Azərbaycan Hava Yolları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Azərbaycan Hava Yolları Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
AZAL
(Azərbaycan Hava Yolları)
Azerbaijan airlines logo.png
IATA ICAO Çağırış adı
J2 AHY AZAL
Təsis etmə tarixi 7 aprel 1992
Donanması 25 (+2 sifariş olunub)
Təyinat məntəqələrin sayı 35
Qərargahı Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan, Bakı
Başçısı Cahangir Əsgərov
Veb-saytı: azal.az


“Azərbaycan Hava Yolları” QSC və ya qısaca AZALAzərbaycanın ən böyük aviaşirkəti və Azərbaycan Respublikasının milli hava daşıyıcısıdır. AZAL-ın qərargahı Bakı şəhərində, beynəlxalq standartlara və Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) CAT3 F4 kateqoriyalarına cavab verən Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanında yerləşir.

Aviaşirkətin ümumi marşrut şəbəkəsi 15 ölkədə 28 məntəqədən ibarətdir. 2014-cü ildə "Azərbaycan Hava Yolları" 1,8 milyondan çox sərnişin daşımışdır.

AZAL 25 hava gəmisindən ibarət orta yaşı 7 il olan ən yeni təyyarə parkına malikdir.

AZAL 1992-ci ildən etibarən Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) üzvüdür.

Azərbaycan aviasiyasının tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1910-cu il 20 oktyabr tarixində Bakı şəhəri üzərindən ilk təyyarə uçmuşdur. Azərbaycanın aviasiya ilə ilk tanışlığından sonra hava nəqliyyatının yeni növünün regionda rəsmi status alması üçün 13 il tələb olunurdu. 1923-cü ildə “ZAKAVİA” Zaqafqaziya Mülki Aviasiya Səhmdar Cəmiyyəti yaradılmışdır. Onun təsisçiləri “Muğan Meliorasiya və Tikinti Təşkilatı”, “Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” və “Azneft” olmuşdur. “ZAKAVİA”-nın təyyarələrindən aerofotoçəkilişlərin aparılmasında, təcili yüklərin çatdırılmasında və poçtun daşınmasında istifadə etmək nəzərdə tutulurdu.

1926-cı ildə Mineralnıye Vodı - Qroznı - Mahaçqala - Bakı - Yevlax - Tbilisi marşrutları üzrə müntəzəm uçuşların icrasına başlanılmışdır. Bakı, Yevlax və Şəkidə "Dornier Komet III" və "Dornier Merkur" tipli təyyarələrin yerləşdirildiyi hava limanları işə düşmüşdür. Təyyarənin müvəffəqiyyətlə yerə endirilməsi pilotların ustalığından asılı idi, çünki həmin dövrdə təyyarələrdə naviqasiya cihazları mövcud deyildi. Pilotlar yollara, dəmiryol xətlərinə, olduqları yerin relyefinə və landşaftın bəzi xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq istiqamət alırdılar.

Bununla belə, 1929-cu ildə Xarkov - Bakı - Pəhləvi beynəlxalq xətti açılmışdır, 1933-cü ildə isə ilk dəfə olaraq Qafqaz dağlarının üzərindən Moskva şəhərinə hava yolunun uzunluğunu 1100 kilometr qısaldan uçuş yerinə yetirilmişdir. 1937-ci ildə gündəlik 15 sərnişin daşıyan yerli “ХАİ-1” və “Stal-3” (Сталь-3) təyyarələrinin xidmət göstərdiyi Bakı - Moskva istiqamətində müntəzəm marşrut açılmışdır. 

1938-ci ildə Bakı - Xarkov, Bakı - Qroznı, Bakı - Rostov-na-Donu, Bakı - Həştərxan, Bakı - Tbilisi reysləri işə salındı. Bakı hava limanı isə Xalq Komissarları Sovetinin sərəncamı ilə müstəqil təsərrüfat vahidinə daxil edildi. 2 iyun 1938-ci il tarixində Azərbaycanda ilk aviasiya qrupu yaradıldı. Bu tarix 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Azərbaycan Mülki Aviasiya Günü kimi elan edilmişdir.

