Oksigen

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
  1. redirect[[]]
8 azotoksigenflüor
-

O

S
O-TableImage.png
Ümumi
Ad, İşarə, Nömrə oksigen, O, 8
Qrup, Dövr, Blok 16, 2, p
Xarici görünüşü rəngsiz qaz
O,8.jpg
Atom kütləsi 15.9994 q/mol
Elektron formulu 1s2 2s2 2p4
Fiziki xassələr
Halı qaz--
Sıxlığı (0 °C, 101.325 kPa)
1.429 q/L
Ərimə temperaturu -218.79 °C
(54.36 K, -361.82 °F)
Qaynama temperaturu -182.95 °C
(90.20 K, -297.31 °F)


Oksigen (O) — Dmitri Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 8-ci element. Oksigen - təbiətdə ən çox yayılmış elementdir. Son dərəcə müstəsna əhəmiyyətinə baxmayaraq, oksigen 1774-cü ildə ingilis alimi Cozef Pristli tərəfindən kəşf edilib.

Pristli civə oksidini HgO iki tərəfi qabarıq linza vasitəsi ilə qızdırırdı. Qızdırarkən, o, civənin və çox miqdarda qazın əmələ gəlməsini görüb. Əvvəlcə onu hava zənn edib. Pristli qaz olan borunun içinə yanan şamı saldı və qeyri adi bir şey gördu. Şam işıqlı alovda yanırdı. Həmin qaz olan gümbəzin altında yerləşən siçanlar özlərini yaxşı hiss edib, hərəkət edirdilər. Cozef Pristli qazın təsirini öz üzərində sınadı. Nəfəs almaq asan və xoş idi. “Kim bilir, – yazırdı o, – bəlkə bu təmiz hava zaman keçdikcə çox dəbli zinət əşyası olacaq, hal-hazırda isə bu həzzi sıçanlar aldı”. Daha sonra məlum oldu ki, oksigeni hələ XVII əsrdə holland alimi Kornelius Drebbel kəşf etmişdir. O, oksigendən özünün düzəltdiyi yeraltı qayıqda istifadə edirdi. Bu kəşf sirr olaraq qaldı, çünki o zamanlar qayıq hərbi texnika sayılırdı.

Oksigenin əhəmiyyətini həqiqi dəyərləndirən ilk olaraq fransız alimi Antuan Lavuazye olub. 1777-ci ildə qoyulan eksperimentlər nəticəsində, o tənəffüs və yanma proseslərini maddələrin oksigenlə əlaqəsi kimi izah edə bildi. Bu müasir “oksigen” adını Lavuazye təklif etdi. (Daha sonra müəllim oksigen haqqında danışır və lövhədə qeyd edir, şagirdlər isə dəftərdə əsas konspekt şəklində qeydlər aparır (bax şəkil 1). Oksigenin kimyəvi xassələri barədə danışarkən, müəllim həm də təcrübə göstərir.)

Nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

  1. Yer kürəsində ən çox yayılmış element – oksigen.
  2. İlk dəfə oksigeni Cozef Pristli kəşf edib.
  3. Oksigen güclü oksidləşdiricidir.
  4. Öz xüsusiyyətlərinə görə oksigen geniş istifadə edilir.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Oksigen ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]