Dilaram Sultan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dilaram Sultan
Marta Konstans qızı Baqrati
Aali Qapu 2.JPG
bayraqSəfəvilər Dövlətinin Validə Sultanıbayraq
1629 — 1642
Sələfi Məhdi-Ülya (həqiqi olaraq)
Xələfi Dilbər (Anna) Sultan
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1573(1573-İfadə xətası: "{" punktuasiyasının tanınmayan simvolu.-{{{3}}})
Doğum yeri Tiflis
Vəfat tarixi 5 yanvar 1647 (73 yaşında)
Vəfat yeri İsfahan
Sülalə Baqrationilər
Həyat yoldaşı Vəliəhd Şahzadə Məhəmməd Bağır Mirzə Səfəvi
Uşağı oğlu : Şah Səfi

Dilaram Sultan - Səfəvi dövlətinin Validə Sultanı. Vəliəhd Şahzadə Məhəmməd Bağır Mirzənin həyat yoldaşı, Şah Səfinin anası.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Dilaram Sultan 1605-ci ildə Tiflisdə knyaz ailəsində anadan olmuşdur. Səfəvi-Osmanlı müharibələrində Gürcüstanın bir çox əraziləri döyüş meydanına çevrildi. Bu səbəbdən atası Konstans Baqrati ailəsini Şimala - daha təhlükəsiz əraziyə aparmalı oldu. 1612-cü ildə müharibə bitdikdən sonra onlar yenidən Tiflisə geri döndülər. Lakin sabitlik uzun sürmədi. 1613-cü ildə yenidən Səfəvi-Osmanlı müharibəsi başladı. Ağır günlər keçirən ailə 1618-ci ildə qələbə qazanan Şah Abbas tərəfindən "böyük sürgün"ün qurbanı oldu. Minlərlə gürcü ailəsi ağır şərtlər altında İranın içlərinə köçürüldü. Dilara Sultanın bu məşəqqətli yolda valideynləri vəfat edir. Yeganə qardaşını isə yolda itirir. Siması olduqca gözəl olan Dilara hərəm ağaları tərəfindən yolda ikən seçilir. Onu bir neçə qızla İsfahan sarayına aparırlar. Saraya daxil olan Dilara fars dilini, oxuma-yazmanı mükəmməl öyrənir. Ağılı və cəsarəti ilə Zeynəb Sultanın diqqətini çəkir. O dövrdə Şah Abbasın Vəliəhd oğlu Məhəmmədbağırə qız axtarışına çıxılmışdı. Gənc şahzadə saraydakı heç bir cariyəni bəyənmirdi. Zeynəb Sultan onu gecələrin birində hərəmə salaraq Məhəmməd Bağırın otağına salır. Beləliklə də, Dilara xatunun həyatında dönüş yaranır. Şahzadə onu çox sevir və vurulur. Az müddət sonra onu "Dilarəm bəyim" deyə çağırırdılar... Şahzadə Səfinin doğulması Dilara bəyimin saray mövqeyini artırırdı. Lakin Məhəmməd bağırın arvadı Şah ll İsmayılın qızı Fəxricahan Sultan və onun oğlu Süleyman mirzə Dilara bəyimə ilk gündən rəqib idi. Həmçinin bəzi səbəblərdən Şah Abbas oğlundan şübhə çəkir. Və günlərin birində onun qətli üçün əmr verir. Bundan sonra çətin dövrlər başlayır. Zeynəb Sultan hərəmdə və dövlətdə əsas qadın idi. O tam ağalıq üçün Dilaram bəyimə təsirlər edirdi. Bu dövrdə Şah Şah Abbasın qızları Zibeydə Sultanla Xanağa Sultan və onların həyat yoldaşları dövlət idarəsi üçün mübarizə aparırdı. Dilara bəyim bilirdi ki, oğlu Səfi dövlətin tək şahzadəsidir. Və o bu mübarizədən kənarda qalmamalıdır. Xanağa sultan cəbhəsində yer alan Dilara bəyim 1629 - da oğlu Səfinin "Şah" olmasını başa bildi.

Validəlik dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Oğlu Səfi şah olan günü Dilarə bəyim "Validə Sultan" oldu. Lakin Dilara Sultan ağır şəraitdə Validə olmuşdu. Zeynəb, Xanış, Zibeydə sultanların, Qorçubaşı İsa xanın, Divan vəziri Əbutalib kimi ""divlərin" yanında o daha zəif görünürdü. Amma mübarizəyə də davam edirdi. Zeynəb sultanın hərəm meydanında ona cariyə tərzi əmrləri, təsirləri Dilaram Sultanın ona qarşı savaş açmasına səbəb oldu. Zeynəb Sultan bu ana qədər Dilaramın yanında Fəxricahan Sultana qarşı idi. Bu haldan sonra mövqeyini dəyişib ona tərəf çıxdı. Beləliklə sarayda 3 - cü cəbhə açıldı. Dilaram sultan İsa xanla Zibeydə sultanın yanında idi. Zeynəb sultanı sürgünə göndərməyi başaran Dilaram Sultan çox böyük qələbə qazanmışdı. Zeynəb sultan geri dönməyi başarsa da, bir il sonra öz sarayında vəfat etdi. 1632 də Ələmut qalasında Fəxricahan Sultanın oğlu Süleyman mirzə Şah tərəfindən öldürlüdü. Bu hadisəyi Dilara sultana yaxmağa başladılar. Fəxrixahan sultan Zeynəb sultanın ölümündən sonra tərəfsiz qalmışdı sonra o Dilaram sultana qarşı Xanış sultanın və ərinin tərəfinə keçdi. Sırada Xanış sultan və əri Əbutalib var idi. Əbutalib xanln rütbəsini azaltmağı başarsa da, Xanış sultan və ərinin xüsusi planına əsasən İsa xanı və Zibeydə sultanı qoruya bilmədi. Mərhumlar qəddarcasına şah tərəfindən qətl edildi. Xanış və Əbutalib az müddətdə qələbə sevinci qazandılar. Dilarəm sultan mərhumların qız övladı Cahanbanu Sultanı himayəyə aldı.

Böyük Validəliyi[redaktə | əsas redaktə]

Şah Səfinin qəfil ölümündən sonra Dilaram Sultan ll Abbası taxta çıxardı. II Abbas zamanında da hərəmdə və dövlətdə yetki və söz sahibi Dilaram Sultan idi. Hələ Səfinin zamanından hiylə ilə əvvəlki vəzifəsinə yiyələn Əbutalib xan yenə gözə batamağa başlamışdı. Xanış Sultan da ondan geri qalmırdı. Dilaram sultan onların hər ikisinə qarşı Cahanbanu Sultan kimi böyük bir rəqib hazırlamışdı... İntriqalarla dolu ömrü olan Dilara Sultan 1647 - ci ildə Əli Qapı sarayında anidən vəziyyəti pisləşərək vəfat etmişdir.

Xeyriyyəçilik və İnşaat[redaktə | əsas redaktə]

Dilaram Sultan xeyriyyəyə böyük önəm vermişdir. İsfahanda və Qəzvində bir çox mədrəsə və yetimxanlar açdırmışdı. Vətəni Gürcüstana isə dəyərli alimləri və həkimləri göndərirdi. İsfahanda bir çox tiklilər onun adı ilə bağlıdır. Xalq tərəfindən sevilmiş, "Dövlət Validəsi" adlandırılmışdır. Səfəvi-Osmanlı müharibəsi dövründə əziyyət çəkən ailələr üçün yardımlar etmiş, onlara köməklik etmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ali-Səfəviyyə lll cild 486 pg. 4