Karl Fridrix Qauss

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Karl Qaus səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Karl Qauss
alm. Carl Friedrich Gauß
Carl Friedrich Gauss.jpg
Doğum tarixi 30 aprel 1777(1777-04-30)
Doğum yeri Braunşveyq, Almaniya
Vəfat tarixi 23 fevral 1855 (77 yaşında)
Vəfat yeri Göttingen, Almaniya
Dəfn yeri
  • Albanifriedhof[d]
Vətəndaşlıq
Milliyyəti alman
Elm sahəsi riyaziyyat, fizika
İş yeri
Elmi rəhbəri Johann Friedrich Pfaff[d][3]
Tanınmış yetirmələri Fridrix Bessel[d], Johann Franz Encke[d][4], Riçard Dedekind, Bernhard Riman[5], Heinrich Christian Schumacher[d][6], Christian Ludwig Gerling[d][7], Johann Benedict Listing[d][8], Karl Georg Christian von Staudt[d][9]Moritz Ludwig George Wichmann[d][10]
İmza
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yohan Karl Fridrix Qauss (30 aprel 1777(1777-04-30)[11][12][…], Braunşveyq[14][13]23 fevral 1855(1855-02-23)[11][12][…], Göttingen, Kingdom of Hanover[d][14][13][…]) — görkəmli alman riyaziyyatçısı, astronom və fiziki.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Göttingen Universitetində oxuduğu müddətdə riyaziyyata aid ciddi tədqiqat işləri aparmış və universiteti qurtararkən "Ədədi tədqiqatlar" adlı əsərini yazmışdır. Bu əsərdə kvadratik çıxıq nəzəriyyəsi, kvadratik formaların qısa ifadəsi, n-dərəcəli tənliklər nəzəriyyəsi öz əksini tapmışdır. Qauss da başqa alimlər kimi paralel xətlərlə maraqlanmışdı. O, XVIII əsrin sonunda Evklid həndəsəsindən fərqli başqa həndəsələrin olmasının mümkünlüyü qənaətinə gəlmişdir. Qauss bu sahədə xeyli tədqiqat işləri apararaq varlığı mümkün olan həndəsəni anti-evklid həndəsəsi adlandırmışdı.[16]

Ədədlər nəzəriyyəsi, riyazı analiz, differensial həndəsə, geodeziya, elektrostatika, astronomiya və optika elmlərinə misilsiz töhvələr vermişdir.

Qaussun fitri istedadı özünü uşaq ikən biruzə verir. Deyilənə görə hələ ibtidai məktəbdə oxuduğu vaxt özünün ilk riyazi kəşfini edir. Belə ki, müəlliməsi şagirdlərini uzun müddət məşğul etmək məqsədilə onlara 1-dən 100-ə qədər bütün natural ədədlərin cəmini tapmağı tapşırır. Qauss tapşırığı bir neçə dəqiqə ərzində həll etməklə ətrafındakıları heyrətə salır. Gənc Qauss bu ədədi silsilənin sonluğunda duran ədədlərin cəminin 101-ə bərabər olmasını, yəni 1+100=101, 2+99=101 və s dərhal müəyyən edir. Və bu silsilədəki cütlüklərin sayını, yəni 50-ni 101-ə vurmaqla məsələni asanlıqla və tezliklə həll edir. O, riyaziyyat elmində ən möhtəşəm əsərlərdən biri olan Disquisitiones Arithmeticae əsərini 21 yaşında ikən (1798) tamamlayır. Əsərin özü isə üç il sonra nəşr olunur. Bu əsərlə Qauss müasir ədədlər nəzəriyyəsi elmini riyaziyyatdan ayıraraq müstəqil elmə çevirir.

Karl Qauss 1855-ci ildə vəfat etmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat. Bakı: "Şərq-Qərb", 2008. səh.608

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.maa.org/publications/maa-reviews/50th-imo-50-years-of-international-mathematical-olympiads
  2. http://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-642-14565-0_3.pdf
  3. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  4. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  5. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  6. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  7. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  8. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  9. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  10. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  11. 11,0 11,1 Almaniya Milli Kitabxanası, Berlin Dövlət Kitabxanası, Bavariya Dövlət Kitabxanası və s. Record #104234644 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) — 2012—2016.
  12. 12,0 12,1 BnF authorities: açıq data platforma — 2011.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 verschiedene Autoren Allgemeine Deutsche Biographie / Hrsg.: Historische Commission bei der königl. Akademie der Wissenschaften — 1875.
  14. 14,0 14,1 Гаусс Карл Фридрих // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1971. — T. 6 : Газлифт — Гоголево. — S. 144–145.
  15. http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00207160.2012.689826
  16. [1]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]