Leyla Gəncər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ayşə Leyla Gəncər
Şəkil yoxdur.jpg
Digər adları: "La Diva Turcae", "La Gencer", "La Regina"
Doğum tarixi: 10 oktyabr 1928(1928-10-10)
Vəfat tarixi: 10 may 2008 (79 yaşında)
Vəfat yeri: İtaliya, Milan
Peşəsi: Opera sənətçisi

Ayşe Leyla Gencer, (d. 10 Oktyabr 1928; Polonezköy, ö. 10 May 2008 [1]; Milan), Türk opera sənətçisi. 20. əsrin ən əhəmiyyətli sopranolarından biri olaraq görürlər. [2] Qərb ölkələrində "La Diva Turcae", "La Gencer", "La Regina" olaraq ün edən; Milan, Roma, Napoli, Venesiya, Vyana, Paris, San Fransisko, Köln, Buenos Aires, London, Rio da Janerio, Bilbao, Chicago 'da sənətini dinlədən; Lucia'nın, Norma'nın, Lady Macbeth'in, Queen Elizabethin, Filoria Tosca'nın, Lucrezia'nın, Madam Butterflyin, Alceste'nin, Aida'nın, Violetta'nın, Leonora 'nın "Leyla la Turcae" sı soprano Leyla Gəncər, həm seçmə opera səhnələrində həm resitallerinde heyranlıq oyandırmış sənətçilərdəndir. Opera repertuar 23 bəstəkarın 72 əsərini ehtiva etmişdi. Gəncər, T.C. Dövlət sənətçisi

Opera kariyerası[redaktə | əsas redaktə]

