Dünyanın yaradılması

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Dünyanın yaradılması, Monreale kafedrali, İtaliya, 12-ci əsrə aid mozaika.

Dünyanın yaradılmasıdinlərdə kosmoqonik miflərin süjetidir, onun xüsusiyyəti demiurqun və ya Yaradan Tanrının varlığıdır, onun hərəkətləri və ya iradəsi ardıcıl yaradılış zəncirinin səbəbi və hərəkətverici qüvvəsidir.

"Yaradılış" termini müasir təbiət elmlərində istifadə olunan " Kainatın mənşəyi" termini ilə antonimdir. Bu həm " yaradılış " – " mənşə " antonimiyasına, həm də qeyri-müəyyən arxaik "dünya" termininin " Kainat " kosmoloji termininə qarşı qoyulmasına aiddir.

Ümumi xarakteristika[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əksər dinlərdə hər şeyin mənşəyi haqqında ümumi hekayələr var: nizamlı elementlərinin ilkin xaosdan ayrılması, ana və ata tanrılarının ayrılması, dünya okeanından qurunun yaranması, ilkin sular, sonsuz və zamansız və s. okean xaosun və ya özünün xaosun təcəssümlərindən biridir. Bir çox qədim kosmoqonik miflərdə okean və xaos ekvivalentdir və bir-birindən ayrılmazdır .

Kosmoqonik (dünyanın mənşəyi haqqında) və antropoqonik (insanın mənşəyi haqqında) əfsanələrdə yaradılış haqqında bir qrup hekayə önə çıxır — dünyanın yer və ya kainat kimi yaradılması, heyvanlarbitki aləminin yaradılması, insanın yaradılması, onların mənşəyini ən yüksək məxluqlar tərəfindən öz-özünə "yaradılış" aktı kimi təsvir edir.

Dünyanın yaranması mifik zamanda, empirik (tarixi) "profan" zamandan əvvəlki xüsusi ilkin müqəddəs dövrdə, xüsusi yerdə — dünyanın mərkəzində baş verir. Mifopoetik şüurda məkan və zaman homogen (bircins) deyil. Ən yüksək dəyər (maksimum sakrallıq) yaradılış aktının baş verdiyi məkan və zaman nöqtəsinə — dünyanın mərkəzinə və "əvvəlində" — yaradılış vaxtının özünə (mifik zaman) aiddir. Kosmoqonik ideyalar məkan və zamanda mövcud olan hər şeyin yerləşdirilməsi modelini təyin edən və bütün məkan-zaman kontinuumunu təşkil edən bu koordinatlarla əlaqələndirilir. Ritual (xüsusilə təqvim və hər şeydən əvvəl əsas — köhnə ildən yeniyə keçidi qeyd edən illik) də onlarla əlaqələndirilir. Onun strukturunda illik ritual bayram kosmos xaosdan çıxanda sərhəd böhranı vəziyyətini təkrarlayır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]