Əhmədağa Əhmədov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əhmədağa Əhmədov
Doğum tarixi 26 mart 1922(1922-03-26)
Doğum yeri Maştağa, Bakı
Vəfat tarixi 21 mart 2008 (85 yaşında)
youtube.com/channel/UCaQ68x5dU5SP-10zS18LJKw

Əhmədağa Əhmədov 1922-ci ilin mart ayının 26-da, hicri tarixi ilə 1340-cı ilin rəcəb ayının 27-də, HƏZRƏTİ PEYĞƏMBƏRİN məbəsi (Ona peyğəmbərlik verilməsi) gecəsində Bakının Maştağa kəndində anadan olmuşdur. O, güclü hafizəyə, dərin elmi biliyə malik şəxsdir. Onun bu səviyyəyə çatmasında, yəni müxtəlif elmlərin mənimsənilməsində, öyrənilməsində atası HACI MİRZƏ ƏBDÜLKƏRİM AĞANIN böyük rolu olmuşdur. Atası dövrünün çox savadlı ruhanisi olmuşdur. İndidə ağsaqqallar, nüfuz sahibləri Mirzə Əbdülkərim ağanı bu gün də böyük ehtiramla yad edir, ona rəhmət oxuyur, öz hörmətlərini bildirirlər. Həm də bildirirlər ki, Əhmədağa müəllim atasının adına layiq insandır, alimdir.

Hacı Mirzə Əbdülkərim ağa uzun müddət İranda və İraqda oxumuş Məşhəd və Nəcəf şəhərlərindəki mədrəsələrdə ərəb dilinin sərvi-nəhvi, məntiq, bəlağət elmləri, fiqh, üsul, hikmət, ilahiyyat və s. elmlərdən dərs demişdir. İlk təhsilini atasından alan Əhmədağa hələ kiçik yaşlarından tez-tez onların qonaq otağına yığılan alim və şairlərin elmi-ədəbi söhbətlərinin daimi dinləyicisinə çevrilir. Qonaqlar arasında tez-tez sevimli şairimiz Abdulla Şaiq də olurdu. O İranın Məşhəd şəhərində Mirzə Əbdülkərim ağadan Fars dilinin qramatikasını və məntiq dərsləri alır. Bu görüşlər kiçik yaşlı Əhmədağanın xatirəsində silinməz izlər buraxır. Mirzə Əbdülkərim ağa uzun müddət İranda və İraqda oxumuş Məşhəd və Nəcəf şəhərlərindəki mədrəsələrdə ərəb dilinin sərvi-nəhvi, məntiq, bəlağət elmləri, fiqh, üsul, hikmət, ilahiyyat və s. elmlərdən dərs demişdir. İlk təhsilini atasından alan Əhmədağa hələ kiçik yaşlarından tez-tez onların qonaq otağına yığılan alim və şairlərin elmi-ədəbi söhbətlərinin daimi dinləyicisinə çevrilir. Qonaqlar arasında tez-tez sevimli şairimiz Abdulla Şaiq də olurdu. O İranın Məşhəd şəhərində Mirzə Əbdülkərim ağadan Fars dilinin qramatikasını və məntiq dərsləri alır. Bu görüşlər kiçik yaşlı Əhmədağanın xatirəsində silinməz izlər buraxır.
O vaxtlar ruhanilərə "kulak" damğası vurulduğu üçün məktəb yaşı çatmasına baxmayaraq balaca Əhmədağanı məktəbə qəbul etmirlər. Yalnız bu qadağa ləğv edildikdən sonra 1935-ci ildə 13 yaşında orta məktəbin birinci sinfinə gedir. Lakin 4-5 yaşlarında ikən artıq yazıb oxumağı öyrənən Əhmədağa bu illər fars və ərəb dillərini, məntiq ədəbiyyat elmlərini öyrənmişdi. Elə buna görə də on illik məktəbi altı il ərzində başa çatdırır.
Orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib attestatı aldıqdan (o zaman qızıl medal təsis edilməmişdi) iki gün sonra II Dünya Müharibəsi başlayır. Az sonra onu ordu sıralarına çağırıb Uzaq Şərqə yola salırlar. Sibirin 40-60C şaxtada yeraltı qazmalarda hərbi xidmətini keçirən Ə.Əhmədov ağır xəstələnir. 1943-ci ildə ürək tutmaları ilə ordudan tərxis olunur. Elə həmin il müharibə dövründə ilk dəfə olaraq ali məktəblərə qəbul elan olunur. O, sənədlərini AZİİ – Azərbaycan İndustrial İnstitutuna təqdim edir. Məktəbi əla bitirdiyinə görə instituta imtahansız qəbul olunur. 1948-ci ildə institutu əla bitirir. İmtahan komissiyasının qərarı ilə onu aspiranturada saxlayırlar. Elmi işlə paralel olaraq 1950-ci ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayır, 1954-cü ildə elmlər namizədi, alimlik dərəcəsi, bir neçə ildən sonra isə dosent adı alır. O vaxtdan başlayaraq pedaqoji və elmi fəaliyyətini davam etdirib bitirdiyi institutda, Rostov dəmiryolu və Moskva institutlarının Bakıdakı filiallarında nəzəri mexanika, termodinamika, daxiliyanma mühərrikləri, istilik texnikası, buxar qazanları və s. texniki fənlərdən mühazirələr oxuyub və bir necə il Azİİ-nin nəzəri mexanika kafedrasına rəhbərlik edib.
Rəsmi filoloji təhsili olmasa da onun ailə mühitində və müstəqil mütaliə nəticəsində əldə etdiyi biliklər onu klassik ədəbi irsimizin də mahir bilicisinə çevirir. 1977-ci ildə Az.EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda F. Köçərlinin "Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi" kitabını kiril əlifbasına keçirərkən bir sıra mətn, ifadə, ədəbi və dini məsələlər baxımından rast gəldikləri çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün səviyyəli mütəxəssisə ehtiyac duyulur. Bu zaman Əhmədağa müəllimə müraciət edirlər. Az müddət ərzində o əsəri çapa hazırlayır, kitab haqqında rəy yazır.
Böyük şairimiz Nizaminin yubileyi ərəfəsində onun əsərlərinin tərcüməsi, təhlili və nəşri ilə əlaqədər ortaya çıxan ehtiyac üzündən Az.EA Nizami institutunun rəhbərliyi Əhmədağa müəllimi yenidən əməkdaşlığa dəvət edir. Rəsmi filoloji təhsili olmadığından onu müstəsna hal kimi Az.EA prizidiumunun xüsusi qərarı ilə Nizami İnstitutunun Mətnşünaslıq şöbəsinə baş elmi işçi təyin edirlər. O, əsas iş yeri olan Az.İİ-nin nəzəri mexanika kafedrasında işləməklə bərabər bir neçə il Nizami institutunda çalışırı Bu dövrdə Nizaminin "Yeddi gözəl" əsərinə redaktorluq edib, şərhlər yazıb, "Xosrov və Şirin" -in isə elmi redaktoru olmaqla bərabər bu poemada şairin elmi görüşlərini cəmləşdirərək "Nizaminin "Xosrov və Şirin" əsərində həndəsə, fizika və astronomiya məsələləri" adlı bir məqalə yazıb "Nizami almanaxı"-nda çap etdirir. Bundan başqa "Nizami lirikası"-nın çapa getməsi üçün ona elmi-ədəbi rəy yazır. Füzulinin əsərlərinin 5-ci cildini capa hazırlayarkən mərhum akademik H.Araslı "Mətləül-etiqad" əsərinin ərəbcədən tərcüməsinin redaktə işini ona həvalə edir. O, bu mürəkkəb fəlsəfi əsərin