Hidayət Orucov

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Hidayət səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Hidayət Orucov
Hidayət Xuduş oğlu Orucov
Hidayət Orucov.JPG
İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı nın direktoru[1]
1968 — 1984
bayraqAzərbaycan Respublikası Milli siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviribayraq
1993 — 2006
Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin 2-ci sədribayraq
2006 — 2012
Sələfi Rafiq Əliyev
Xələfi Elşad İskəndərov
Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri
27 may 2012 — indiyə kimi
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 5 sentyabr 1944 (1944-09-05) (75 yaş)
Doğum yeri Maralzəmi, Mığrı rayonu, Ermənistan SSR, SSRİ

Mükafatları "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)

Orucov Hidayət Xuduş oğlu (5 sentyabr 1944, Maralzəmi, Mığrı rayonu, Ermənistan SSR, SSRİ) — şair-dramaturq;Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin millətlərarası münasibətlər üzrə Muşaviri (1 avqust 1992 ildə), Azərbaycan Respublikası Milli siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri (1993 ildə). Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri (25 iyul 2006-31 may 2012) Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (27 dekabr 2012-ci ildən)[2].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Hidayət Orucov 5 sentyabr 1944-cü ildə Zəngəzurun Mığrı bölgəsinin Maralzəmi kəndində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir.

Bir müddət kənddə müəllim, "Sovet Ermənistanı" qəzetində ədəbi işçi işləmiş, 1968-ci ilin iyul ayında C. Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının direktoru təyin olunmuş, fasiləsiz olaraq on altı il Azərbaycanın bu qədim sənət ocağına başçılıq etmişdir.

Ədəbi mühitdə Hidayət adı ilə tanınan yazıçı, eyni zamanda, Ermənistan Yazıçılar İttifaqının Azərbaycan Ədəbiyyatı Şurasına rəhbərlik etmiş, İrəvan Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan şöbəsində XIX-XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatından dərs demişdir. Onun təşəbbüsü və bilavasitə rəhbərliyi ilə həmin dövrdə təkcə İrəvanın deyil, indi Ermənistan adlandırılan Oğuz ellərinin milli ədəbi-mədəni mühitində canlanma yaranmış, Qərbi Azərbaycanda onlarla şair və nasirlərin kitabları İrəvanda işıq üzü görmüş, "Ədəbi Ermənistan" məcmuəsi nəşr olunmuşdur.

Hidayət Orucovun həyatının İrəvan dövründə poeziya, publisistika, nəsr, tərcümə kitabları nəşr edilmiş, pyesləri İrəvan və Azərbaycan teatrlarında səhnəyə qoyulmuşdur. Ədəbiyyatın və incəsənətin inkişafındakı xidmətlərinə görə ona 1978-ci ildə Ermənistan SSR əməkdar mədəniyyət xadimi fəxri adı verilmişdir. Hidayət 1988-ci ildə Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, soydaşlarımızın deportasiya və soyqırımı siyasətinə etiraz olaraq Ermənistan SSR Əməkdar mədəniyyət xadimi fəxri adından imtina etmişdir.

1984-cü ildə Bakıya köçərək "Gənclik" nəşriyyatının baş redaktor müavini (mart 1984 - mart 1986), sonra baş redaktoru (1986-1992-ci illər) vəzifələrində işləmişdir. Bu illərdə "Gənclik" nəşriyyatında böyüməkdə olan nəsillər üçün dəyərli kitablar, o cümlədən Azərbaycan klassik ədəbi irsi, flokloru, tarixi keçmişi sistemli şəkildə nəşr edilib yayılmışdır. "Gənclik" nəşriyyatında onun baş redaktor olduğu müddətdə 50 cildlik "Dünya Uşaq Ədəbiyyatı Kitabxanası"nın nəşri Azərbaycanın kitab mədəniyyəti tarixində mühüm bir hadisədir. Hidayətin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə 15 cildlik "Azərbaycan folkloru", 25 cildlik "Macəra və fantastika", 17 cildlik "SSRİ Xalqları Ədəbiyyatı" kitabxanalarının, bir sıra mühüm seriyaların nəşrinə də həmin illərdə başlanmışdır.

