
  3. The word was most likely created by Parisians of the lower popular class who spoke *argot*, then *parigot* was used in a provocative manner outside the Parisian region and throughout France to mean Parisians in general.
  4. XIV əsrin əvvələrində Fransada silki mütləqiyyətli mərkəzləşdirilmiş feodal dövləti yarandı.
  5. Fransa ilə İngiltərə arasındakı ərazi mübahisələri yüzillik müharibəyə səbəb olmuşdur.
  6. 1453-cü ildə İngiltərə və fransa arasında sülh müqaviləsi bağlandı.
  7. Jaklar üsyanından sonra kəndlilərin təhkimçilikdən azad edilməsi sürətləndi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Пилявский В. И. и Лейбошиц Н. Я. 1968.
  2. Симона Ру 2008, Часть первая. Париж и его обитатели. XIII–XV века.
  3. Симона Ру 2008, Часть первая. Глава первая.
  4. INSEE local statistics, including Bois de Boulogne and Bois de Vincennes.
  5. INSEE. "Résumé statistique – Département de Paris (75)" (fr). http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=dep-75. İstifadə tarixi: 7 January 2018.
  6. "Les 60 premières aires urbaines en 2013". insee.fr. Insee. http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=nattef01203.
  7. INSEE. "Estimation de population au 1er janvier, par région, sexe et grande classe d'âge – Année 2016" (fr). https://www.insee.fr/fr/statistiques/1893198. İstifadə tarixi: 4 April 2017.
  8. INSEE.fr statistics, retrieved July 2017
  9. INSEE. "Séries historiques des résultats du recensement – Unité urbaine de Paris (00851)" (fr). http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=&millesime=2013&typgeo=UU2010&typesearch=territoire&codgeo=Paris+%2800851%29&territoire. İstifadə tarixi: 25 September 2016.
  10. INSEE. "Séries historiques des résultats du recensement – Aire urbaine de Paris (001)" (fr). http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=&millesime=2013&typgeo=AU2010&typesearch=territoire&codgeo=Paris+%28001%29&territoire. İstifadə tarixi: 25 September 2016.
  11. INSEE. "Séries historiques des résultats du recensement–France" (fr). http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=&millesime=2013&typgeo=. İstifadə tarixi: 25 September 2016.
  12. "Métro2030". RATP (Paris metro operator). Arxivləşdirilib: [1] saytından 21 December 2016 tarixində. https://web.archive.org/web/20161221051116/http://www.ratp.fr/en/ratp/r_108501/metro2030-our-new-paris-metro/. İstifadə tarixi: 25 September 2016.
  13. "The 51 busiest train stations in the world– All but 6 located in Japan". Japan Today. 6 February 2013. https://japantoday.com/category/features/travel/the-51-busiest-train-stations-in-the-world-all-but-6-located-in-japan.
  14. The Art Newspaper Visitor Figures 2016, 29 March 2016
  15. Vers une fréquentation touristique record à Paris en 2017 on Les Echos
  16. Lawrence & Gondrand 2010, səh.: 25.
  17. Arbois de Jubainville & Dottin 1889, səh.: 132.
  18. Cunliffe 2004, səh.: 201.
  19. Margerison 2011, səh.: 167.
  20. Robertson 2010, səh.: 37.
  21. Leclanche 1998, səh.: 55.
  22. Dottin 1920, səh.: 535.
  23. Schmidt 2009, səh.: 88–104.
  24. 24,0 24,1 John Frederick Hinnebusch 1972, səh.: 262.
  25. 25,0 25,1 Sarmant 2012, səh.: 36–40.
  26. 26,0 26,1 Sarmant 2012, səh.: 28–9.
  27. 27,0 27,1 27,2 Lawrence & Gondrand 2010, səh.: 27.
  28. 28,0 28,1 Schmidt 2009, səh.: 210–11.
  29. Schmidt 2009, səh.: 154–167.
  30. Meunier 2014, səh.: 12.
  31. "Massacre of Saint Bartholomew's Day". Encyclopædia Britannica Online. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516821/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day. İstifadə tarixi: 23 November 2014.
  32. Bayrou 1994, səh.: 121–130.
  33. Du Fresne de Beaucourt, G., Histoire de Charles VII, Tome I: Le Dauphin (1403–1422), Librairie de la Société bibliographiqque, 35 Rue de Grenelle, Paris, 1881, pp. 32 & 48
  34. "Attentats terroristes : les questions que vous nous avez le plus posées" (French). Le Monde. 15 January 2015. http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2015/01/14/attentats-terroristes-les-questions-que-vous-nous-avez-le-plus-posees_4554653_4355770.html. İstifadə tarixi: 15 January 2015.
