Jozef Furye

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Jozef Furye
Jean Baptiste Joseph Fourier
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
21 mart 1768(1768-03-21)
Doğum yeri Оser, Fransa
Vəfat tarixi 16 may 1830 (62 yaşında)
Vəfat yeri Paris, Fransa[1]
Dəfn yeri Per-Laşez qəbiristanlığı[2]
Vətəndaşlıq Flag of France (1790–1794).svg Fransa Krallığı
Flag of France (1790–1794).svg Birinci Fransa Respublikası
Flag of France.svg First French Empire
Pavillon royal de France.svg Burbon restovrasiyası
Flag of France.svg First French Empire
Pavillon royal de France.svg Burbon restovrasiyası
Milliyyəti Fransızlar
Elm sahəsi Riyazi analiz, Riyaziyyat, Fizika, Afrikanistika, study of history, Arxeologiyamathematical physics
İş yeri Paris Ali Normal MəktəbiFransa Politexnik Məktəbi[3]
Elmi rəhbəriJozef Lui Laqranj[4]
Tanınmış yetirmələriPeter Qustav Lejyon Dirixle
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Jan Baptista Jozef Furye (fr. Jean Baptiste Joseph Fourier) — fransız riyaziyyatçısı və fiziki.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Bir dərzinin oğlu olan Jan Baptista Jozef Furye 21 mart 1768-ci il tarixində Fransanın Oser şəhərində anadan olmuşdur. Hələ 9 yaşında olarkən həm anasını,həm də atasını itirmişdir. Xeyriyyəçi Madam Moiton və Oser qəsəbəsinin baş rahibinə nə qədər təşəkkür edilsə yenə də azdır. Çünki bu xeyriyyəçi şəxslər yetim və kimsəsiz qalan Furyeni şəhərdəki hərbi məktəbə göndərdilər. Furye özünü bu məktəbdə çox yaxşı şəkildə inkişaf etdirdi. Riyaziyyatla ilk dəfə tanış olduqda sehrlənmiş kimi olmuşdur.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1817-ci ildən Paris 1829-cu ildən Peterburq Elmlər Akademiyasının. üzvüdür. İlk elmi tədqiqatları cəbrə aiddir. O cəbri tənliyin verilmiş sərhədlər arasındakı köklərinin sayı haqqında teoremi isbat etmiş (Furye teoremi) Nyutonun verdiyi tənliyin təqribi həlli üsulunun tətbiq edilməsi şərtlərini araşdırmışdır. Füryenin əsas tədqiqat sahəsi riyazi fizika olmuşdur. 1807-1811-ci illərdə o bərk cisimdə istiliyin yayılmasına aid ilk kəşflərini etmiş , 1822-ci ildə isə "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsərini çap etdirmişdir. İstilikkeçirmə tənliyi üçün bu və ya digər sərhəd şərtləri daxilində dəyişənlərin ayrılmasını üsulunu vermişdir. Onun "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsəri triqonometrik sıralar nəzəriyyəsi və analizin bəzi ümumi məsələlərinin işlənib hazırlanması üçün istinad mənbəyi olmuşdur.Müxtəlif sahələrdə verilmiş funksiyaların triqonometrik sıraya ayrılmasına aid ilk misalları Furye vermişdir. Onun istənilən funksiyanı belə sıraya ayırma cəhdi uğursuz olsa da, o həmin problemə aid böyük işlərin başlanğıcını qoymuşdur. Çoxluqlar nəzəriyyəsi və həqiqi dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsinin yaranması bu tədqiqatlarla bağlıdır.

Təxminən 1820-ci ildə Furyeyə çəkilmiş eskiz.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Фурье Жан Батист Жозеф // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  • Moiroux J. Le cimetière du Père-LachaiseParis: 1908. — P. 162.
  • MacTutor History of Mathematics archive
  • Mathematics Genealogy Project — 1997.