Kokain

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kokain
Kokain:kimyəvi formul
Ümumi
Sistematik adı Metil(1R,2R,3S,5S)-3-
(benzoiloksi)-8-metil-8-azabisiklo
[3.2.1] oktan-2-karboksilata.
Ənənəvi adı kokain, ekqonilbenzoat, L-kokain,
(R)-(–)-kokain
Kimyəvi formulu əsası: C17H21NO4,
hidroxlorid: C17H22NO4Cl
Nisbi mol. kütl. 1,22 а. k. v.
Molyar kütlə əsası: 303,35 q/mol, hidroxlorid: 339,8 q/mol
Fiziki xassələri
Aqreqat halı (n.ş.) rəngsiz kristallar
Sıxlıq 1,22 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi Əsaslar: 98 °C, hidroxlorid: 197 °C °S
Təsnifatı
CAS -da qeyd. nöm. Əsaslar: 50-36-2, hidroxlorid: 53-21-4
EINECS-də qeyd. nöm. 200-032-7
SMILES CN1C2CCC1C(C(C2)OC(=O)
C3=CC=CC=C3)C(=O)OC
RTECS rəngsiz kristallar
Koki yarpaqları

Kokain — geniş yayılmış narkotik, tropan sırası üzrə alkaloid, çətin metil benzoilekqonin. Yerli anesteziya effektinə və insanın mərkəzi sinir sisteminə güclü stimilasiya təsirinə malikdir, bununla da insanda güclü eyforiya hissi yaradır. Başqa alkaloid vasitələri ilə eyni sırada Cənubi Amerikanın tropik zonalarında yayılmış Eritroksilum bitkisinin (Erythroxylum), ən əsası isə kokain kollarının (Erythroxylum coca) tərkibində var. Bu bitkilər yarpaqların yeyilməsinin qarşısını alaraq insektisid funksiyasnı yerinə yetirir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Kokainin istifadəsi beş min ildən çox tarixi əhatə edir. "Koka" sözünün özü "boliviya tayfalarının" dillərinin birindən yaranıb. Qədim əfsanəyə əsasən, yerli qadınlardan biri əxlaqsız həyat yaşayırdı, elə buna görə də onu öldürdülər, bədənini isə iki hissəyə böldülər. Bu bədəndən isə kol bitməyə başladı. Bu kolu da "Koka Ana" adlandırdılar.

Psixosimulyator kimi koka yarpaqları ispanlıların gəlişindən əvvəl cənubi amerikalı hindlilər, Şimali Andın yerli sakinləri tərəfindən tibbi və dini məqsədlər üçün, həm də yorğunluğu aradan qaldırıcı kimi, aclığı, susuzluğu yatırtmaq üçün istifadə olunub, bəzən isə əhval-ruhiyyəni qaldırmaq üçün.