Hidayət ədəbiyyat, incəsənət, kitab mədəniyyəti məsələləri, millətlərarası münasibətlər, din, milli-mənəvi dəyərlərimiz barədə eyni zamanda tarixi keçmişimiz, türk xalqlarının deportasiyası və soyqırlarımına, yaşadığımız günlərin problemlərinə həsr olunmuş 150-dən çox məqalənin, publisist qeydlərin müəllifidir. Onun "Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət" monoqrafiyası ingilis, rus, gürcü, türk, ərəb, qırğız dillərində də nəşr olunmuşdur.

Pyesləri hal-hazırda Azərbaycanda və xaircə böyük teatrların səhnələrində uğurla oynanılır.

1992-1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin millətlərarası münasibətlər üzrə müşaviri olmuş, 1993-2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası milli siyasət məsələləri üzrə Dövlət Müşaviri işləmişdir. 2005-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Milli azlıqlarla və Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət müşaviri işləmişdir.

25 iyul 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir[3]. 31 may 2012-ci ildə həmin vəzifədən azad edilmişdir[4].

Ona 27 dekabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının fövqəladə və səlahiyyətli səfir diplomatik rütbəsi verilmişdir[5]. Elə həmin gün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir[2]. 2019-cu ilin iyul ayında Hidayət Orucov 2-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif olunub.[6]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Ailəlidir, üç övladı var.

Mükafatları və fəxri adları[redaktə | əsas redaktə]

  • 1970 — SSRİ SSRİ-nin "Əməkdar igidliyə görə" medalı;
  • 1978 — Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası Ermənistan SSR Əməkdar mədəniyyət xadimi[7];
  • 1978 — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı[8];
  • 24.09.1991 — Azərbaycan Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi[9];
  • 2002 — Gürcüstan "Ləyaqət" ordeni.(Gürcüstan);
  • 2003 — Rus Pravoslav kilsəsinin "Müqəddəs Mömin Moskva Knyazi Daniil" ordeni;
  • 03.09.2004 — Azərbaycan "Şöhrət" ordeni[10];
  • Flag of Dagestan.svg Dağıstan Respublikasının Fəxri Fərmanı;
  • Flag of Chuvashia.svg Çuvaşıstan Respublikasının ali ədəbi mükafatı – Paydulla İskeyev adına Çuvaş Beyənlxalq Ədəbi Mükafatı;
  • 2010 - Rus Pravoslav kilsəsinin "Şöhrət və Şərəf" ordeni;
  • 03.09.2014 — Azərbaycan "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu"[11];
  • 2014 — Qırğızıstan Qırğız Respublikası Prezidentinin "İpək Yolu" hədiyyəsi[12];
  • 2014 — Qırğızıstan Çingiz Aytmatov Beynəlxalq ictimai Akademiyasının akademiki;
  • 2015 — Qırğızıstan Çingiz Aytmatov adıına beynəlxalq "İssık-Kul Forumu"nun Fəxri Fərmanı.

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

Yazıçının altmışdan çox poeziya, nəsr, publisistika, tərcümə və s. kitabları nəşr olunmuşdur.

Hidayətin xarici dillərdə nəşr olunmuş "Mən belə yaşayıram", "Nura qovuşacağıq" (rus dilində), "İntizar", "Sənsiz" (gürcü dilində), "Sabaha çox var" (Dağıstan dillərində), "Dağlar nəğməsi" (özbək dilində) və s. kitabları maraqla qarşılanmışdır. Əsərləri otuzdan çox dilə çevrilmişdir.