tərcüməsində olan qüsurları aradan qaldıraraq, həmin cilddə olan digər əsərləri redaktə edib, bütün cild üçün lüğət hazırlayır. Sonralar Mirzə Şəfi Vazehin öz xətti ilə yazıb tərtib etdiyi, müxtəlif şairlərin fars dilində olan əsərlərindən ibarət 3000-ə yaxın beyti Əhmədağa müəllim tərcümə edərək nəfis şəkildə kalliqrafik həxs xətti ilə hər beyti yazıb onun tərcümə və şərhini verir. Bu nadir kalliqrafik əlyazmasının orjinalı Azərbaycan Əlyazmaları İnstitutunun direktoru olan C. Qəhrəmanov özündə saxlamış, çıxarılan surətlərindən biri Nizami İnstitutunda, digəri isə Əhmədağa müəllimin şəxsi arxivində saxlanılmışdır. Daha sonra Dövlətşah Səmərqəndinin "Təzkirətüşüəra" əsərinin tərcüməsini onun iş planına salırlar. O, bu əsəri də layiqincə tərcümə edir. Lakin səhhətində olan problemlər, keçirdiyi cərrahi əməliyyatlar onu Nizami İnstitutunda işləməkdən imtina etməyə məcbur edir. Onun ədəbi yaradıcılığı bununla bitmir. O, iki cildlik "Şer inciləri" məcmuəsi tərtib edir və kolleoqrafik nəsx xətti ilə yazır. Əhmədağa müəllimin texniki sahədədə yazdığı çoxlu elmi məqalələr "Нефт и газ" jurnalının müxtəlif nömrələrində çap olunub. Çap edilməyənlər isə nəzəri mexanika kafedrasının hesabat məcmuələrində dərc edilib arxivdə saxlanılır. Onun 1970-ci ildə Az.İİ-nin mətbəəsində çap olunmuş, tələbələr üçün tərtib etdiyi "Statikadan məsələ həllinə dair metodik göstərişlər" adlı kitabı, "Kinematika" və "Kinetika" adlı iri həcmli dərslikləri həmçinin rus dilində yazılmış "Mayatniki" dərs vəsaiti texniki yaradıcılığının bariz nümunəsidir.
Burada Əhmədağa müəllimin başqa bir istedadını üzə çıxartmağı özümə borc bilirəm. O, Sadiq təxəllüslü gözəl təbli bir şair idi. Əhmədağa müəllim öz şerlərini ayrıca bir məcmuədə toplayıb məzmununa müafiq "Əsrarül-fuad" adlandırıb. Ömrünün müxtəlif dövrlərindəki ciddi təəssüratını yuxarıda adını çəkdiyimiz məcmuədə bir qədər yüngül və şən əfvali-ruhiyyədə yazilmış mənzumələri isə "Şəkərxənd" məcmuəsində tərənnüm etmişdir. Bundan başqa Əhmədağa müəllimin "Fərəhnamə" əruz və qafiyə elmlərinin nəzəriyyəsinə həsr edilmiş "Ərizətül-üruz""Qafiyətül-kafiyə" əsərləri alimin son əsərləridir.
Əhmədağa müəllim ensiklopedik biliyə malik bir şəxs idi. Mən yuxarıda onun ədəbi-texniki yaradıcılığından bəhs etdim. Lakin Əhmədağa müəllimin çoxlarına bəlli olmayan bir cəhəti də var idi. Onun bu cəhəti Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra parladı. Əhmədağa müəllim Allah aşiqi idi. İslam dinini bütün incəliklərinə qədər mükəmməl bilirdi. O, bu sahədə də bildiklərini xalqdan əsirgəmədi. Böyük bir xəzinə yaradib İslamı sevərlərin ixtiyarına verdi. Dediklərimə misal olaraq "İslam təlimi", "İslam əxlaqı", "Ərəb əlifbası", "Nikatül-Quran", "Əsrarül-Quran", "Şəriət çırağı", "Dürəfşan kəlamlar", "Allahın hüccətləri", "İslamın əsasları" və fars dilindən tərcümə etdiyi Şeyx Bəhanin "Cameyi-Əbbasi" əsərləri ondan yadigar qaldı.
21 mart 2008-ci ildə səhər saatlarında ƏHMƏDAĞA müəllim dünyasını dəyişdi.