  35. "Les politiques s'affichent à la marche républicaine" (French). Le Figaro. 11 January 2015. http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/citations/2015/01/11/25002-20150111ARTFIG00086-les-politiques-s-affichent-a-la-marche-republicaine.php. İstifadə tarixi: 11 January 2015.
  36. "Islamic State claims Paris attacks that killed 127". Reuters. 14 November 2015. https://www.reuters.com/article/2015/11/14/us-france-shooting-idUSKCN0T22IU20151114.
  37. Fierro 1996, səh.: 577.
  38. Fierro 1996, səh.: 582.
  39. Combeau 2003, səh.: 42–3.
  40. Fierro 1996, pp. 590–591.
  41. Library, C. N. N.. "2015 Charlie Hebdo Attacks Fast Facts". CNN. http://www.cnn.com/2015/01/21/europe/2015-paris-terror-attacks-fast-facts/index.html.
  42. Mueller, Joerg (26 July 2017). "Aachen | Historic Highlights of Germany". www.historicgermany.travel. http://www.historicgermany.travel/historic-cities/aachen. İstifadə tarixi: 26 July 2017.
  43. Bridgwater & Aldrich 1968, s. 11.
  44. Bayer 2000, s. 1.
  45. RWTH Aachen University 2013.
  46. Holborn 1982, s. 295.
  47. Encyclopædia Britannica Online 2006.
  48. Young & Stetler 1987, s. 272.
  49. Dupuy & Dupuy 1986, s. 563.
  50. Holborn 1982a, s. 70.
  51. Holborn 1982a, s. 217.
  52. Anon 2013c
  53. Calderdale Council 2012
  54. Twinning started by then independent municipality Walheim, now continued by borough Aachen-Kornelimünster/Walheim. "Montebourg – Frankreich". http://www.aachen.de/de/stadt_buerger/aachen_profil/staedtepartnerschaften/montebourg/index.html. İstifadə tarixi: 3 November 2016.
  55. Academy of Music and Dance Cologne 2014a
  56. Van der Meer, Richter & Opitz 1998, s. 718
  57. Ranson 1998, s. 45
  58. "Deutsche Post DHL acquires StreetScooter GmbH". DHL. 9 December 2014. http://www.dhl.com/en/press/releases/releases_2014/group/dpdhl_acquires_streetscooter_gmbh.html. İstifadə tarixi: 26 March 2017.
  59. Pecinovský 2009
  60. "'Frank İmperiyası məhşur zamanlarda"". Aachen.de. 23 fevral 2018. http://www.aachen.de/DE/stadt_buerger/politik_verwaltung/pressemitteilungen/ac_kapstadt_staedtepartnerschaft.html. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2014.
  61. "Aachen: Stations". Travelinho.com. http://www.travelinho.com/en/travel/aachen.
  62. Gdawietz & Leroi 2008, s. 28
  63. Aachen Institute for Advanced Study in Computational Engineering Science 2009
  64. Catholic University of Applied Sciences 2014
  65. Catholic University of Applied Sciences 2014a
  66. Deutsche Post DHL übernimmt StreetScooter GmbH 9.
  67. "Streetscooter – Der tausendste Elektro-Transporter der Post". Frankfurter Allgemeine Zeitung GmbH. 23 August 2016. http://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/unternehmen/der-tausendste-elektro-streetscooter-der-deutschen-post-14401894.html. İstifadə tarixi: 26 March 2017. "Die Post will ihren gesamten Fuhrpark auf Elektro-Autos umstellen. Bis dahin dauert es noch. Einen wichtigen Schritt hat das Unternehmen nun aber gemacht."
  68. Weiss, Richard (24 March 2017). "Even Germany's post office is building an electric car". Waterloo Region Record (Kitchener, Ontario). http://www.therecord.com/news-story/7207920-even-germany-s-post-office-is-building-an-electric-car/. İstifadə tarixi: 26 March 2017.
  69. "Friendship and cooperation agreements". Paris: Marie de Paris. Arxivləşdirilib: [2] saytından 3 April 2016 tarixində. https://web.archive.org/web/20160403161510/http://next.paris.fr/english/paris-a-city-with-an-international-profile/international-action-cooperation/friendship-and-cooperation-agreements/rub_8139_stand_29940_port_18784. İstifadə tarixi: 10 September 2016.
