Uran (element)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
92 protaktiniumuranneptunium
Nd

U

U-TableImage.png
Ümumi
Ad, İşarə, Nömrə uran, U, 92
Qrup, Dövr, Blok 3, 7, f
Xarici görünüşü
U,92.jpg
Atom kütləsi 238.02891 q/mol
Elektron formulu [Rn] 5f3 6d1 7s2
Fiziki xassələr
Halı Bərk
Sıxlığı (0 °C, 101.325 kPa)
q/L
Ərimə temperaturu 1132.2 °C
(1405.3 K, 2070 °F)
Qaynama temperaturu 4131 °C
(4404 K, 7468 °F)

Uran (U) — D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 92-ci element.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Xarici görünüşə görə uran poladı xatırladır:asanlıqla döyülür,cililanır,yayılır və çətinəriyəndir(tərimə =1130°C ). Uran istiliyi və elektriki pis keçirir.Onun istilik keciriciliyi misin istilik keciriciliyindən 13 dəfə azdır.

Metallik uran asanlıqla nitrat turşusunda həll olub sarı rəngli Uranil-nitrat(Dioksouran nitrat(UO2(NO3)2)) məhlulu əmələ gətirir.Burada uran ən yüksək +6 oksidləşmə dərəcəsindədir.Bu maddə həm də turşuda uran(VI)oksidin həll olunmasından alına bilər.
Açıq-sarı rəngli uranil-hidroksid(UO2(0H)2 ) amfoter birləşmə xassəsi göstərir.Onu bəzən uranat turşusuda adlandırırlar.Onu turşularda həll etdikdə isə uranil duzları:UO2(0H)2 +2HCl=UO2Cl2=2H2O,qələvilər həll etdikdə isə uranatlar-uranat turşusunun duzları əmələ gəlir.

Uran istehsalı[redaktə | əsas redaktə]

İ.V.KURÇATOV A.P.ALEKSANDROV

Transuran element olan mendeleyevumun adı D.İ.Mendeleyevin şərəfinə adlandırılmışdır.
Uran nadir elementlər sırasına aiddir.Yer qabığında onun miqdarı 2x10-4 % dir,yəni kadmium,gümüş,,civə və bismuta nisbətən çoxdur.Uranın 200-ə yaxın mineralı məlumdur,onların əksəriyyəti dəyişən tərkibli oksidlər və ya mürəkkəb uranatlardır(məs.,karnonit.flüorapatit).Uranın kiçik miqdarı monasitdə bəzi gillərdə və qranit növlərində olur.Ən sadə mineral-uraninitdir(UO2+X).Bu havanın oksigeni yaxud uranın qurğuşuna radioaktiv çevrilməsi zamanı uran(ıv)oksidin quruluşunun yenidən qurulması nəticəsində ayrılmış oksigenin təsiri ilə qismən oksidləşmiş uran dioksiddir.Uranın qurğuşuna çevrilməsi zamanı qurğuşun(ıv)oksid əmələ gəlir,sərbəst halda ayrılan artıq qalmış oksigen isə uranı oksidləşdirir.Uran filizinin işləndiyi zavodlarda uraninit zənginləşdirilir,sonra uran qarışıqlarından uran(ıv)oksid şəklində ayrılır.Metal uran almaq üçün dioksid tetraflüoridə çevrilir və sonra metallotermik üsulla reduksiya olunur.Belə bir sual yaranır:əgər uranı onun oksidin dən kalsium və ya maqneziumla reduksiya etməklə almaq mümkündürsə, onda oksidi flüoridə çevirmək nəyə lazımdır .Flüoriddən reduksiyaya ona görə üstünlük verilir ki, yalnız bu halda reaksiya nəticəsində ayrılan istilik həm metalın , həm də şlakın əridilməsi üçün kifayət edir.Ərintini soyutduqda uran külçəsi əmələ gəlir.Oksidin reduksiyası zamanı isə uran şlakdan çətinliklə ayrılan toz şəklində əmələ gəlir.

Nüvə yanacağı[redaktə | əsas redaktə]

Təbii Uran üç izotopon:235U(0,72%),238U(99,274%) və 234U qarışığından ibarətdir. Nüvə texnikası üçün adətən 235U izotopo ilə zənginləşdirilmiş uran lazımdır.

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Uşaqlar üçün Ensikolopediya.Kimya.Lüğət və ensikolopediyalar.ICES.UNESCO.İSBN 978-9952-34-195-9.Bakı,"Şərq-Qərb",2008,640 səh.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Uran (element) ilə əlaqəli mediafayllar var.