Həmin dövrdə Sovet İttifaqının əsas neft mərkəzi olan Azərbaycanın iqtisadiyyatının inkişafı çox sürətli templərlə irəliləyirdi, eyni zamanda Azərbaycan aviasiyası səmada özünü daha inamlı hiss edirdi. Milli iqtisadiyyatda aviasiyanın rolu çox böyük idi, amma Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə aviasiyanın marşrutları daha çox hərbi məsələlərə tabe olmuşdur. 

İkinci dünya müharibəsinin döyüşləri bitdikdən sonra Azərbaycan təyyarəçiləri yenidən sülh şəraitində sərnişin və yük daşımağa başladılar. Bakıdan başlanğıcını götürən hava yollarında yeni “Li-2”, “İl-14”, “İl-18”, “An-24”, xüsusi təyinatlı “An-2”, “Mi-1” və “Mi-4” helikopterləri görünməyə başladı.

Azərbaycanın mülki hava donanmasının tarixində yeni keyfiyyətli dövr 1970-1980-ci illərə təsadüf edir. Bu dövr ərzində Gəncə, Yevlax, Naftalan, Naxçıvan, Zaqatala, Lənkəran, Ağdam, Ağstafa və Şəkidə uçuş-enmə zolaqları ilə təchiz olunmuş hava limanları tikildi. Onlar “Yak-40” reaktiv təyyarələrini qəbul etmək imkanına malik idilər. Ümümilikdə, respublikanın 11 rayonu Bakı ilə hava yolu vasitəsilə əlaqələndirilmişdi.

Azərbaycanın mülki aviasiyası “Tu-134” və “Tu-154” reaktiv təyyarələrini, “Mi-2” və “Mi-8” helikopterlərini ilk alanlardan biri olmuşdur.

Azərbaycan 1990-cı ildə SSRİ respublikaları üçün uzun müddət hava daşımaları üzrə xidmət təchizatçısı olan "Aeroflot"dan asılı olmayan aviaşirkət yaratmaq niyyətini elan etdi. 1992-ci il avqustun 17-də "Azərbaycan Hava Yolları" (AZAL) rəsmən təsis edildi.

"Aeroflot"un regional filialı əsasında yaradılmış "Azərbaycan Hava Yolları" tez bir zamanda xarici ölkələrə uçuşlar həyata keçirməyə başlamışdır ki, bu da əvvəllər "Aeroflot"un müstəsna səlahiyyəti idi.

1991-ci ildə "Türk Hava Yolları" aviaşirkəti ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində Bakı - İstanbul müntəzəm aviareysi işə salındı. Bundan başqa, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə əməkdaşlıq çərçivəsində "Aviasharg" yük aviaşirkəti yaradıldı.

AZAL-a "Aeroflot"dan böyük təyyarə donanması, o cümlədən, sovet istehsalı olan 20-dən çox “Tu” tipli təyyarə, regional uçuşlar üçün yük təyyarələri və bir neçə avialayner, 90 yüngül təyyarə və 50 helikopter miras qaldı.

Bundan başqa, aviaşirkət əvvəllər ABŞ-ın "Pan Am" şirkətinə məxsus olan iki "Boeing 727" təyyarəsini (1968-ci ilin buraxılışı) lizinqə götürdü. AZAL ABŞ-da yerləşən "Aviation Leasing Group" (ALG) ilə sıx əməkdaşlıq qurdu və ALG sözügedən "Boeing 727" tipli təyyarələri lizinqə verdi.

AZAL və "Aviation Leasing Group"a məxsus "Buffalo Airways" birgə aviaşirkət - transatlantik yük çarter daşıyıcı yaratdı ki, bu daşıyıcı da "Azərbaycan Hava Yolları"nın əməkdaşlarına Dallasda (Texas, ABŞ) qərb standartlarına uyğun işi öyrətdi.

