Birinci Çaylı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Birinci Çaylı
40°28′05″ şm. e. 48°43′05″ ş. u.
Ölkə  Azərbaycan
Rayon Şamaxı rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 721 m
Saat qurşağı
Birinci Çaylı xəritədə

Birinci ÇaylıAzərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.[1]

Kəndin küçələrinin adı:

  1. Mirzə Ələkbər Sabir
  2. Cəfər Cabbarlı
  3. Seyid Əzim Şirvani
  4. Xaqani Şirvani
  5. Məhəmməd Hadi
  6. İmaməddin Nəsimi
  7. Abbas Səhhət
  8. Hacı Zeynəlabdin Şirvani
  9. Səməd Vurğun
  10. Sultan Məcid Qənizadə

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənd Şirvanşahlar dövlətinin vaxtından mövcuddur. Ərazisi Şirvan xanlığının Xançoban mahalının tərkibində olub.

Xançoban mahalında 1821-ci ildə 46 obada (Axtaçı, Garıs, Qaraqoyunlu, Padar, Xəlilli, Kolanı, Məlikçobanlı, Şahsünlü, Ərəbxanədan, Müsküri, Ovculu, Mollalar, Göydəlləkli, Muradlı, Sığırlı, Qurd, Pirhəsənli, İlxıçı, Sarvan, Mustafalı, Binaslı, Çaylı, Qaraməmmədli, Ərəbuşağı, Dəlilər, Çovurqanlı, Adnalı, Bağırlı, Alpout, Əlicanlı, Nəmirli, Sorsor, Eldəlləkli, Xanazad, Şahsultanlı, Müskürlü Molla Qədim, Şıxlı, Axundlu, Çıraqlı, Axtaçı Salyan, Elli-Gözlü, Veysəlli, Mərzili Lələ Əhmədli, Qaraxanlı, Qaravəlli Ağaməmməd) 1492 ailə yaşayırdı. Mahalın naibi Məlik Umud idi.[2]

Şamaxı rayonunun Göylər və Dzerjinovka inzibati ərazi vahidində iki kənd. Birinci Çaylı Pirsaat çayı sağ sahilində, dağətəyi ərazidədir. İkinci Çaylı isə Pirqulu istiqamətindədi. Bu kəndlər 1846-cı ildə ağakişibəyli (Çaylıda Dəymədağıldıda deyilən bəy nəslinin bəyinin adı ilə adlandırılmışdır). (Birinci Çaylı) və baxşıbəyli (İkinci Çaylı) adlı elatlara mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışlar.[3]

Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi Pirsaat çayı sahilində salındığına görə belə adlanmışdır. 1846-cı ildə baxşıbəyli və ağakişibəyli adlı elatlara mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.[4]

Toponimikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şamaxı rayonunun GöylərDzerjinovka i.ə.v.-də iki kənd. Pirsaat çayı sahilində, dağətəyi ərazidədir. Bu kəndlər 1846-cı ildə baxşıbəyli və ağakişibəyli adlı elatlara mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışlar; Çaylı adlı bütün yaşayış məntəqələri çay kənarında yerləşdikləri üçün belə adlandırılmışdır.[5]

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kəndin sakinləri əsasən aşağıdakı tayfa birləşmələrindən ibarətdir:

Hacıməmmədlilər, Qasımlılar, Anacıqlılar, Niyazlılar, Qaraismayıllılar, Qəhirlilər, Qululular, Dəymədağıldılar(Ağakişibəylilər).

Son 20 il ərzində kənddə işsizlikdən Bakı şəhərinə köc edən Çaylı çamaatı 200 dən yuxari ev tikib, 250 yuxarı ailə Bakıya yerləşib.

Hal–hazırda Bakı və Abşeron yarımadası ərazisində rəsmi və qeyri rəsmi 1000-dən yuxarı Çaylı əhalisi yerləşmişdir.

Kənd əhalisi 1603 nəfərdir ki, onunda 841 nəfəri kişi, 762 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.(2000)

Şamaxı rayonu Birinci Çaylı kənd i.ə.d.-nin mərkəzi. Ləngəbiz silsiləsində yerləşir. Əhalisi 1685 nəfərdir (2009), 368 təsərrüfatı var. Əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı – əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur.1886 il əhalinin siyahıyaalma sənədlərində Bakı quberniyası Şamaxı qəzasının Qəbiristan sahəsində Çaylı Ağakişibəyli kəndi (81 ailə, 559 nəfər əhali) qeydə alınmışdır. Vaxtı ilə çay sahilində yaşamış Ağakişibəyə məxsus elatın məskunlaşdığı kənd Çaylı adlandırılmışdır.[6]

Tanınmış şəxsləri: Həsənxan Manaflı(şair) Fuad Əhmədov (aktyor) İlkin Fuad(müğənni) Məstəli Məmmədov(müəllim 2-ci dünya müharibəsi veteranı) Əli Vahid Çaylı(şair)

Şəhidləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Baxışov Ələddin Allahverdi oğlu
  • Qurbanov Rövşən Bəybala oğlu
  • Səmədov Kamil Səmədpaşa oğlu

İqtisadiyyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı – əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur.

Son dovrlərdə cavanların əksəriyyəti tikinti sahəsində çalışdığindan sənətkarlıg əsas məşğuliyyətə çevrilib.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. N.Bəndəliyev “Dağlıq Şirvanın toponimləri”, Bakı, “Elm”, 2009, s.34
  2. http://www.history.az/pdf.php?item_id=20101210022205469&ext=pdf
  3. ”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007, səh. 189.  (az.)
  4. Azərbaycan toponimləri. Ensiklopedik lüğət. “Azərbaycan Ensiklopediyası”, 2000, 588 s. http://www.nkpi.az/?page=addread&id=2881
  5. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  6. N.Bəndəliyev “Dağlıq Şirvanın toponimləri”, Bakı, “Elm”, 2009, s.34