AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
Az-seismo-logo.jpg
Tipi şirkət
Yaranma tarixi 1979
Yeri Bakı, Azərbaycan
Hakim simaları Qurban Yetirmişli
Sayt seismology.az

AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət MərkəziAzərbaycan Respublikasında zəlzələlərin tədqiqatı və öyrənilməsi ilə məşğul olan əsas təşkilatdır. Mərkəzdə seysmoloji, geofiziki, geokimyəvi və geodinamik kompleks tədqiqatlar aparılır[1].

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

AMEA nəzdində RSXM-nin seysmoloji tədqiqatları peyk rabitəsi ilə işləyən seysmik stansiyalar şəbəkəsi vasitəsi ilə aparılır. Bu seysmik stansiyalar şəbəkəsi ABŞ-ın "Kinemetriks" şirkətinin istehsalıdır.

Xerite az.az.jpg

Hazırda Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəznin respublika ərazisində 35 peyk rabitəsi ilə işləyən seysmik stansiyaları var. Mərkəz tərəfindən respublika ərazisində 24 GPS stansiya quraşdırılmışdır. RSXM-nin hazırda 35 telemetrik seysmik stansiya, 24 GPS, 6 geofiziki, 5 geokimyəvi, 7 mobil seysmik stansiyaları fəaliyyət göstərir.

Isgal rayonlar.az.jpg

AğdamFüzuli rayonlarının Azərbaycanın nəzarətində olan hissəsində isə yeni seysmik stansiyalar quraşdırılıb.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin yaranmasının tarixi mərhələləri olmuşdur. Azərbaycanda ilk dəfə instrumental müşahidələrə XX əsrin əvvəllərində başlanılmışdır.

1902-ci ildə Şamaxıda baş verən güclü zəlzələdən sonra Bakıda neft sənayesi ilə məşğul olan Nobel qardaşlarının təşəbbüsü ilə həmin il Azərbaycan ərazisində üç yerdə seysmik stansiyalar quraşdırılmış və bununla da instrumental müşahidələrə başlanılmışdır.

SSRİ dövründə uzun müddət Azərbaycanda müstəqil seysmoloji xidmətin fəaliyyətinə icazə verilməsə də, 1979-cu ildə Azərbaycan SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarına və Milli Elmlər Akademiyasının sərəncamına əsasən AMEA Geologiya İnstitutunda “Geofizika” Elmi Mərkəzində Təcrübi-Metodiki Geofizika Partiyası yaradılmışdır. 1980-ci ildə isə bunun əsasında Təcrübi-Metodik Geofizika Ekspedisyası təşkil edilmişdir. Ekspedisyaya AMEA-nın müxbir üzvü, geologiya-minerologiya elmlər doktoru Arif Həsənov rəhbərlik etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 01. 09.1998-ci il tarixli 179 saylı və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 17.12.1998-ci il tarixli 22/2 saylı qərarları ilə TMGE-yə 1999-cu ildən AMEA-nın nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi statusu verilmişdir.

2008-ci ildən AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinə AMEA-nın müxbir üzvü, Əməkdar Elm xadimi,geologiya-mineralogiya elmlər doktoru, professor Qurban Cəlal oğlu Yetirmişli rəhbərlik edir.

2009-2010-cu illərdə daha 11 "Kinemetrics" stansiyası ("Astara", "Zərdab", "Gədəbəy", "Xınalıq", "Altıağac", "Kürdəmir", "Lerik", "Zaqatala", "Mingəçevir", "Qazax", "Saatlı") alınaraq quraşdırılmışdır. 2011-ci ildə RSXM tərəfindən daha 6 telemetrik seysmik stansiya ("Qobustan", "Qəbələ", "Qusar", "Ordubad", "Şahbuz", "Heydərabad") quraşdırılaraq işə salınmışdır və bununla da seysmik stansiyaların sayı 31-ə çatmışdır.

Yeni sistemlə serverin yaddaşı artırılmış, "Antelope 5.2-64" proqramının son versiyası yüklənilmişdir. Yeni sistem zəlzələlərin emalında və digər proqramlarda, məlumatlar bazasının yaradılmasında və arxivləşdirilməsində istifadə olunur. "Apple" şirkətinin kompüterləri "Mac OS X 10" əməliyyat sistemində işləyir.

