Köməkçi nitq hissələri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Vikipediya Bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediya kömək edə bilərsiniz.
Əgər mümkündürsə, daha dəqiq bir şablondan istifadə edin.
Bu məqalə sonuncu dəfə 5.191.52.201 tərəfindən redaktə olundu. 42 saat əvvəl. (Yenilə)

Köməkçi nitq hissələriAzərbaycan dilinin qrammatikasında nitq hissələrinin növlərindən biri.

Novleri[redaktə | əsas redaktə]

Köməkçi nitq hissələrini əsas nitq hissələrindən fərqləndirən cəhətlər bunlardır:

  1. Əsas nitq hissələri həm qrammatik, həm də leksik mənası var. Lakin köməkçi nitq hissələrinin yalnız qrammatik mənası var.
  2. Əsas nitq hissələri suala cavab verir, köməkçi nitq hissələrinin isə heç bir sualı yoxdur.
  3. Əsas nitq hissələrinin sintaktik vəzifəsi var və cümlə üzvü ola bilir. Köməkçi nitq hissələrinin isə sintaktik vəzifəsi yoxdur və heç bir cümlə üzvü olmur.
  4. Əsas nitq hissələri həm leksik, həm də qrammatik şəkilçi qəbul edir. Köməkçi nitq hissələri isə heç bir şəkilçi qəbul etmir.

Köməkçi nitq hissələri bunlardır: qoşma, bağlayıcı, ədat, modal sözlər, nida.

Qoşma[redaktə | əsas redaktə]

İsmin adlıq, yiyəlik, yönlük və çıxışlıq hallarında olan sözlərə qoşularaq müəyyən məna çaları yaradan köməkçi nitq hissəsinə qoşma deyilir. Qoşmanın 9 məna növü var:

  1. Birgəlik, vasitə, alət
  2. Zaman
  3. Məsafə
  4. İstiqamət
  5. Bənzətmə
  6. Fərqləndirmə
  7. İstinad
  8. Səbəb, məqsəd
  9. Aidlik

Bağlayıcı[redaktə | əsas redaktə]

Bağlayıcı sözlər, cümlələr, abzaslar və mətnlər arasında əlaqə yaradır, onları qrammatik cəhətdən bir-birinə bağlayır. Sintaktik funksiyasına görə (cümlədəki vəzifəsinə görə) bağlayıcılar iki yerə bölünür:

  1. Tabesizlik bağlayıcıları
  2. Tabelilik bağlayıcıları

Tabesizlik bağlayıcılar[redaktə | əsas redaktə]

Tabesizlik bağlayıcıları bərabərhüquqlu üzvləri — cümlənin həmcins üzvlərini, eləcə də tabesiz cümlənin tərəflərini birləşdirir. Tabesizlik bağlayıcılarının 6 qrammatik məna növü var:

  1. Birləşdirmə
  2. Qarşılaşdırma
  3. Bölüşdürmə
  4. İştirak
  5. İnkar
  6. Aydınlaşdırma

Tabelilik bağlayıcıları[redaktə | əsas redaktə]

Tabelilik bağlayıcıları yalnız tabeli mürəkkəb cümlənin tərəflərini əlaqələndirir. Tabelilik bağlayıcılarının 4 qrammatik məna növü var:

  1. Aydınlaşdırma
  2. Səbəb
  3. Güzəşt
  4. Şərt

===Ədat===.

Komekci sekilcileri

Nida[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan dili. Hədəf Nəşrləri. X nəşr.