Azərbaycan 1990-cı illərin ortalarında "Boeing" təyyarələrinin, xüsusilə 757 modelinin alınması üçün müqavilə imzalamışdır. Bu təyyarələr köhnəlmiş sovet “Tu” təyyarələri ilə müqayisədə daha sərfəli idi. AZAL, həmçinin az tutumlu təyyarələr - üç mühərriklə təchiz olunmuş 10 "Yak-40" təyyarəsi, "İl-76" yük təyyarəsi və turbovintli mühərriklərlə təchiz olunmuş bir neçə "An" təyyarəsi istismar edirdi.

1994-cü ilin noyabr ayında AZAL Dubaya uçuşlar həyata keçirməyə başladı. Tezliklə Tehran, Təl-Əviv, Sankt-Peterburq, London və Çinə reyslər açıldı. Bir neçə regional istiqamət üzrə uçuşlar 1998-ci ilin ortalarında aşağı rentabelli olması və üç “Yak-40” təyyarəsinin təmiri zərurəti ilə əlaqədar dayandırıldı.

1999-cu ilin yanvar ayında aviaşirkət bir neçə iri şəhər istisna olmaqla, MDB-nin bir sıra qonşu ölkələrinə yaranmış borclanma ilə əlaqədar uçuşları dayandırdı. Bu marşrutlar, bir qayda olaraq, gəlirli deyildi, bundan başqa, dəmiryol nəqliyyatı ilə rəqabət vardı. Trend İnformasiya Agentliyinin məlumatına görə, 1998-ci ildə AZAL-ın trafikinin təxminən 16 faizi daxili reyslərin payına düşmüşdür.

Vaxtilə pilot olan Cahangir Əsgərov AZAL-ı yenidən qurdu və beş bölmə yaratdı: aviaşirkət, hava limanları, hava hərəkəti idarəetməsi, təyyarədə qidalanma və yükdaşımalar.

Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ABŞ bankı "Ex-Im Bank" tərəfindən iki yeni "Boeing 757" təyyarəsinin maliyyələşdirilməsinin təxirə salınmasına səbəb oldu. "Air Transport Intelligence"in məlumatına görə, "Ex-Im Bank"ın birinci tranzaksiyası 66 milyon dollar məbləğində kredit oldu. Həmçinin Azərbaycan hökuməti və Azərbaycan Beynəlxalq Bankı tərəfindən maliyyə təqdim olundu.

Böyük Britaniyanın İxrac Kreditlərinin Sığortalanması Departamenti hər iki "Boeing 757" tipli təyyarənin təchiz olunduğu "Rolls-Royce" mühərrikləri üçün maliyyələşdirməni təmin etdi.

İlk "Boeing 757" təyyarəsi 2000-ci ilin payızında Azərbaycana gətirilmişdir. 

İkinci "Boeing 757" ölkəyə dekabr ayında dərman vasitələrindən ibarət yüklə birlikdə gətirildi. Dərman vasitələrinin gətirilməsi Azərbaycanda o zaman baş vermiş zəlzələ ilə bağlı idi. 2001-ci ilin yanvar ayında AZAL həmin təyyarələrdən birini Bakı - Paris - Bakı marşrutunda istismar etməyə başladı.

2002-ci ilin oktyabr ayında aviaşirkət ilk dəfə qərb istehsallı helikopterlər sifariş etdi və "Eurocopter"dən 52 milyon avroya 6 helikopter aldı. AZAL həmin helikopterləri Xəzər dənizində neft yataqlarına avadanlığın və heyətin daşınması üçün istifadə edir.

2004-cü ilin iyul ayında AZAL Ukrayna istehsallı, 52 sərnişin üçün nəzərdə tutulmuş yeni "An-140" turbovintli təyyarə sifariş etdi.

Həmçinin aviaşirkət "Airbus"dan dörd təyyarə sifariş etdi: üç "Airbus A319" və bir "Airbus Corporate Jetliner". Bütün təyyarələr "CFM International" mühərriki ilə təchiz olunub.