Makroseysmik tədqiqatların yerinə yetirilməsi baş vermiş zəlzələlərin makroseysmik intensivliyini təyin etməkdən ibarətdir. MSK-64 seysmik cədvəli üzrə zəlzələnin gücünü səciyyələndirmək üçün müxtəlif əlamətlərdən istifadə olunur: bina və tikililərin zədələnmə dərəcələri, qruntlarda qalıq deformasiyaları, qrunt suları rejiminin dəyişməsi, titrəyişlərin hiss edilməsi və s.

Makroseysmik titrəyişlər, alınmış statistik materialların analizi intensivliyin balla qiymətləndirilməsinə imkan verir. Nəticə olaraq izoseystlər xəritə-sxemi qurulur və bu da makroseysmik təzahürlərin coğrafi paylanmasını özündə əks etdirir. Daha sonra makroseysmik müşahidələrin nəticələri zəlzələ ocağının parametrlərinin: onun koordinatlarının, dərinliyinin, uzantı istiqamətinin, ölçülərinin və maqnitudasının təyin edilməsi üçün istifadə olunur.

Qurban Yetirmişli, 2008-ci ildən RSXM-in direktorudur.

Tabeliyindəki qurumlar[redaktə | əsas redaktə]

Jurnal[redaktə | əsas redaktə]

Jurnalın baş redaktoru AMEA nəzdində RSXM-nin baş direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Qurban Yetirmişlidir.

Zəlzələlərin tədqiqatı bürosu

Digər[redaktə | əsas redaktə]

Zəlzələlərin tədqiqatı bürosu 2003-cü ildən bu müşahidə şəbəkəsi fəaliyyətə başlamışdır.

Makroseysmik Tədqiqatlar şöbəsi

Zəlzələ ocaqlarının dinamikası

Zəlzələ ocaqlarının dinamikası şöbəsi

Beynəlxalq seysmotomoqrafiya laboratoriyası

Beynəlxalq seysmotomoqrafiya laboratoriyası

2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzində (AMEA nəzdində RSXM), ABŞ-ın E.Lourens adına Livermor Milli Laboratoriyasınında və ABŞ-ın Missuri Elm və Texnologiya Universitetində fəaliyyət göstərən “Beynəlxalq seysmotomoqrafiya” laboratoriyası yaradılmışdır.

Geofizika

Geofiziki sahələrdəki seysmoanomal effektlərin təzahürü strukturları və xüsusiyyətlərinin kompleks tədqiqi ilə məşğul olur. Geofiziki stansiyalar şəbəkəsi vasitəsilə geomaqnit sahəsi gərginliyinin, ağırlıq qüvvəsi və qravitasiya potensialin ikinci törəməsinin variasiyaları araşdırılır.

RSXM-nin seysmik stansiyaları[redaktə | əsas redaktə]

  • Zərdab seysmik stansiyası
  • Ağdam seysmik stansiyası
  • Altıağac seysmik stansiyası
  • Astara seysmik stansiyası
  • Beyləqan seysmik stansiyası
  • Bərdə seysmik stansiyası
  • Cəlilabad seysmik stansiyası
  • Gədəbəy seysmik stansiyası
  • Gəncə seysmik stansiyası
  • Heydərabad seysmik stansiyası
  • Horadiz (Fuzuli) seysmik stansiyası
  • Kürdəmir seysmik stansiyası
  • Lerik seysmik stansiyası
  • Lənkəran seysmik stansiyası
  • Mingəçevir seysmik stansiyası
  • Nardaran seysmik stansiyası
  • Naxçıvan seysmik stansiyası
  • Ordubad seysmik stansiyası
  • Pirqulu seysmik stansiyası
  • Qala seysmik stansiyası
  • Qazax seysmik stansiyası
  • Qobu seysmik stansiyası
  • Qobustan seysmik stansiyası
  • Quba seysmik stansiyası
  • Qusar seysmik stansiyası
  • Qəbələ seysmik stansiyası
  • Saatlı seysmik stansiyası
  • Siyəzən seysmik stansiyası
  • Xınalıq seysmik stansiyası
  • Yardımlı seysmik stansiyası
  • Zaqatala seysmik stansiyası
  • İsmayıllı seysmik stansiyası
  • Şahbuz seysmik stansiyası
  • Şirvan seysmik stansiyası
  • Şəki seysmik stansiyası

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]