  70. "Twinning with Rome". Arxivləşdirilib: [3] saytından 8 February 2007 tarixində. https://web.archive.org/web/20070208155021/http://www.v1.paris.fr/EN/City_government/international/special_partners.ASP. İstifadə tarixi: 27 May 2010.
  71. "Les pactes d'amitié et de coopération". Mairie de Paris. Arxivləşdirilib: [4] saytından 11 October 2007 tarixində. https://web.archive.org/web/20071011162140/http://paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16468&portlet_id=14974. İstifadə tarixi: 14 October 2007.
  72. "International relations: special partners". Mairie de Paris. Arxivləşdirilib: [5] saytından 25 December 2008 tarixində. https://web.archive.org/web/20081225090448/http://www.paris.fr/en/city_government/international/special_partners.asp. İstifadə tarixi: 14 October 2007.
  73. "Gemellaggio Roma – Parigi – (1955)" (fr) (PDF). Roma – Relazioni Internazionali Bilaterali. Paris: Commune Roma. 30 January 1956. http://www.comune.roma.it/pcr/it/relaz_int_sadi.page. İstifadə tarixi: 10 September 2016.
  74. "Dichiarazione congiunta Roma – Parigi – (2014)" (fr) (PDF). Roma – Relazioni Internazionali Bilaterali. Rome: Commune Roma. 1 October 2014. http://www.comune.roma.it/pcr/it/relaz_int_sadi.page. İstifadə tarixi: 10 September 2016.
  75. "France, World Economic Outlook Database, October 2017". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=9&pr.y=6&sy=2016&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=.
  76. "Real GDP growth; Annual percent change". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLDl/FRA.
  77. "Income Gini coefficient". United Nations Development Program. http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient. İstifadə tarixi: 14 January 2017.
  78. "Labor force, total". France: World Bank. https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN. İstifadə tarixi: 1 September 2016.
  79. "Ease of Doing Business in France". Doingbusiness.org. http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/france. İstifadə tarixi: 2017-11-21.
  80. "Average wage in France: net, gross, by sex, by CSP". Journaldunet.com. http://www.journaldunet.com/economie/magazine/1166094-salaire-moyen/#salaire-brut-mensuel-moyen.html. İstifadə tarixi: 18 July 2017.
  81. "Frank İmperiyası". https://www.insee.fr/en/statistiques/3326107.
  82. "Export Partners of France". CIA World Factbook. 2012. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#fr. İstifadə tarixi: 23 July 2013.
  83. "Salary after Tax Calculator - France (FR)". Salaryaftertax.com. https://salaryaftertax.com/fr. İstifadə tarixi: 2017-03-27.
  84. "Import Partners of France". CIA World Factbook. 2012. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#fr. İstifadə tarixi: 23 July 2013.
  85. "Stock of Foreign Direct Investment". CIA World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2198.html#fr.
  86. "Banque de France". http://webstat.banque-france.fr/en/browseTable.do?node=5384921. İstifadə tarixi: 2017-07-09.
  87. "Sovereign Ratings List". Standard & Poor's. January 6, 2017. https://www.globalcreditportal.com/ratingsdirect/renderArticle.do?articleId=1780963&SctArtId=412609&from=CM&nsl_code=LIME&sourceObjectId=9936460&sourceRevId=1&fee_ind=N&exp_date=20270106-21:38:13. İstifadə tarixi: 2015-06-06. Note: this source is continually updated.
  88. "Moody's downgrades France's government bond ratings to Aa2 from Aa1; outlook changed to stable from negative". Moody's Investors Service. 2015-09-18. https://www.moodys.com/research/Moodys-downgrades-Frances-government-bond-ratings-to-Aa2-from-Aa1--PR_334715.
  89. "France's credit downgraded to AA at Fitch Ratings - MarketWatch". http://www.marketwatch.com/story/frances-credit-downgraded-to-aa-at-fitch-ratings-2014-12-12. İstifadə tarixi: 2014-12-12.
  90. "Development aid rises again in 2016 but flows to poorest countries dip". OECD. 2017-04-11. http://www.oecd.org/dac/development-aid-rises-again-in-2016-but-flows-to-poorest-countries-dip.htm. İstifadə tarixi: 2017-09-25.
