Kato Svanidze

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kato Svanidze
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 2 (14) aprel 1885
Doğum yeri
Vəfat tarixi 5 (18) dekabr 1907 (22 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi vərəmsəpmə yatalaq[d]
Vətəndaşlıq
Milliyyəti gürcü
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yekaterina (Kato) Svanidze (tam adı: Yekaterina (Kato) Semyonovna Svanidze, gürc. ეკატერინა (კატო) სვიმონის ასული სვანიძე-ჯუღაშვილი, translit. Ekaterina Svimonis asuli Svanidze-Cuğaşvili; rus. Екатери́на Семёновна Свани́дзе, translit. Yekaterina Semyonovna Svanidze; 2 (14) aprel 1885, Baci, Kutaisi quberniyası, Rusiya İmperiyası5 (18) dekabr 1907, Tiflis, Tiflis quberniyası, Rusiya İmperiyası) — İoseb Cuqaşvili (Stalin) ilk həyat yoldaşı, onun ən böyük oğlu Yakovun anası.

Gürcüstanın qərbində yerləşən Raça regionunda anadan olan Svanidze daha sonra iki bacısı və bir qardaşı ilə Tiflis şəhərinə köçmüş, orada kuturye kimi işləmişdir. Onun qardaşı Aleksandr o vaxtlar İoseb Cuqaşvili kimi tanınan Stalinin yaxın bir dostu idi və 1905-ci ildə onu Svanidze ilə tanış etmişdir. Onlar növbəti il 1906-cı ildə evlənmiş, bir neçə ay sonra isə onların Yakov adlı bir oğulları olmuşdur. Svanidze həyat yoldaşı ilə həbs olunmaqdan qaçınmaq üçün Bakı şəhərinə köçmüşdülər, fəqət Svanidze orada ağır xəstəliyə yoluxduğundan 1907-ci ildə Tiflis şəhərinə geri qayıtmalı olmuşdular. O, Tiflis şəhərinə qayıtdıqdan çox keçməmiş vəfat etmişdir. Ehtimal olunur ki, Svanidze ya səpmə yatalaq, ya da ki vərəm xəstəliyinə yoluxmuşdu. Onun ölümü Stalinə çox təsir göstərmişdir, çünki o, Svanidzeyə çox əhəmiyyət verirdi. O, Yakovu Svanidze ailəsinin himayəsinə buraxdı və onu görməyə nadir hallarda getdi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Ketevan Svanidze[a] Gürcüstanın Raça regionunda yerləşən Baci kəndində anadan olmuşdur. Olduqca kiçik olan bu kənd Rusiya imperiyasının Kutaisi quberniyasının ərazisində yerləşirdi.[1] Onun valideynləri dəmiryol işçisi, eləcə də mülkədar olan Svimon və o qədər də əhəmiyyətə malik olmayan bir gürcü zadəgan ailəsindən olan Sepora idi.[2] Onun iki bacısı var idi. Aleksandra (Saşkiko; həy. 1878–1936) və Mariya (Mariko; həy. 1888–1942). Əlavə olaraq, onun kiçik bir qardaşı var idi Aleksandr (Alyoşa; həy. 1886–1941).[b][3][4]

İlk illəri[redaktə | əsas redaktə]

Valideynlərinin Kutaisi şəhərinə köçmələrinə baxmayaraq, Svanidze bacı-qardaşları Tiflis şəhərinə (indiki Tbilisi) köçür və birlikdə İrəvan meydanında (indiki Azadlıq meydanı), Cənubi Qafqaz Hərbi Dairəsinin Baş Qərargahının arxasında yerləşən evdə yaşamağa başlayır.[1] Alyoşa Rusiya Sosial-Demokrat İşçi Partiyasının (bolşeviklər) Gürcüstan bölməsinin üzvü və İoseb Cuqaşvilinin yaxın bir dostu idi.[1][5] Svanidze bacıları hərbi zabitlər və onların həyat yoldaşları üçün formalar və paltarlar hazırlayan fransız kuterye Madam Ervyenin atelyesində işləməyə başlayır.[6] Saşiko Mixail Monaselidze[c] ilə evlənir. Monaselidze İoseb Cuqaşvilini getdiyi Tblisi Ruhani Seminariyasıdan tanıyan başqa bir bolşevik idi.[5]

1905-ci ildə Alyoşa Cuqaşviliyə öz evində onunla birlikdə yaşamaq təklifini verir. Bu zaman Alyoşa bacıları və yeznəsi Mixail Monaselidze ilə bir evdə yaşayırdı.[1] Madam Ervyenin atelyesi yuxarı təbəqədən olan müştəriləri cəlb edirdi. Həmçinin, bu mağaza şəhərin mərkəzində yerləşirdi. Buna görə də gizlənmək üçün çox yaxşı bir yer idi. Monaselidze növbəti illərdə yazır – "Bizim yerimiz polis şübhəsinin üzərində idi. Yoldaşlarım bir otaqda qeyri-qanuni əməllərə imza atarkən, mənim arvadım o biri otaqda generalların arvadlarına paltarlar görsədirdi".[1] Ehtimal olunur ki, Cuqaşvili Svanidze ilə bu zaman tanış olub.[8]

Çox keçmədən İoseb Cuqaşvilidə Svanidzeyə maraq yarandı. Stalin növbəti illərdə qızı Svetlanaya Svanidzenin "çox şirin və gözəl" olduğunu və onun Stalinin "qəlbini əritdiyini" demişdir. Svanidze özü "Cuqaşviliyə yarı-tanrı kimi pərəstiş edirdi, ancaq onu anlayırdı. Cuqaşvilinin ideyaları onu heyran edirdi və təkmilləşdirirdi". Svanidze Cuqaşvilini cəzbedici olaraq görürdü. Sosial təbəqə baxımdan Cuqaşvilidən üstün olan Svanidze bolşevizmlə maraqlanmağa başlayır, sosial-demokratlar üçün fandrayzinq layihələri təşkil edir və zorakı münaqişələrdə yaralanan inqilabçılara qulluq edirdi.[9]

Stalinlə evliliyi[redaktə | əsas redaktə]

Xəstəliyi və ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Ölümündən sonra[redaktə | əsas redaktə]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bəzi mənbələrdə onun adını Yekaterina olaraq göstərir ki, bu da həmin gürcü adının ruslaşdırılmış variantıdır.
  2. Gürcü adları adətən ixtisarlaşdırılır.
  3. Montefiore müəllifi olduğu kitabında bir qədər məşhur bir gürcü soyadı olan Monaselidzenin (gürc. მონასელიძე) soyadını "Monoselidze" yazaraq orfoqrafik səhvlər buraxır.[7]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Montefiore 2007, s. 144
  2. Kotkin 2014, s. 753, qeyd 81
  3. Montefiore 2007, s. 144
  4. Zenkoviç 2005, s. 368
  5. 5,0 5,1 Kotkin 2014, s. 105
  6. Montefiore 2007, ss. 144–145
  7. Cavaxişvili 1939
  8. Kun 2003, s. 341
  9. Montefiore 2007, s. 164

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]