Tikintisi 2005-ci ilin mart ayında başa çatdırılmış Bakı Yük Terminalı (BYT) Bakı şəhərinin qərbdən şərqə və şimaldan cənuba hərəkət edən yüklər üçün yükboşaltma məntəqəsinə çevrilməsinə imkan verdi. Elə həmin ildə BYT yerüstü xidmət üzrə IATA-nın üzvü və Beynəlxalq Hava Limanları Şurasının Ümumdünya İşgüzar Partnyorlar Proqramının iştirakçısı oldu.

Sonra Naxçıvan beynəlxalq hava limanı, Gəncə beynəlxalq hava limanı və Zabrat hava limanında yeni təyyarə vağzalının binası istismara verildi. Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda beşulduzlu mehmanxana tikildi. 2008-ci ildə Lənkəran və “Zaqatala” beynəlxalq hava limanları açıldı.

Mülki hava donanmasının tərkibinə “Aerobus-319”, “Aerobus-320”, “ATR-72” və “ATR-42” avialaynerləri əlavə olundu. 

2010-cu il iyulun 22-də "Boeing" və "Azərbaycan Hava Yolları" arasında iki 737 tipli təyyarənin bir 767-300ER (genişlənmiş diapazon) tipli təyyarə və iki 767 tipli təyyarə ilə dəyişdirilməsinə dair saziş imzalandı.

2010-cu il dekabrın 24-də AZAL bütün Rusiya istehsallı təyyarələrin istifadəsindən imtina etdi.

2011-ci ilin yanvar ayında Avropa İqtisadiyyat, Sənaye və Ticarət Palatasının (EEIG) Direktorlar Şurasının yekdil qərarı ilə "Azərbaycan Hava Yolları" QSC-yə Avropa Xidmət Standartı verildi.

2011-ci il iyunun 2-də "Azərbaycan Hava Yolları" iki "Boeing 767-300ERs" tipli təyyarəsindən birincisini aldı[1].

2013-cü ilin may ayında "Azərbaycan Hava Yolları" iki "Airbus А-340" təyyarəsindən birincisini aldı[2].

2014-cü il 23 və 24 dekabr tarixlərində "Azərbaycan Hava Yolları" iki "Boeing 787 Dreamliner" təyyarəsini aldı[3].

Strukturu[redaktə | əsas redaktə]

I. "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin aparatı.

"Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin tabeliyində olan qurumlar:

1. "Azərbaycan Hava Yolları" Yük Aviasiya Şirkəti;
2. "Azərbaycan Hava Yolları" Sərnişin Aviaşirkəti;
3. "Azalaqro" Yevlax Aviasiya Şirkəti;
4. Milli Aviasiya Akademiyası;
5. Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu;
6. Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı;
7. Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı;
8. Lənkəran Beynəlxalq Hava Limanı;
9. Zaqatala Beynəlxalq Hava Limanı;
10. Qəbələ Beynəlxalq Hava Limanı;
11. "Azəraeronaviqasiya" Hava Hərəkəti İdarəsi;
12. Aviasiya Təhlükəsizlik İdarəsi;
13. "AzalOil" Yanacaq-Sürtgü Materialları İdarəsi;
16. Filial və nümayəndəliklər.

Uçuş nöqtələri[redaktə | əsas redaktə]

AZAL Uçuş Nöqtələri

Qəzalar[redaktə | əsas redaktə]

