Aparteid

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
ApartheidSignEnglishAfrikaans.jpg

Aparteid, apartheyd (afrikaans dilində apartheid – ayrı yaşamaq) - irqi ayrı-seçkiliyin ən kəskin formasıdır. Bir qrup əhalinin yaşamaq üçün zəruri olan hər şeydən məhrum edilməsidir. Aparteid genosidi xatırladır və onun bir növüdür. CAR-ın hakim dairələri tərəfindən 20-ci əsr də “ağdərili” olmayan əhaliyə qarşı həyata keçirilən ifrat irqi və milli diskriminasiya və seqreqasiya siyasəti. Aparteidin məqsədi azlıq təşkil edən ağ əhali tərəfindən qeyri-avropalıları istismar etmək və milli-azadlıq mübarizəsinə qarşı güclü maneələr yaratmaq idi. 1910-cu ildə Cənubi Afrika haqqında aktın qəbul olunması Aparteid sisteminin əsasını qoydu. Cənubi Afrika İttifaqında irqçi Millətçi partiya hakimiyyətə gəldikdən sonra (1948) rəsmi dövlət siyasəti kimi tətbiq edildi. 1950–54-cü illərdə seqreqasiyanı kəskinləşdirən bir sıra qanunlar qəbul olundu. 1959-cu ildə qəbul olunmuş «Bantuların özünüidarəsinin inkişafı haqqında qanun»a əsasən Afrika əhalisinin parlamentdə təmsil olunmasına son qoyuldu, bantustanlar yaradıldı. 20-ci əsrin 70-ci illərində Afrika Milli Konqresinin rəhbərliyi altında milli və sosial əsarətə qarşı hərəkat geniş vüsət aldı. BMT dəfələrlə sənədlər qəbul edərək Aparteidi bəşəriyyətə qarşı cinayət kimi qiymətləndirdi. 80-ci illərdə Cənubi Afrikada Aparteidə qarşı hərəkatın dünya ölkələrinin əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənməsi yerli hökuməti irqçilik siyasətini yumşaltmağa məcbur etdi. 1990-cı ilin əvvəllərinə qədər CAR-ın hakim dairələri aparteid siyasətini yerli əhaliyə qarşı aparmışdır. 90-cı illərin əvvəllərində CAR-ın prezidenti F.V. de Klerk Aparteidin tədricən ləğvinə başladı. CAR-ın «ağ» əhalisi arasında 1992-ci ildə keçirilən referendumdan1994-cü ilin demokratik seçkilərindən sonra Aparteid tamamilə ləğv olundu. [1]


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Aparteid // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi, 2009. — I  cild. — Səhifələrin sayı:  608. — Səh.: 569. — 10 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-02-4.