Birinci Hindçin müharibəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox conflict.png
Birinci Hindçin müharibəsi
Əsas münaqişə: Hindçin müharibələri
French-foreign-legionnaire-indochina-1954.gif
Tarix19 dekabr 194621 iyul 1954
YeriÇənub-Şərqi Asiya
NəticəsiDemokratik Vyetnam respublikasının qalib gəlməsi
Fransız qoşunlarının Vyetnamdan çıxarılması
Vyetnamın bölünməsi
Münaqişə tərəfləri

Flag of France.svg Fransa Birliyi
Flag of South Vietnam.svg Vyetnam dövləti (1949-dən)
Flag of Cambodia.svg Kamboca dövləti (1953-dən)
Flag of Laos (1952-1975).svg Laos Krallığı (1953-dən)

Dəstək:
Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya
Flag of the United States (1912-1959).svg ABŞ (1950-dən)

Flag of North Vietnam (1945-1955).svg Demokratik Vyetnam respublikası
Flag of Laos.svg Patet Lao (1950-dən)
Dəstək:
Flag of the Soviet Union.svg SSSR
Flag of the People's Republic of China.svg ÇXR(1949-dan)
Flag of Poland.svg PXR
Flag of the German Democratic Republic.svg ADR

Komandan(lar)

Flag of France.svg Leklerk, Filipp
(1945—1946)
Flag of France.svg Jan Etyen Valluyi
(1946—1948)
Flag of France.svg Roje Blezo
(1948—1949)
Flag of France.svg Marsel Moris Karpantye
(1949—1950)
Flag of France.svg Latr de Tassinyi
(1950—1951)
Flag of France.svg Salan, Raul
(1952—1953)
Flag of France.svg Anri Navarr
(1953—1954)

Flag of North Vietnam (1945-1955).svg Vo Nquen Ziap
Flag of North Vietnam (1945-1955).svg Xo Şi Min
Flag of Laos.svg Sufanuvonq

Tərəflərin qüvvəsi

Fransa Hava Qüvvələri: 190000
Yerli köməkçı hissələr: 55000
Vyetnam dövlətinin ordusu: 150000
Cəmi: ~400000

Əsas qüvvələr 125000
Bölgə qüvvələri: ~75000
Könüllülər: ~250000
Cəmi: 450000

İtkilər

Fransiya: 75 581 nəfər vəfat edib, 64 127 yaralanıb, 40 000 əsir düşüb Vyetnam dövləti: 18 714 nəfər vəfat edib[1][2]

175 000—500 000[2][3]

VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Birinci Hind-Çin müharibəsi (tez-tez «Hind-Çin müharibəsi» adlandırır) — Fransanın Hind-Çində olan müstəmləkələri əldə saxlamaq üçün olan müharibədir. 1946-1954-cü illərdə baş verib.

Müharibənin əsas hadisələri Vyetnam ərazisində olub. Orda 2 sentyabr 1945-ci ildə Milli Şüranın seçkilərdə qalibiyyətindən sonra patriotik Vyetmin hərakatı tərəfindən Demokratik Vyetnam Respublikası elan olunmuşdur. Hərbi əməliyyatlar eləcədə Kamboca və Laos ərazisində də gedirdi, lakin burda onlar müharibənin əsas gedişatına təsir göstərmədilər. 1949-cu ildə Fransa öz tərəfindən Vyetnam ərazisində «Vyetnam Dövləti» yaradılmasını elan etdi.

Vyetnamın özündə Birinci Hindçin müharibəsi «Müqavimət Müharibəsi» kimi məşhurdu. «Müqavimət Müharibəsi» —  1945-1954-ci illərin fransanın müstəmləkə idarəçiliyinə qarşı olan hərbi-siyasi «Vyetmin» hərakatı əqidəsi altında birləşmiş vyetnam millətçilərin və kommunistlərin müharibəsidir.

Fransa öz mübarizəsini ABŞ və Böyük Britaniyanın yerli tərəfkeşlərinin köməyi və dəstəyi ilə aparırdı. Demokratik Vyetnam Respublikası müharibəni Çin və SSSR-in kömək və dəstəyi ilə aparırdı. Birinci Hindçin müharibəsi vyetnam ərazisinin 17-ci paralellə bölünməsi ilə yekunlaşdı. İki müstəqil dövlət əmələ gəldi: şimalda Demokratik Vyetnam Respublikası (paytaxtı —  Hanoy) və cənubda Vyetnam Dövləti (paytaxtı — Sayqon).

Müharibənin tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Müharibənin zəmini[redaktə | əsas redaktə]

1940-cı il sentyabrın 22-də Fransanın təslim olmağından sonra Fransız Hindçini yapon əsgərləri tərəfindən işğal edildi. Vyetnam kommunistləri bu dövrdə bir neçə üsyan cəhdi göstərdilər: 1940-cı ilin sentyabr-oktyabr aylarında Vyetnamın Bakşon rayonunda (Vyetnamın şimalı), 1940-cı ilin noyabr-dekabr aylarında Vyetnamın cənubunda və 1941-ci ilin yanvarında Dolyong (mərkəzi Vyetnam) əyalətində. Bu üsyanlar fransız əsgərləri tərəfindən yatırılmışdı. Nəticədə cənubi və mərkəzi Vyetnamda kommunist təşkilatları əhəmiyyətli dərəcədə itkiyə məruz qalıblar.

1941-ci ilin may ayında «Vyetmin» təşkilatı yaradıldı.Vyetminin ilk dayaq nöqtələri Hindçinin Kaobanq əyalətindəki və Lanqşon əyalətinin Bakşon rayonunundakı komunist partiyasının fəalları tərəfindən yaradılmışdılar. Eləcədə burda 1941-ci ilin sonunda ilkin partizan orduları yaradılmışdır. Habelə 1942-ci ilin martına kimi Bakşon rayonunda böyük partizan ordusu fəaliyyat göstərmişdi.

1941-1942-ci illərdə Vyetnamın əsas fəaliyyət istiqaməti Vietbakda - Vyetnamın şimalında olmuşdur, Çin ilə sərhəddə bitən dağ-meşəlik ərazidə. Burada ilk partizan bazaları yaradılmış, kadr hazırlığı aparılmışdır.

1943-ci ilin Vyetminin fəaliyyətinin artması ilə əlaqədər yaponlar tərəfindən miqyaslı şəkildə Vyetminin silahlı qüvvələrin dislokasiya etdi.

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. Spencer Tucker, Encyclopedia of the Vietnam War (1998)
  2. 2,0 2,1 Clodfelter, Michael, Vietnam in Military Statistics (1995)
  3. T. Lomperis, From People’s War to People’s Rule (1996)