  • 5 dekabr 1995. “AZAL”a məxsus Naxçıvan-Bakı reysi ilə hərəkət edən “TU-134” təyyarəsi qalxdıqdan bir neçə dəqiqə sonra sol mühərrik sıradan çıxıb, bort mühəndisi isə səhvən sağ mühərriki söndürüb. Pilot təyyarəni şumlanmış sahəyə endirməyə qərar verib. Yüksək gərginlikli elektrik xəttinə toxunan təyyarə alışıb, 82 nəfərdən 52-si həlak olub.
  • 15 may 1997. “AZAL”a məxsus “Yak 40” təyyarəsində Gəncə yaxınlığında təlim keçən gənc pilotlar 4-cü dairəni tamamlayarkən təyyarə böyük bucaq altında şığıyaraq yerə çırpılıb və təyyarədəki 6 nəfərin hamısı həlak olub. Sonradan araşdırma zamanı təyyarənin oksigen balonunda güllə izi aşkar edilib. Məlum olub ki, kimsə alçaqdan uçan təyyarəyə atəş açıb. Həmin gün aeroport yaxınlığındakı poliqonda Azərbaycan ordusu təlim keçirdi.
  • 23 dekabr 2005-ci il tarixində Bakıdan Aktau şəhərinə hərəkət edən AHY Antonov An-140 təyyarəsi texniki nasazlıqlara görə paytaxtdan 30 km şimalda, Xəzər dənizinə düşmüşdür. Təyyarədə olan bütün 18 sərnişin və 5 ekipaj üzvləri həlak olmuşdur. Aviaşirkət qalan An-140 təyyarələrini geriyə çağırmışdır və Ukraynadan təzə partiya sifariş etməmişdir.
  • 12 oktyabr 2007. “AZAL Helicopter”ə məxsus “Mi 8T” vertolyotu xəstə neftçini təxliyə etmək üçün Zabratdan qalxaraq Xəzər 4 platformasına gəlib. Xəstəni götürən vertolyot platformadan 12 metr aralıda naməlum səbəbdən qəzaya uğrayıb. Hadisə yeri sahildən 20 km aralıda idi. Vertolyotun qalıqları 12 metr dərinlikdə aşkar edilib. Qəzada 4 ekipaj üzvü və 2 pilot həlak olub.
  • 12 iyul 2009. “AZAL Helicopter”ə məxsus “Mi 8T” vertolyotu qazma qurğusunun kranına toxunaraq dənizə düşüb, vertolyotdakı 6 nəfərdən ikisi həlak olub. Maşının qalıqları 90 metr dərinlikdə aşkar edilib.
  • 12 avqust 2010-cu il tarixində İstanbulun Atatürk hava limanında AZAL-ın A319 təyyarəsi enmə zamanı uçuş-enmə zolağından kənara çıxıb. Təyyarə yerə endikdən sonra zolaqdan çıxaraq kənardakı torpaq sahəyə girib. Nəticədə təyyarənin burnu sağ tərəfdən qırılıb. Sərnişinlər arasında xəsarət alan olmayıb.

Təyyarə parkı[redaktə | əsas redaktə]

Təyyarənin tipi[4] Sayı Sifarişlər Sərnişinlər Qeydiyyat nişanı
B PE E Cəmi
Airbus A319-100 3 0 8 114 122 4K-AZ03 "Ganja", 4K-AZ04 "Guba",

4K-AZ05 "Gazakh"

Airbus A320-214 6 0 20 126 146 4K-AZ77 "Lerik", 4K-AZ78 "Naftalan",

4K-AZ79 "Oghuz", 4K-AZ80 "Shirvan",4K-AZ83 "Julfa", 4K-AZ84 "Kurdamir"

Airbus A340-542 2 0 36 201 237 4K-AZ85 "Karabakh", 4K-AZ86 "Nakhchivan"
Boeing 757-200 3 0 22 158 180 4K-AZ11 "Sumgayit"

4K-AZ12 "Mingachevir"

4K-AZ38 "Qobustan"

1 0 20 150 170 4K-AZ43 "Lankaran"
Boeing 767-300ER 1 0 VIP
2 0 22 176 198 4K-AZ81 "Babek",4K-AZ82 "Koroglu"
Boeing 787-8 2 0 18 35 157 210 VP-BBS "Fizuli" VP-BBR "Ordubad"
Embraer 170-100LR 1 0 76 4K-AZ52 "Zagatala"
Embraer 190-100 4 2 106 4K-AZ64 "Gabala" , 4K-AZ65 "Gusar"

4K-AZ66 "Salyan" , 4K-AZ67 "Khankandi"

Cəmi 25 2

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://news.milli.az/economy/16037.html
  2. http://far.az/38205-daha-iki-airbus-a340-teyyaresi-azerbaycana-getirildi.html
  3. http://az.trend.az/business/economy/2346797.html
  4. http://azal.az/az/haqq-nda/bizim-donanma

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Azərbaycan Hava Yolları ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]