  91. "GDP ranking | Data" (en-us). data.worldbank.org. https://data.worldbank.org/data-catalog/gdp-ranking-table.
  92. "Tourism industry sub-sectors: COUNTRY REPORT – FRANCE". Arxivləşdirilib: [6] saytından 17 February 2015 tarixində. https://web.archive.org/web/20150217192231/http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/tourism-business-portal/documents/business/internationalisation/france_country_report.pdf.
  93. "Chemical industry". Arxivləşdirilib: [7] saytından 20 August 2010 tarixində. https://web.archive.org/web/20100820153526/http://www.invest-in-france.org/Medias/Publications/227/Chemical%20Industry.pdf.
  94. "UNWTO Tourism Highlights 2014 Edition". 2014. Arxivləşdirilib: [8] saytından 17 December 2014 tarixində. https://web.archive.org/web/20141217141742/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights14_en_hr_0.pdf.
  95. "Global 2000 Leading Companies". Forbes. May 2015. https://www.forbes.com/global2000/list/#header:revenue_sortreverse:true_industry:Airline.
  96. "French debt jumps, minister promises to meet deficit target". FRANCE 24. 28 September 2012. http://www.france24.com/en/20120928-french-debt-jumps-minister-promises-meet-deficit-target. İstifadə tarixi: 27 November 2012.
  97. John, Mark (26 October 2012). "Analysis: Low French borrowing costs risk negative reappraisal". Reuters. https://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-france-debt-idUSBRE89P0SO20121026. İstifadə tarixi: 27 November 2012.
  98. "France loses AAA rating as euro governments downgraded". BBC News. 13 January 2012. http://www.bbc.co.uk/news/business-16552623.
  99. Deen, Mark (12 July 2013). "France Loses Top Credit Rating as Fitch Cites Lack of Growth". Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/2013-07-12/france-loses-top-credit-rating-as-fitch-cites-lack-of-growth.html.
  100. Deenpattern dots, Mark (12 December 2014). "France's Credit Rating Cut by Fitch to 'AA'; Outlook Stable". Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-12-12/france-s-credit-rating-cut-by-fitch-to-aa-outlook-stable. İstifadə tarixi: 12 March 2015.
  101. "France in the United States: Economy". Embassy of France in Washington. http://www.ambafrance-us.org/spip.php?article511. İstifadə tarixi: 23 April 2010.
  102. "CO2 emissions per capita in 2006". Environmental Indicators: Greenhouse Gas Emissions. United Nations. August 2009. http://unstats.un.org/unsd/environment/air_co2_emissions.htm.
  103. "Musées et Monuments historiques". Arxivləşdirilib: [9] saytından 24 December 2007 tarixində. https://web.archive.org/web/20071224180811/http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm.
  104. "International Comparisons of GDP per Capita, and per Hour, 1960–2011" (PDF). Bureau of Labor Statistics. 7 November 2012. http://www.bls.gov/fls/intl_gdp_capita_gdp_hour.pdf. İstifadə tarixi: 13 April 2014.
  105. Paul Krugman (28 January 2011). "GDP Per Capita, Here and There". The New York Times. https://krugman.blogs.nytimes.com/2011/01/28/gdp-per-capita-here-and-there/?_php=true&_type=blogs&_r=0. İstifadə tarixi: 13 April 2014.
  106. "More than 1 million protest French jobs law". CNN. http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/04/04/france.jobslaw/index.html. İstifadə tarixi: 21 July 2011.
  107. "Q&A: French labour law row". BBC News. 11 April 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4816306.stm. İstifadə tarixi: 21 July 2011.
  108. "Le Revenu de Solidarité active". Rsa.gouv.fr. Arxivləşdirilib: [10] saytından 17 July 2010 tarixində. https://web.archive.org/web/20100717012046/http://www.rsa.gouv.fr/-English-version-.html. İstifadə tarixi: 9 August 2010.
  109. Organisation for Economic Co-operation and Development (2012). "OECD Employment Outlook 2012 – Statistical Annex" (PDF). http://www.oecd.org/els/emp/employmentoutlookstatisticalannex.htm. İstifadə tarixi: 29 June 2013.
  110. Philippe Aghion (2007). Les leviers de la croissance française (PDF) (fr), Conseil d'analyse économique, 55. ISBN 978-2-11-006946-7. 1 September 2008 tarixində istifadə olunub.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]