AMEA Elm Tarixi İnstitutu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
AMEA Elm Tarixi İnstitutu
Direktoru Məryəm Seyidbəyli

Elm Tarixi İnstitutuAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İctimai Elmlər Bölməsinin tərkibində fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat institutudur.[1]

Yaranma tarixi[redaktə | əsas redaktə]

AMEA Elm Tarixi İnstitutu AMEA Rəyasət Heyətinin 27 fevral 2014-cü il tarixli, 8/19 saylı Qərarına əsasən yaradılmışdır. [2]

İnstitutun direktoru Məryəm Seyidbəylidir.[3]

Elm Tarixi İnstitutunun Srukturu[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 noyabr 2015-ci il tarixli, 363 saylı “Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturunun və işçilərinin say həddinin təsdiq edilməsi haqqında” Qərarına müvafiq olaraq, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 25 may 2016-cı il tarixli, 8/3 saylı Qərarına əsasən İnstitutun strukturu təsdiq edilmişdir.

Şöbələr[redaktə | əsas redaktə]

  • “Təbiət və dəqiq elmlər tarixi” şöbəsi

Əsas fəaliyyət istiqamətləri - təbiət, dəqiq və texniki elmlərin inkişaf mərhələləri, qədim sivilizasiyalarda elmi və texniki inkişaf; Antik dövrdə elm və texnika; orta əsrlər Müsəlman Şərqində elmi –texniki biliklər və nailiyyətlər; elmi araşdırmaların yeni prinsipləri; elm və texnikanın prioritet istiqamətləri.

  • “Elm tarixinin nəzəri və metodoloji problemləri” şöbəsi

Əsas fəaliyyət istiqamətləri - Elm və texnika tarixinin öyrənilməsinin yeni metodlarının inkişafı; Elm və texnika tarixində riyazi metodlar və modelləşdirmə; elm tarixinin nəzəri və metodoloji problemlərinin işlənməsi; elmşünaslıq üzrə araşdırmalarının metodologiyası; elmi-tarixi faktların fəlsəfi dərki və ictimailəşdirilməsi; elm və texnika tarixinin araşdırılma texnologiyalarının digər innovativ metodları.

  • “Elmşünaslıq və elmin sosial problemləri” şöbəsi

Əsas fəaliyyət istiqamətləri - Elm və texnika tarixinin öyrənilməsinin yeni metodlarının inkişafı; Elm və texnika tarixində riyazi metodlar və modelləşdirmə; elm tarixinin nəzəri və metodoloji problemlərinin işlənməsi; elmşünaslıq üzrə araşdırmalarının metodologiyası; elmi-tarixi faktların fəlsəfi dərki və ictimailəşdirilməsi; elm və texnika tarixinin araşdırılma texnologiyalarının digər innovativ metodları.

  • “Tarixşünaslıq və mənbəşünaslıq” şöbəsi

Əsas fəaliyyət istiqamətləri - Azərbaycanın tarixşünas və mənbəşünas alimlərinin bioqrafiyalar və mətn yaradılması və öyrənilməsi; Azərbaycanın elm və texnika tarixi mənbəşünaslığının biblioqrafik və arxiv kataloqunun yaradılması; Azərbaycanın elm və texnika tarixinin tarixşünaslığının aparılması; XX əsrdə elm və texnikanın mənbəşünaslığı və tarixşünaslığı; Azərbaycanın elm və texnikanın mənbəşünaslığı və tarixşünaslığı

İnstitutun fəaliyyət istiqamətləri[redaktə | əsas redaktə]

AMEA Elm Tarixi İnstitutunun elmi fəaliyyəti onun apardığı tədqiqatların əsas istiqamətlərində özünü göstərir. Qeyd edək ki, İnstitut aşağıdakı istiqamətlər üzrə tədqiqatlar aparır:

  • Elm, texnikanın, onların əsas sahələri və problemlərinin tarixi;
  • Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının və elmi müəssisələrin tarixi;
  • Cəmiyyətdə elmin təkamülü;
  • Elmşünaslıq;
  • Elm və texnika tarixinin mənbəşünaslığı və tarixşünaslığı;
  • Elm və texnika tarixinin öyrənilməsinin yeni metodalarının inkişafı;
  • Elm və texnika tərtibi sahəsində təhsil fəaliyyəti;
  • Elmi-maarifçilik fəaliyyəti (elmi biliklərin yaradılması);
  • Elm və texnika abidləri.

