Karl Fridrix Qauss

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Karl Qauss səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox physics.png
Karl Qauss
alm. Carl Friedrich Gauß
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
30 aprel 1777(1777-04-30)
Doğum yeri Braunşveyq, Almaniya
Vəfat tarixi 23 fevral 1855 (77 yaşında)
Vəfat yeri Qettinqen, Almaniya
Dəfn yeri Albanifriedhof
Vətəndaşlıq Alleged flag of the Rhine Confederation 1806-13.svg Confederation of the Rhine
War ensign of the German Empire Navy 1848-1852.svg Almaniya ittifaqı
Flag of Hanover 1837-1866.svg Kingdom of Hanover[1][2]
Milliyyəti Almanlar
Elm sahəsi riyaziyyat, fizika
İş yeri Göttingen Universiteti
Həyat yoldaşı Friederica Wilhelmine WaldeckJohanna Osthoff
Uşaqları Eugene Gauss, Joseph Gauß, Wilhelmine GaussTherese Gauss
Elmi rəhbəri Johann Friedrich Pfaff[3]
Tanınmış yetirmələri Farkaş Bolyay
İmza
Commons-logo.svg Karl Fridrix Qauss Vikianbarda


Yohan Karl Fridrix Qauss — görkəmli alman riyaziyyatçısı, astronom və fiziki. Qottingen Universitetində oxuduğu müddətdə riyaziyyata aid ciddi tədqiqat işləri aparmış və universiteti qurtararkən "Ədədi tədqiqatlar" adlı əsərini yazmışdır. Bu əsərdə kvadratik çıxıq nəzəriyyəsi, kvadratik formaların qısa ifadəsi, n-dərəcəli tənliklər nəzəriyyəsi öz əksini tapmışdır. Qauss da başqa alimlər kimi paralel xətlərlə maraqlanmışdı. O, XVIII əsrin sonunda Evklid həndəsəsindən fərqli başqa həndəsələrin olmasının mümkünlüyü qənaətinə gəlmişdir. Qauss bu sahədə xeyli tədqiqat işləri apararaq varlığı mümkün olan həndəsəni anti-evklid həndəsəsi alandırmışdı.[4]

Ədədlər nəzəriyyəsi, riyazı analiz, differensial həndəsə, geodeziya, elektrostatika, astronomiya və optika elmlərinə misilsiz töhvələr vermişdir.

Qaussun fikri istedadı özünü uşaq ikən biruzə verir. Deyilənə görə hələ ibtidai məktəbdə oxuduğu vaxt özünün ilk riyazi kəşfini edir. Belə ki, müəlliməsi şagirdlərini uzunmüddətə məşğul etmək məqsədilə onlara 1-dən 100-ə qədər bütün natural ədədlərin cəmini tapmağı tapşırır. Qauss tapşırığı bir neçə dəqiqə ərzində həll etməklə ətrafındakıları heyrətə salır. Gənc Qauss bu ədədi silsilənin sonluğunda duran ədədlərin cəminin 101-ə bərabər olmasını, yəni 1+100=101, 2+99=101 və s dərhal müəyyən edir. Və bu silsilədəki cütlüklərin sayını, yəni 50-ni 101-ə vurmaqla məsələni asanlıqla və tezliklə həll edir. O, riyaziyyat elmində ən möhtəşəm əsərlərdən biri olan Disquisitiones Arithmeticae əsərini 21 yaşında ikən (1798) tamamlayır. Əsərin özü isə üç il sonra nəşr olunur. Bu əsərlə Qauss müasir ədədlər nəzəriyyəsi elmini riyaziyyatdan ayıraraq müstəqil elmə çevirir.

Karl Qauss 1855-ci ildə vəfat etmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat. Bakı: "Şərq-Qərb", 2008. səh.608

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]