AMEA Zoologiya İnstitutu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
AMEA Zoologiya İnstitutu
Növü elmi-tədqiqat İnstitutu
Yaranma tarixi 1936
Sədri fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, bioloji müxtəlifliyin mühafizəsi problemləri üzrə tanınmış mütəxəssis Elman Fərhad oğlu Yusifov
Rəsmi saytı www.zoologiya.az

Yaranma Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1936-cı ildə SSRİ EA Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan şöbəsi SSRİ EA-nın müstəqil Azərbaycan fılialına çevrildi. SSRİ EA Azərbaycan filialı Rəyasət Heyətinin qərarı ilə 1936-cı il martın 1-də Zoologiya bölməsi bazasında Zoologiya institutu təşkil edilmişdir.

İnstitutun ilk direktoru professor V.Yelpatyevski (1936-1938) təyin edilmişdir. 1939-cu ildən 1950-ci ilə qədər İnstituta b.e.n. Ə.Əlizadə, 1950 - 1960-cı illərdə Azərb. SSR EA-nın akademiki S.Əsədov, 1960-cı ilin mart ayından 2011-ci ilədək - yarım əsr müddətində AMEA-nın akademiki M.Musayev rəhbərlik etmişdir. 2011-ci ildən isə İnstituta rəhbərlik EA-nın müxbir üzvü İ.Ələkbərova həvalə olunmuşdur.

İlk vaxtlarda İnstitutun quru və su heyvanları şöbələri entomologiya, ornitologiya, ixtiologiya və hidrobiologiya sahəsində tədqiqatlar aparırdı. Hazırda İnstitutda 5 şöbənin tərkibində 14 laboratoriya, Mingəçevir elmi-təcrübə laboratoriyası və Zooloji muzey fəaliyyət göstərir.

Əsas fəaliyyət istiqamətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Heyvanlar aləminin növ tərkibinin müəyyənləşdirilməsi, ayrı-ayrı qrupların yayılma xüsusiyyətləri, onların tarixən formalaşması, təkamül xüsusiyyətləri, ekologiyası, xeyirli və zərərli növlərin aşkarlanması, xeyirli növlərin qorunması və artırılması, zərərli növlərə qarşı mübarizə tədbirlərinin elmi əsaslarının hazırlanması.

Son beş ildə əldə etdiyi elmi nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Zoologiya İnstitutunda çoxillik məhzuldar tədqiqatların aparılması nəticəsində Azərbaycanın heyvanlar aləminin növ tərkibi öyrənilmiş: 1500 növdən artıq sərbəst yaşayan və heyvanlarda parazitlik edən ibtidai, insanlarda, heyvanlarda və bitkilərdə parazitlik edən 1600 növdən çox helmint, 1930 növ buğumayaqlı, 20 mindən çox həşərat, 101 növ və forma balıq, 10 növ suda-quruda yaşayan, 54 növ sürünən, 365 növ quş, 97 növ məməli heyvan müəyyən edilmişdir. Azərbaycan zooloqları respublika faunasından 109 nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi olan heyvan növü müəyyən etmiş və onlar "Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı"na daxil edilmişdir.
  • Kollektiv Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ının II nəşrini işləyib hazırlamışdır.
  • Dünyada ilk dəfə müxtəlif sistematik qruplara aid elm üçün yeni 466 heyvan növü təsvir edilmişdir. Zooloqların araşdırmalarının çox mühüm bəhrəsi olan "Azərbaycanın heyvanlar aləmi" adlı 3 cildlik kitabı Rus və Azərbaycan dillərində nəşr olunmuşdur.
  • İnternet sisteminə daxil etmək üçün ibtidailərdən tutmuş məməlilərə qədər Azərbaycanın bütün heyvanlarının növ tərkibini, genofondunu, biologiya və ekologiyasını əhatə edən informasiya - məlumat bankı hazırlanır.
  • Ekoloji-faunastik tədqiqatlar nəticəsində sərbəst yaşayan təkhüceyrəlilərin, onurğalı heyvanlarda parazitlik edən koksidilərin və helmintlərin növ tərkibi, sahiblərə görə spesifikliyi, ekoloji amillərin parazit-sahib sisteminə təsiri, invaziyaların təbii ocaqları və yayılma yolları müəyyənləşdirilmişdir. Parazitlərin və onların sahiblərinin maddələr mübadiləsinin oxşar və fərqli xüsusiyyətləri araşdırılaraq nəzəri cəhətdən əsaslandırılır. Respublikanın buğumayaqlılar faunasının növ tərkibi, biologiyası, ekologiyası və fiziologiyası öyrənilir. Bitki zərərvericilərinin təbii düşmənləri olan 2500 yırtıcı və parazit həşəratlar müəyyənləşdirilmiş, bioloji mübarizə məqsədilə onların kütləvi çoxaldılma metodları işlənib hazırlanmışdır.
  • Azərbaycanda yaşayan balıqların, su onurğasızlarının, amfibilərin, reptililərin, quşların, məməlilərin əksər növlərinin biologiyası, ekologiyası, növdaxili müxtəlifliyi, yayılma qanununauyğunluqları öyrənilmişdir. Nadir və təsərrüfat əhəmiyyətli növlərin çoxaldılma reintroduksiya metodları hazırlanır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]