  1. "Məni səsləyəndə" (şeirlər və poema). İrəvan: 1970, 43 səh.
  2. "Məhəbbət qocalmır" (şeirlər və poemalar). İrəvan: 1973, 126 səh.
  3. "Bir az gözləyin məni". İrəvan: Sovet Yazıçısı, 1975, 180 səh.
  4. "Məhəbbət qocalmır" (şeirlər və poemalar). İrəvan: 1977, 124 səh.
  5. "Zirvə cığırı" (şeirlər). İrəvan: Sovet Yazıçısı, 1977.
  6. "Bir teatrın üç aktyoru" (publisistika). İrəvan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1977, 60 səh.
  7. "Dənizi harayladım" (şeirlər). Bakı: Gənclik, 1978, 33 səh.
  8. "Eviniz analı olsun" (şeirlər və poemalar). Bakı: Yazıçı, 1981, 101 səh.
  9. "İrəvanda xal qalmadı" (dramaturgiya, nəsr, publisistika). İrəvan, Sovet Yazıçısı, 1984, 350 səh.
  10. "Qatardan məktub" (şeirlər). Bakı, Yazıçı, 1986, 159 səh.
  11. "Qaynaq" (şeirlər). İrəvan, Sovet Yazıçısı, 1986, 91 səh.
  12. "Sabaha çox var" (povestlər, publisistika). Bakı, Yazıçı, 1989, 408 səh.
  13. "Mən belə yaşayıram" (şerlər və poemalar, rus dilində) Bakı: Gənclik, 1991, 297 səh.
  14. "Doxsanıncı il" (şeirlər və poemalar). Bakı, Yazıçı, 1992, 360 səh.
  15. "Həsrət" (şeirlər). Bakı: Kitab Cəmiyyəti,1995, 76 səh.
  16. "İntizar" (şeirlər, gürcü dilində). Tbilisi: Merani,1995, 56 səh.
  17. "Hərdən xatırla məni" (seçilmiş şeirlər). Bakı, Göytürk, 1998, 122 səh.
  18. "Sözün vaxtı" (publisistika). Bakı: Şərq-Qərb, 1999, 676 səh.
  19. "Sənsiz" (şeirlər, gürcü dilində). Tbilisi: Merani,1999, 66 səh.
  20. “Ata kabri” (şeirlər və poemalar, türk dilində). Ankara: Başbakanlık Basımevi, 2001, 302 səh.
  21. "Ömrümün çəhlimləri" (şeirlər və poemalar). Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2002, 476 səh.
  22. "Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət" (Azərbaycan və rus dillərində). Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Nəşriyyatı, 2003, 172 səh.
  23. "Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət" (Azərbaycan və gürcü dillərində). Tbilisi, 2003.
  24. «До завтра ещё далеко» ("Sabaha çox var”) (şeirlər, Azərbaycan, rus, kumık, avar, dargin, ləzgi, lak,tabasaran, noqay, tat, saxur, rutul, aqul dillərində). Maxaçqala: Dağıstan Nəşriyyat Evi, 2003, 272 səh.
  25. “İrəvana 7 məktub” (Azərbaycan və rus dillərində). Bakı: Əbilov, Zeynlalov və oğulları, 2004.
  26. "Burdan min atlı keçdi". Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2004, 464 səh.
  27. "Mir Cəlal dünyasından sətirlər" (Azərbaycan və rus dillərində). Bakı: Əbilov, Zeynlalov və oğulları, 2006, 84 səh.
  28. "Əziz Əliyev - Odlar Yurdunun və dağlar diyarının iftixarı" (Azərbaycan və rus dillərində). Bakı: Əbilov, Zeynlalov və oğulları, 2007, 73 səh.
  29. Seçilmiş əsərləri. Bakı: Şərq-Qərb, 2007, 488 səh.
  30. "Mir Cəlal dünyasından sətirlər" (fransız və ingilis dillərində). Bakı “Apostroff” MMC 84 səh.
  31. "Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət" (türk dilində). Ankara, 2010.
  32. "Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət" (ərəb dilində). Ər-Riyad, II nəşr, 2010.
  33. "Əsərləri". 8 cilddə. Bakı: “Apostroff” MMC, 2011.
  34. "Dağlar nəğməsi" (özbək dilində). Daşkənd: Mənəviyyat, 2011, 144 səh.
  35. "Özüm yazmaq istərdim". 2 cilddə, Tərcümələr. Bakı, “Apostroff” MMC, 2012.
  36. "Azərbaycanda din: ən qədim dövrdən bu günədək". Bakı: "İdrak İB", 2012, 428 səhifə, şəkilli.
  37. «И свет обретем» ("Nura qovuşaq") (rus dilində). Moskva: Forum, 2012, 200 səh.
  38. "Heydər Əliyevin milli siyasəti" (qırğız və rus dillərində). Bişkek, “Turar” MMC, 2016, 444 səh.
  39. "Heydər Əliyevin milli siyasəti" (türk dilində). İstanbul: Ekspress Ofset Matbaa, 2017, 208 səh.
  40. “Mir Cəlal dünyasından sətirlər” (qırğız və rus dillərində). Bişkek, “Turar” MMC, 2018.
  41. "Burdan min atlı keçdi" (rus dilində). Bakı: “Apostroff” MMC, 2018, 605 səh.

