Dnestryanı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dnestryanı Moldov Respublikası

Република Молдовеняскэ Нистрянэ
Dnestryanı
Dnestryanı gerbi
Gerbi
Himni: National_anthem_of_Transnistria.ogg
Dnestryanı xəritədə yeri
PaytaxtıTiraspol
Ən böyük şəhəriTiraspol, Bəndər, Rıbnitsa
Rəsmi dilləriRus dili
Moldav dili
Ukrayna dili
Etnik qrupları
32.1%-Moldovan
30.4%-Rus
28.8%-Ukraynalı
2.5%-Bolqarıstanlı
6.2%-digər millətlər
Dini
Rus Pravoslav Kilsəsi
İdarəetmə formasıYarı prezidentli sosialist respublika
• Prezident
Vadim Krasnoselski
• Baş nazir
Aleksandr Martınov
de-fakto
Tarixi 
• Müstəqilliyin elan olunması
02.09.1990
02.03-21.07 1992
• Yaranması
2 sentyabr 1990
Ərazisi
• Ümumi
4,163 km² (4065.1695)
• Su (%)
2.35
Əhalisi
• 2014 təxmini
505.153
• 2004 siyahıya alma
555.347
• Sıxlıq
121/km2 (313.4/kv. mil)
ÜDM (AQP)2013 təxmini
• Ümumi
1052.2 milyon
• Adam başına
2074
ValyutasıDnestryanı rublu (PRB)
Saat qurşağıUTC+2
• Yay (DST)
UTC+3
Telefon kodu373

Dnestryanı (mold. Нистрения/Nistrenia; rus. Приднестровье; ukr. Придністров'я) və ya rəsmi adı ilə Dnestryanı Moldov Respublikası (mold. Република Молдовеняскэ Нистрянэ/ Republica Moldovenească Nistreană; rus. Приднестровская Молдавская Республика; ukr. Придністровська Молдавська Республіка) — Şərqi Avropada Moldova daxilində birtərəfli şəkildə müstəqilliyini elan edən de-fakto dövlət. Dnestryanı Moldovanın Dnestr çayından şərqdəki ərazilərini əhatə edir. Paytaxtı Tiraspol şəhəri, ümumi sahəsi 4,163 kvadrat kilometrdir. Öz siyasi quruluşu, parlamenti, konstitusiyası, dövlət rəmzləri, ordusu, polisi və poçt sistemi olan bu ərazi Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olan heç bir dövlət tərəfindən tanınmamaqdadır. Bu ərazinin müstəqilliyini yalnız Cənubi Osetiya, Dağlıq Qarabağ RespublikasıAbxaziya kimi qondarma respublikalar tanıyır.

Silahlı Qüvvələr[redaktə | əsas redaktə]

2007-ci ildən etibarən Dnestryanı silahlı qüvvələri 4500-7500 arası əsgərdən ibarət olmaqla, Tiraspol, Bəndər, Rıbniça və Dubısari motoatıcı piyada briqadalarına bölünmüşdür. Bu hərbi birləşmələrin tabeliyində 18 tank, 107 zirehli texnika, 73 tüfəng, 46 ədəd hava hücümundan müdafiə qurğusu və 173 ədəd tank əleyhinə müdafiə qurğusu mövcuddur. Hərbi Hava Qüvvələri isə 9 Mi-8T, 6 Mi-24, 2 Mi-2 helikopterlərindən və An-2-nin müxtəlif təyyarələrinin An-26 ve Yak-18 modellərindən formalaşmışdır.

İctimai Quruluş[redaktə | əsas redaktə]

İqor Smirnov – Dnestryanı Moldov Respublikasının ilk prezidenti

Ölkədə 1 May rəsmi bayramdır və qeyri-iş günü sayılır. 2 May 2009-cu ildə keçirilən referendumda ölkə əhalisinin 99,6 %-i sosialist idarəetmə sisteminin saxlanılmasına, yalnız 0,4 %-i isə dəyişdirilməsinə səs vermişdir.

Ölkə prezidenti həm də silahlı qüvvələrin Ali baş komandanıdır. 2004-cü ildə həyata keçirilən siyahıyaalmaya görə ölkədə 4096 qaqauz və 168768 rus vardır. Əhalinin əksəriyyəti Gənc Partizan və İşçi Qüvvələrində əsgər kimi fəaliyyət göstərir. Buna görə də ölkədə hər 3 şəxsdən biri əsgərdir.

Ölkənin siyasi rəmzləri LeninKarl Marksdır. Ölkədə 3 cür maaş sistemi vardır. Bunlar: Yüksək dərəcəli, orta dərəcəli və aşağı dərəcəli dövlət məmurları üçün nəzərdə tutulan maaş sistemləridir. Xalq əsgərləri aşağı dərəcəli dövlət məmurlarıdır. İdarəetmə və Qüvvələrdə çalışan əsgərlər isə orta dərəcəli dövlət məmurlarıdır. Dövlət idarəetməsində çalışanlar isə yüksək dərəcəli dövlət məmurları hesab olunur. Bu 3 maaş sistemi arasındakı maaş fərqi isə çox azdır.

Tiraspol şəhərindən bir təsvir

Bütün torpaqlar dövlətə məxsusdur. Bütün binaların tikintisini dövlət həyata keçirir və dövlətdən başqa heç kimin buna ixtiyarı yoxdur. Ölkədə 17-35 yaş arası hər kəs Gənc Partizan Qüvvələrinin əsgəri hesab olunur. Sindikatlarla əlaqəsi olan şəxslər isə İşçi Qüvvələrin əsgəri hesab olunur. Ölkə ərazisində yalnız bir universitet mövcuddur və bu universitetdə əsgərlər və yüksək dərəcəli məmurlar hazırlanır. Bələdiyyə rəisləri prezident tərəfindən təyin olunur. Ölkədə sosializm əleyhinə çıxan şəxslər ölkədən qovulur və vətəndaşlıqdan çıxarılır.

Ölkədə işsizlik 0,3%-ə bərabərdir. Ölkədə market kimi kiçik iş yerləri belə dövlətə məxsusdur. Ölkə ərzisində heç bir xarici firma yoxdur.

Siyasi Quruluş[redaktə | əsas redaktə]

Ölkədə ikipartiyalı sistem mövcuddur. Parlamentdə partiyaların təmsil olunma sayı əvvəlcədən müəyyən olunmuş qaydada həyata keçirilir. Bu qaydaya əsasən parlamentdə Sosialist partiya üçün 40, Sosial-Demokratik partiya üçün 5, bundan əlavə Sindikatların təmsilçisi üçün 1, Hərbiçilərin təmsilçisi üçün 2, İctimai Təşkilatların nümayəndələri üçün isə 3 yer müəyyənləşdirilmişdir. Təmsilçi və nümayəndələr parlamentdə iştiraklarına baxmayaraq səs hüququna malik deyildirlər. Moldova bu ərazini öz daxilində muxtariyyət hesab etməsinə baxmayaraq Dnestryanı bunu qəbul etmir. Buna görə də ölkə xarici məsələlərdə müstəqil hərəkət edir.

İdarəetmə Vahidləri[redaktə | əsas redaktə]

Dnestr çayı

Rayonlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Kamenka (Кáменка, Kamenka)
  • Dubosari (Дубоссáры, Dubossary)
  • Qriqoriopol (Григориóполь, Grigoriopol')
  • Rıbniça (Рыбница, Rybnitsa)
  • Slobodziya (Слободзéя, Slobodzeya)

Bələdiyyələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Bəndər (Бендéры)
  • Tiraspol (Тирáсполь)