İnstitutun elmi nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

AMEA Elm Tarixi İnstitutu Azərbaycanda elm və texnikanın tarixi, elmşünaslıq, elm tarixinin mənbəşünaslığı, onun təşəkkülü, inkişafı və müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, eləcə də elmin metodoloji bazasının təşəkkülü, elmə dair abidələrin aşkarlanması və tədqiqi, elm tarixinin öyrənilməsinin yeni metodalarını araşdıraraq Azərbaycan elminə töhfələr verir. İndiyədək üç nüfuzlu beynəlxalq konfransda iştirak edən İnstutut əməkdaşlarının eyni zamanda 5 beynəlxalq jurnalda məqaləsi dərc edilib. İnstitutun direktoru Məryəm Seyidbəyli dəfələrlə Rusiya və Ukraynada elmi ezamiyyətlərdə olmuş və bu ölkələrin elmi tədqiqat müəsissələri ilə ikitərəfli əlaqələr quraraq, razılaşma protokolları imzalamışdır.[4] İnstitutd əməkdaşları tərəfindən hazırlanaraq çap olunan kitablar aşağıdakılardır:

  • "Beyin axını" və Azərbaycan: elmi-sosioloji təhlil" (Müəllif: İnstitutun elmi katibi, siy.e.ü.f.d., dos.Z.Əliyev) [5] adlı kitabda miqrasiya prosesləri ilə bağlı məsələlər çərçivəsində öyrənilməsi vacib anlayışlardan olan "beyin axını" tədqiq edilib. Qədim dövrdən bu günə qədər Azərbaycandan xarici ölkələrə köç edən intellektual miqrasiyanın səbəbləri və dünya təcrübəsində yeri araşdırılıb.
  • "Azərbaycanın iqtisadiyyat tarixi və tarixçiləri" (Müəllif: Elmi işçi R.Mirzəbəyova) [6] adlı kitabda XX əsrin birinci yarısından başlayaraq Azərbaycanda yaranan ali təhsil ocaqları və tədqiqat mərkəzlərində iqtisadiyyat tarixinin öyrənilməsi ilə iqtisadi tarix məktəbinin təşəkkülü, həmçinin iqtisadiyyat tarixçilərinin bu məktəbin formalaşmasında rolu işıqlandırılıb.
  • "Qədim dövrdə Azərbaycanda elmi biliklərin və təhsilin təşəkkülü" (Müəllif: Elmi işçi A.Bədəlova) [7] adlı kitabda Azərbaycan ərazisində yerləşən Azıx mağarası, Qobustan, Gəmiqaya, Kültəpə və digər abidələr, Aratta, Lullubi, Kuti dövlət qurumları, Manna, Midiya, Atropatena, Albaniya dövlətləri ilə bağlı mənbələr, Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin eksponatları əsasında Azərbaycanda qədim dövrdə elmi biliklərin, təlim-tərbiyə və təhsilin ilkin təşəkkülü məsələləri araşdırılıb.
  • "Azərbaycanda zoologiyanın tarixinə dair oçerklər (1902-1980)" (Müəllif: Elmi işçi A.Zeynalova) [8] adlı kitabda 1902-ci ildən zoologiya sahəsində aparılan tədqiqatlar, Azərbaycan SSRİ EA-nın Zoologiya İnstitutunda elmi məktəbin yaranması barədə məlumat, həmçinin 10 görkəmli zooloq alimin tərcümeyi-halı yer alıb.
  • "Jan Şardenin "İrana və digər Şərq ölkələrinə səyahəti" (Müəllif: Elmi işçi G.Əliyeva) [9] adlı kitabda fransız səyyahı Jan Şardenin XVII əsr Səfəvilər dövlətinin mədəniyyətini və o dövrün Azərbaycan sivilizasiyasını əks etdirən əsərinə müraciət edilib. Nəşrin elm və incəsənət haqqındakı hissəsi ilk dəfə Azərbaycan dilinə tərcümə edilib və geniş şəkildə təhlil olunub.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Məryəm Seyidbəyli

Zaur Əliyev

Ələddin Məlikov