Leyla Gencer, Dövlət Teatrlarının Ankara Operasında korist olaraq vəzifə yapmaktayen Ankaraya gəldiyi il (1950-ci ildə) sahnelenmeye başlayan Cavallerina rusticana operasında Santuazza rolu ona verildi, Gencerlə opera karieri bu rolla başladı. Leyla Gencer, Ankara Dövlət Operasında vəzifə etdiyi 1950-1958 illəri arasında dövlət qonaqlarına verilən resitali ən çox vəzifə alan sənətçilərdən oldu. ABŞ dövlət başçılarından Harry S. Truman, Dwight Eisenhower, Yuqoslaviyanın qurucusu Marşal Tito, İran Şahı Rıza Pəhləvi və həyat yoldaşı Şahzadə Süreyya, İordaniya Kralı Hüseyin, hüzurunda resitali verdiyi dövlət konuklarındandır. İlk dəfə 1953-ci ildə, Türkiyə ilə İtaliya arasında imzalanan Mədəniyyət müqaviləsi çərçivəsində bir radio konserti vermək üçün Romaya getdi. Bu konsertin müvəffəqiyyəti üzərinə Napoli Yaz Festivalında səhnəyə qoyulan Cavelleria rusticana Operasında baş rol boynuna götürmək fürsətini əldə etdi. Bir sonrakı mövsüm Napolidə məşhur Saniyə Carlo Operasında Eugenio Onegin və Madam Butterfly operalarından baş rol oynama təklifi aldı. Leyla Gencerlə beynəlxalq platformdaki opera macərası beləcə başladı, Madam Butterfly operasındaki müvəffəqiyyəti ilə Napolili sevgisini qazanan Gencer, Napolili Türk olaraq xatırlanmağa başladı. Bu müvəffəqiyyət bir sonrakı mövsüm Saniyə Carlo Operasında səhnəyə qoyulan La Traviatadaki Violetta rolu ilə sürmüşdü. Sənətçi "La Traviata" 'yı Palermo, Trieste, Ankara, Torino, Varşava, Poznan, Lodzi Krakovda, Vyana Dövlət Operasında Herbert von Karajan rəhbərliyində, San Francisco və Philadelphiada, Moskva və Leninqradda səsləndirdi. 1956-cı ildə San Francisco operasında Saniyə Francesca da Rimini operasında son anda oynayamayacağını bildirən məşhur soprano Renata Tebaldi'nin yerinə baş rolu səsləndirdi. Əsərin San Francisco və Los Angeles temsillerinden sonra San Francisco operası ilə kontrakt imzaladı. 1957 mövsümündə Saniyə Fransicso Operasında səhnəyə qoyulan La Traviata operasında baş rolu Leyla Gencer, Lucia di Lammermoor operasında isə dünya tərəfindən məşhur soprano Maria Callas boynuna götürmüşdü. Callas'ın gəlməməsi üzərinə Lucia rolunu də Gencer boynuna götürdü və böyük müvəffəqiyyət qazandı. O gündən başlayaraq ABŞ-da saysız opera təmsili, resitali, konsert reallaşdırdı. 26 Yanvar 1957 gecəsi Leyla Gencer, özünə qoyduğu Milanonun məşhur La Scala teatrında səhnəyə çıxma hədəfinə ilk dəfə çatdı. Fransız bəstəkar Francis Poulenc'in Carmelit'lerin Dialoqu əsərinin dünyadakı ilk təmsilində baş rolu (Lidoine-başrahibe) oynadı. Scala'daki ilk səhnəyə çıxışından sonra Gencer, 18 Fevral 1957də bütün zamanların ən böyük orkestr şefi qəbul edilən və qısa bir müddət əvvəl ABŞ-da həyatını itirən Arturo Toscanini üçün Milanonun Duomo di Milano Katedralı'nda təşkil edilən görkəmli cənazə mərasimində verdi ' nin Requiemi seslendirilirken soprano partiyasını müvəffəqiyyətlə söylədi. Bu müvəffəqiyyətin ardında La Scala Operasının Köln Operasının açılışı səbəbiylə təşkil etdiyi turnedə Verdinin Qədərin gücü adlı əsərində baş rol oynadı. 1958-ci ildə Pizzetti'nin dünyada ilk gösterimi reallaşan Katedral'de Cinayət adlı əsərində başrahibe rolunu, sonra Boito'nun az bilinən Mefistofele operasında Margherita rolunu boynuna götürdü. Gencer, 1958-ci ildə kontraktı onun qüvvəsi ləğv edilənədək xaricdəki operalardan Ankara Dövlət Operasının Sənətçisi kimi rol aldı. 1958-ci ildə vəzifəsinə son verildikdən bir müddət sonra Milana yerləşdi. 1958-ci ildə İtalyan Radiosunda Donizetti'nin "Anna Bolena" operası Leyla Gencerlə şərhiylə nümayiş olunmuşdu (Bu yayım, 1980-ci ildə val olaraq bazara çıxdı). Bu şərhin müvəffəqiyyəti üzərinə məşhur orkestr şefi Vittorio Gui şefliyinə etdiyi 3 ayrı əsərdə, 3 ayrı şəhərdə (Palermo, Floransa Roma operalarını) baş rol təklif etdi. Gencer beləcə 1959-ci il Florensiya Festivalının açılışında Verdinin 1849da bəri heç sahnelenmemiş "Legnano Döyüşü" adlı əsərində baş rolu oynadı. Bunu, Palermoda Verdinin "Macbeth" Operası, Romada Motsartın "Don Giovanni" Operası'nı səsləndirdi. Gencer, 1960-cı illərdə peşəsinin doruğuna çıxdı. Heç bilinməyən operalarını səsləndirmək davam etdirdi. 1963-cü ildə Verdinin unudulmuş operası "Qüds" də baş rol Ələnilənin oynadı. Bunu Donizetti'nin heç bilinməyən operası "Robert Devereux" dakı Kraliça Elizabeth rolu və Bellini'yi 130 ildir səhnəyə qoyulmayan "Beatrice di Tanda" operası təqib etdi. 1985-ci ildə səhnəyə vida edən sənətçi, 1983-1988 illəri arasında As. Li. Co. "Nun ümumi sənət rejissorluğunu icra etdi, 1997-1998 arasında La Scala xorunun gənc sənətçilər məktəbində idarəçilik etdi, vəfatına qədər La Scala teatrında opera sənətçiləri üçün qurulan akademiyanın sənət rejissorluğunu etməkdə. Gencer, eyni zamanda opera şərhi üzərinə dərslər verməyə davam edirdi. Beynəlxalq yarışlarda seçicidir təşkilatı üzvlükləri edən, festivallara, seminar və konfranslara qatılan Leyla Gencer, İstanbulda öz adını daşıyan "Beynəlxalq Şan Yarışması" nın qurucusudur. Müsabiqə, 1995-ci ildən bəri təşkil edilməkdədir.

Leyla Gencer, 1988-ci ildə "Dövlət Sənətçisi" ünvanıyla şərəflənildi. 2004-ci ildə Darphane və Damga Matbaası Ümumi Müdirliyi tərəfindən 1000 ilin Türkləri xüsusi kolleksiyasında adına 15.000.000 AZN dəyərində 0.999 nizam gümüş xatirə pul basıldı.