Bayan (Daşkəsən)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bayan
Bayan 1 (Azerbaijan), e-citizen.jpg

40°33′41″ şm. e. 46°08′58″ ş. u.


Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayon Daşkəsən rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 2.047 nəf.
Xəritəni göstər/gizlə
Bayan xəritədə
Bayan
Bayan

BayanAzərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrdə Bayan kəndi dəmir məmulatının güclü istehsal mərkəzləri sırasında yer alırdı.[1]

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Kinomatoqrafiyada rolu[redaktə | əsas redaktə]

Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycanfilm Kinostudiyasının istehsalı olan və “Mən ki, gözəl deyildim” povesti əsasında ekranlaşdırılan eyniadlı filmin əksər kadrları 1968-ci ildə məhz bu kənddə çəkilib.[2]

Tarixi abidələri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycandakı tarixi abidələrin müəyyən bir qismi xristianlıqla bağlıdır. Təxminən 3-4-cü əsrlərdə ölkə ərazisində bu qəbildən inşa edilən kilsə və monastırlar ərəb yürüşləri nəticəsində dağıdılıb. Dağlara çəkilən xristian əhali 7-8-ci əsrlərdə burada yenidən tikinti işləri aparıb. Tarixçilərin fikrincə, Daşkəsən rayonunun Bayan kəndi ərazisindəki 3 alban məbədi də məhz bu tarixi keşməkeşlərin günümüzə qədər gəlib çatan yadigarlarındandır. Alban məbədləri maraqlı tikinti və arxitektura quruluşuna görə diqqəti cəlb edir. Qalınlığı təxminən 1 metr olan divarlar əvvəlki görkəmində qalsa da, bəzi hissələrdə sonradan təmir işlərinin aparılmasını istisna etmək olmaz. Məbədin indiyədək uçub dağılmayan və toxunulmayan hissələrində xristianlıqla bağlı dini işarələr bu gün də qamaqdadır. Hər 3 məbəd kəndin yüksək ərazilərində inşa olunub. Məbədlərin damından ətrafı aydın görmək mümkündür. Burada olan ocaq yerləri isə onu deməyə əsas verir ki, bu məbədlər həm də istehkam xarakteri daşıyıb. Yadelli işğalçılara qarşı birgə mübarizəni təşkil etmək üçün həmin məbədlərin damında ocaqlar qalanıb. Bununla da əhali düşmənə qarşı səfərbər olub. Bu abidələr böyük tarixi əhəmiyyətə malikdr. Abidələrin üzərində alban memarlığına məxsus naxışlar mövcuddur. Abidələr indiyədək öz görkəmini saxlaya bilib. Hər üç məbəd rayonun tarixi abidələri siyahısında qeydiyyatdadır:

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

  • Bayan oyk, sadə.
  • Daşkəsən r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Qoşqar çayının sol sahilində, dağ ətəyindədir;
  • Oğuz r-nunun Qumlax i.ə.v.-də kənd. Xalxalçayın (Əlican çayının sağ qolu) sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. 1917-ci ildə Boyan variantında qeydə alınmışdır. Toponimiyada bu söz çox vaxt türk dillərindəki bayan (qadın, xanım; varlı, dövlətli, zəngin) sözü ilə açıqlanılır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, qədim abidələrin dilində baya (müasir Azərb. dilində bayaq") sözü də işlənmişdir ki, bu da əvvəlki, keçmiş, yaxın keçmiş" mənasını ifadə etmişdir. Bundan başqa, həmin sözün bayın variantı da işlənməkdədir. Qədim lüğətlərdə bayın "al qırmızı gül növü" kimi izah edilir. Tədqiqatçıların əksəriyyəti bu fikirdədir ki, bayan komponentli toponimlər qaraqalpaq, uyğur və qırğız xalqlarının tərkibindəki bayan adlanan türk qəbiləsinin adı ilə bağlıdır. Monqolustanda Bayan-Tümen, Bayan-Uleqey, Bayan-Xara, Bayan-Xonqor, Cənubi Azərbaycanda Bayan, Bayandaş Buryat toponimiyasında Bayanqol və s. coğrafi adlar qeydə alınmışdır.[3]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə Bayan kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.[5]

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatıəkinçilik, maldarlıqheyvandarlıq təşkil edir.

Sovet hakimiyyəti illərində kəndmərmər, müxtəlif filiz mədənləri fəaliyyət göstərirdi. Lakin hal-hazırda bu mədənlərin bir çoxu istifadə olunmur.

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın Etnoqrafiyası 1-ci Cild, səh 391 – Prezident Kitabxanası
  2. Dağlara sığınan Bayan kəndi - REPORTAJ VİDEO azertag.az, 25 Dekabr 2018-ci il tarixində dərc olundu.
  3. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  4. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  5. Daşkəsən rayonu 2017-ci ilin doqquz ayını uğurla başa vurmuşdur Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyəti. dashkesen-ih.gov.az, 16 Oktyabr 2017