Renium

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
75 volframreniumosmium
Tc

Re

Bh
Re-TableImage.png
Ümumi
Ad, İşarə, Nömrə renium, Re, 75
Qrup, Dövr, Blok 7, 6, d
Xarici görünüşü
Rhenium single crystal bar and 1cm3 cube.jpg
Atom kütləsi 186.207 q/mol
Elektron formulu 4f14 5d5 6s2
Fiziki xassələr
Halı
Sıxlığı (0 °C, 101.325 kPa)
q/L
Ərimə temperaturu 3186 °C
(3459 K, 5767 °F)
Qaynama temperaturu 5596 °C
(5869 K, 10105 °F)

Renium (Re) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 75-ci element.Renium- stabil izotopu məlum olan kəşf olunmuş sonuncu elementdir. Reniumdan sonra kəşf olunmuş bütün elementlər(süni yollarla alınanlar daxil olmaqla) stabil izotoplara malik deyillər.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Renium –elementinin mövcudluğu D.Mendeleyev tərəfindən 1869-cu ildə fərz edilmişdir. 1925-ci ildə Valter Noddak, İda Take və Otto Berq 660 kq molibden filizinin emalı nəticəsində 1qram reniumun alınmasına nail olmuşlar. Son zamanlaradək reniumun, xüsusi olaraq heç bir qeyri-metallik elementlə birləşməsini saxlayan, mineral tapılmamışdır. 1992-ci ildə rus alimləri uzaq şərq adaları vulkanının boğazında renium disulfid birləşməsini aşkar etmişlər.Renium elementinin adı latın sözü Rhenusdan əmələ gəlib – Almaniyada Reyn çayının adıdır. Hələ 1871 ildə reniumun mövcuduğunu dövri sistemdə qrupdaki elementlərin analoji xassələrinə görə Mendeleyev proqnoz etmişdi. Bir çox digər metallardan fərqli olaraq, renium ərimə temperaturunda döyülmə zamanı sınmır. Renium yüksək temperaturlarda belə yüksək möhkəmliyini saxlayır və bu səbəbdən o, yüksək temperatur rejimlərində gedən proseslərdə geniş istifadə olunur. Bu yaxınlarda alimlərin diqqətini reniumun sadə birləşməsi – renium dibromid– elmdə məlum olan ən bərk maddə cəlb etmişdir. Digər ifrat bərk materiallardan fərqli olaraq, renium dibromidi yüksək təzyiqdən istifadə etmədən, alırlar. Renium hər-hansı bir elementdən daha çox oksidləşmə vəziyyətinə malikdir: –1, 0, +1, +2...+7; sonuncu reniumun adi vəziyyətidir. Bu metall 1964-cü ildə ilk olaraq metal-metal arasında, renium ionları nümunəsində [Re2Cl8]2–, dördlü rabitənin olmasının aşkar edilməsinə köməklik göstərmişdir. Renium elektrik kontaktlarında istifadə olunur, metallik naqil və ya folqa formasını ala bilir.

Alınması[redaktə | əsas redaktə]

Reniumun alınmasının bir neçə üsulu var. Elementin filizdən alınması zamanı metalın 80% -i qatı molibden məhluluna keçir və ondan istənilən qədər əldə etmək olmur. Ona görə də optimal olaraq alınması üçün bu variantlar seçilib:

  • Re birləşməsinin məhlula keçirilməsi, ardınca metalın çıxarılması yolu ilə;
  • Xüsusi sobada hidrogenlə reduksiya yolu ilə.

Birinci halda yarımfabrikatları qələvi, duzlu və turşu məhlulu ilə ayırırlar. Bəzi vaxtlarda qaynar sudan istifadə edirlər. Sonra reniumu ayırmaq üçün absorbsiya,ekstraksiya, ion mübadiləsi, elektroliz və yaxud azhəllolan birləşmələrin çökdürmə üsulunu istifadə edirlər. Ikinci halda, ammonium perrenatın hidrogenlə reduksiyasını aparırlar. Bu isə yalnız temperaturu 800 0C–yə çatan boru sobasında mümkündür. Bundan sonra alınmış tozu metalurji üsul ilə metala çevirirlər.

Fiziki xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Renium – parıltılı gümüşü – ağ metaldır. Dispersiyasından asılı olaraq metal tozu qara və ya tünd boz rəngdə olur. Ağır elementlərdən olan renium paramaqnitdir. Renium bəzi fiziki xassələrinə görə VI qrupun elementlərinə yaxındır(molibden, volfram).

Kimyəvi xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Nonahydridorhenate-3D-balls.png

Adi temperaturda stabil renium havaya qarşı davamlıdır. 3000C–dən yüksək temperaturda metalın oksidləşməsi baş verir, 600 0C-dən yuxarı isə bu proses daha da intensivləşir. Renium volframla müqayisədə oksidləşməyə qarşı daha davamlıdır. Qızdırıldıqda Re flüor, xlor və brom ilə reaksiyaya daxil olur. Metal, əksər turşuların (azot turşusu istisna olmaqla) təsirinə, yüksək temperatura,oksidləşməyə, korroziyyaya qarşı davamlıdır.Civə ilə renium amalqama əmələ gətirir. Renium hidrogen peroksidinin məhlulları ilə reaksiyaya girərək renium turşusu əmələ .gətirir

Tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

CFM International CFM56 motoru

Re bahalı metal olduğuna görə onun istifadəsi məhduddur, yalnız başqa metallardan üstün olan yerdə istifadə olunur. Tərkibində Re olan ərintilər atom texnikası üçün əvəzolunmaz materialdır. Neftayırma sənayesində yüksək oktan ədədli benzin almaq üçün platinium-renium katalizatoru istifadə olunur. Ümumi dünya istehsalı 40 ilə 50 ton arasındadır; əsas istehsalçılar Çili, ABŞ, Peru və Polşadır. Istifadə olunan Pt-Re katalizatorunun və xüsusi ərintilərin təkrar istifadəsi ildə təxminən 10 ton bərpa etməyə imkan verir. Metalın qiyməti 2008-ci ilin əvvəlində, 2003-2006-cı illərdə 1000- 2000 dollardan 2008-ci ilin fevralında 10 min dollardan çox sürətlə artmışdır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Г. Реми. Курс неорганической химии. Изд. Мир, 1974, Т 2, с.233-234.
  • Химический энциклопедический словарь. М., « Советская энциклопедия», 1983 год, с. 505.




İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Erik Sserri. 30 saniyə kimya haqqında. Moskva: “Ripol klassik”, 2014, 155 s.



Vikianbarda Renium ilə əlaqəli mediafayllar var.