Hafnium

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
72 lutesiumhafniumtantal
Zr

Hf

Rf
Hf-TableImage.svg
Ümumi
Ad, İşarə, Nömrə hafnium, Hf, 72
Qrup, Dövr, Blok 4, 6, d
Xarici görünüşü
Hafnium bits.jpg
Atom kütləsi 178.49 q/mol
Elektron formulu 4f14 5d2 6s2
Fiziki xassələr
Halı
Sıxlığı (0 °C, 101.325 kPa)
13.09 q/sm³ q/L
Ərimə temperaturu 2233 °C
(2506 K, 4051 °F)
Qaynama temperaturu 4603 °C
(4876 K, 8317 °F)
Elektromənfiliyi
Oksidləşmə dərəcəsi
Spektr =
İonlaşma enerjisi kCmol-1

Hafnium (Hf) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 72-ci element.

Kəşfi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hafniumun kəşfi atomun quruluşu haqqında kvant nəzəriyyəsinin praktiki surətdə isbatı ilə əlaqədar olaraq, elm tarixində böyük əhəmiyyətə malikdir.

Dövri sistemdə 72-ci elementin mövcudluğu atom quruluşunun kvant nəzəriyyəsinin müddəaları əsasında əvvəlcədən müəyyən edilmişdir. Elementi macar kimyaçısı D.Heveşi və holland alimi Koster 1923-cü ildə sirkon mineralının tərkibində kəşf etmiş və ona Kopenhagen şəhərinin adı ilə əlaqədar olaraq, hafnium adı vermişlər. Hafniumun Yer qabığında miqdarı 3,2-10-4%-dir. O səpələnmiş element olub, fərdi minerala malik deyil. Hafnium sirkonium minerallarında izomorf qatışıq (20%-ə qədər olur) şəklində rast gəlir. Bu elementlərin Yer qabığında birlikdə yayılması onların ion radiuslarının çox yaxınlığı (Zr+ - 0,74 A, Hi+-0,74A) və kimyəvi oxşarlıqları ilə əlaqədardır.

Alınması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hafnium, HfO2-in 1300oC-də natrium ilə reduksiyası nəticəsində alınır:

HfO2 + 4Na = 2Na2O + Hf

Fiziki xassələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hafnium kompakt halda poladaoxşar ağ metaldır. O çətin əriyir. Təmiz hafnium olduqca yumşaqdır.

Tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hafniumun tətbiq sahəsi hələlik məhduddur. Hafnium bir sıra çətin əriyən xəlitələrin tərkibinə daxil edilir. Ondan atom texnikasında neytronuducu material kimi istifadə olunur. HfO2 yüksək sındırma əmsalına malik optik şüşələrin hazırlanmasında və üzvi sintezlərdə katalizator kimi işlədilir.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.