Boliviya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Boliviya Çoxmillətli Dövləti
isl. Estado Plurinacional de Bolivia
keçua Buliwya Achka nasyunkunap Mama llaqta
aym. Wuliwya Suyu
Quarani Tetã Volívia
Boliviya
Boliviya gerbi
Gerbi
Boliviya xəritədə yeri
Paytaxt Sukre
Ən böyük şəhər La Pas-1 815 min, Santa Kruz de la Sierra-2 105 min, Koçabamba-1 240 min (hamısı-2015-ci il)
Rəsmi dillər İspan, Keçua, Aymara, Quarani və digər 33 dil
Hökumət Prezident Respublikası
• Prezident
Huan Evo Morales Ayma[ 22.I.2006 ]
Sahəsi
• Ümumi
1,098,581 km2 (424,164 sq mi) (28-ci yer)
Əhali
• Təxmini  (2015-ci il)
10,8 milyon (84-cü yer)
• Siyahıya alma (21.XI.2012)
10 027 262
• Sıxlıq
98/km2 (253.8/sq mi)
ÜDM (AQP) 2014 təxmini
• Ümumi
69,9 milyard (94-cü)
• Adambaşına
5 500 (158-ci)
ÜDM (nominal) təxmini
• Ümumi
67 (36)
Valyuta Boliviya bolivianosu (BOB)
Telefon kodu 591
İnternet domeni .bo

Boliviya (tam adı: Boliviya Çoxmillətli Dövləti; isp. Estado Plurinacional de Bolívia) — Cənubi Amerikada dövlət. Paytaxtı Sukre şəhəridir, La Pas ,Koçabamba, Santa Cruz, Potosi kimi digər böyük şəhərləri də var. Ölkə Boliviya idarəçiliyi dövründə Yuxarı Peru adlandırılırdı. Sonradan ölkəyə Cənubi Amerikanı ispan əsarətindən qurtaran Simon Bolivarın şərəfinə Boliviya (Bolivarın ölkəsi) adı verilmişdir.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Boliviya 1809-cu ildə İspaniyayadan müstəqilliyini elan etməsinə baxmayaraq, ispan əsgərlərinin ölkədən çıxarılması Boliviya İstiqlal müharibəsinin sonucunda 1825-ci ildə gerçəkləşdirildi.

Müstəqillikdən sonra Boliviyadakı siyasi hakimiyyət sıx kəsintiyə uğramışdır. Ölkə milli müstəqilliyini qazandığı 1825-ci ildən indiki dövrə qədər yüz səksənə yaxın inqilab, ondan çox dəyişdirilmiş konstitusiya və səksənə yaxın prezident gördü. Prezidentlərdən bəziləri hakimiyyəti qan tökərək ələ keçirdilər və yenə eyni şəkildə hakimiyyətdən getməli oldular. Altı prezident hakimiyyətdə olduğu zaman öldürülüb.

Boliviyanın qonşu dövlərlərlə, xüsusi ilə də ÇiliParaqvay ilə olan əlaqələri gərgin olmuşdur. 1879-ci ildə müttəfiqi Peru ilə birlikdə, sərhəd probleminə görə Çiliyə hücum etdi. Ancaq 1883-cü ildə bitən Sakit okeanı müharibəsi Boliviya üçün məğlubiyyətlə bitdi. Sakit Okean bölgəsindəki sahil xəttini Çiliyə verməli olan Boliviyanın okean ilə olan əlaqəsi kəsildi və ölkə quru ərazi dövlətinə döndü. Boliviya xalqı bu müharibənin nəticələrini indi də unuda bilmir.

Boliviya həmcinin 1899-1903-cü illərdə Akri müharibəsində ərazisinin 191.000 km² ərazisini itirir. Ölkədə yenə bir sərhəd problemi üzündən 1932-cı ildə qonşu Paraqvay ilə müharibə edir. Chaco Müharibəsi adlandırılan bu müharibə 1935-cı ildə, Paraqvayın zəfəri ilə sona çatır, Boliviyaisə mübahisəli bölgənin ancaq beşdə birini torpaqlarına qata bilir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Boliviyanın ərazisi 1.098.581 km²-dir .[1] Ən iri gölləri Titikaka gölüPoopo gölüdür.

Demoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

2001-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən Boliviyanın 8.274.325 nəfər əhalisi vardır .[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]