Tərcümələri[redaktə | əsas redaktə]

Tərcüməçilik fəaliyyəti Hidayətin yaradıcılığının diqqətçəkən istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Onun qələmindən çıxmış ingilis, rus, island, türk, şotland, gürcü və s. xalqları ədəbiyyatından etdiyi poeziya, nəsr, dram nümunələri XX əsrin 80-90-cı illərində ayrı-ayrı kitablar şəklində, antologiyalarda, dövri mətbuatda işıq üzü görmüş və böyük maraq doğurmuşdur. U. Şekspirin "Sonu yaxşı bitən hər şey yaxşıdır" pyesini, H. B. Stounun "Tom dayının daxması" romanını, XIX əsrin ingilis, island poeziyasından nümunələri və bir sıra görkəmli rus və başqa xalqların yazıçılarının əsərlərini Azərbaycan dilinə çevirmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. [1]
  2. 1 2 "H.X.Orucovun Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 dekabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı  (azərb.)
  3. "H.X.Orucovun Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyul 2006-cı il tarixli, 1577 nömrəli Sərəncamı  (azərb.)
  4. "H.X.Orucovun Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsindən azad edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 may 2012-ci il tarixli, 2242 nömrəli Sərəncamı  (azərb.)
  5. "H.X.Orucova fövqəladə və səlahiyyətli səfir diplomatik rütbəsi verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 may 2012-ci il tarixli Sərəncamı  (azərb.)
  6. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
  7. Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, «Gənclik», 1995. səh.440. ISBN 5-8020-0852-0
  8. C.Cabbarlı adına Yerevan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı yaradıcı işçilərinin Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24 noyabr 1978-ci il tarixli Fərmanıanl.az saytı
  9. "Azərbaycan Respublikası Dövlət Mətbuat Komitəsinin Azərbaycan dilində "Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabxanası"nın nəşrində fəal iştirak etmiş işçilərinin bir qrupuna Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 sentyabr 1991-ci il tarixli, 351 nömrəli Fərmanı  (azərb.)
  10. "H. X. Orucovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 sentyabr 2004-cü il tarixli, 380 nömrəli Fərmanı  (azərb.)
  11. H.X.Orucova “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu”nun verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 sentyabr 2014-cü il tarixli Sərəncamı president.az  (azərb.)
  12. "Qırğız prezidenti səfir Hidayət Orucovu təbrik edib". 525-ci qəzet (azərb.). 525.az. 20.09.14 - 14:17. İstifadə tarixi: 2014-09-23.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]