Liankur

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Liankur adaları
kor. 독도, yap. 竹島
Liiankur adaların xəritəsi
Liiankur adaların xəritəsi
37°14′30″N 131°52′00″E / 37.24167°N 131.86667°E / 37.24167; 131.86667Koordinatlar: 37°14′30″N 131°52′00″E / 37.24167°N 131.86667°E / 37.24167; 131.86667
AkvatoriyaYapon dənizi
Ölkə Flag of South Korea.svg Cənubi Koreya
Sahəsi0,187450 km²
Hündür nöqtəsiDaehanbong dağı (169 metr) m
Montagne icone.svg
Daehanbong
Liankur (Cənubi Koreya)
Liankur
Commons-logo.svg Liankur adaları Commonsda

Liankur adaları (kor. 독도, 獨島, Tokto, yap. 竹島, Takeşima;) — Yapon dənizinin qərbi hissəsində yerləşən kiçik adalar qrupu. Adaların suverenliyi YaponiyaCənubi Koreya arasında mübahisələrə səbəb oldu[1]. İkinci dünya müharibəsindən sonra adalar Cənubi Koreyanın nəzarətindədir[2].

Adı[redaktə | əsas redaktə]

Koreyada adaları Tokto (독도/獨島[3], koreyaca tənha adalar), Yaponiyada isə Takeşima (竹島, yaponca bambuk adaları) adlanır. İngilisçə Liankur qayaları (ing. Liancourt Rocks) adlanır. Bu ad adaları 1849-cu ildə ilk tapıb xəritələrə çəkən avropalıların gəmisi olan "Le Liancourt" adından irəli gəlir. Rusiyada "Menelay" və "Olivutsa" qayaları adaları adlanırdılar.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Xəritə
Şərqi (solda; mayakın yeri) və Qərbi (sağda) adalar

Liankur adaları əsasən aralarında 150 metr məsafəsi olan iki adadan[4] (Nişişima və Hiqaşişima yaponca, Sodo və Tondo koreyaca; hər ikisi müvafiq olaraq qərbi adaşərqi ada kimi tərcümə olunur) və 35 kiçik qaya adalarından ibarətdir. Ümumi sahəsi 187 450 m² (0,18745 km²) təşkil edir. Qərbi ada ən böyüsüdür. Ümumilikdə Kaynozoy erasında əmələ gəlmiş vulkanik mənşəlli 90 ada və qaya[5][6]. 37 ada daimi mövcüd sayılır[5]. 2006-cı ildə geoloqlar adaların 4,5 million il bundan əvvəl yaranmasını və hal-hazırda tez eroziyaya məruz olduğunu söylədilər.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Kiçik ərazisi və yerləşdiyi nöqtəsinə görə çox vaxt fırtınalı hava olur. Qışda güclü şimal-qərb küləylərinə görə hərdən gəmilər adaya girə bilmirlər. İlıq dəniz axınları mülayim və nəm iqlimi formalaşdırı. Tez-tez duman olur. Yayda cənub küləylər üstünlük təşkil edir.[7] Adaların ətrafındaki suyun ən aşağı hərarəti payızda 10 °С olur. Avqustda hərarət 25 °С qalxır.[7]

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Adalar torpaqmamırlar ortüylü vulkanik mənşəllidir[5]. Adalarda dəniz florafaunasından savayı 80 bitki, 22-dən çox quş və 37 cücü növü var. Şirin suyun olması üçün çox balacadırlar. Adanın ərazisi dövlət təbiət yasaqlığı elan olunub. Ətraf akvatoriyada çoxlu balıq var. Adanın ətrafında təbii qaz yataqlarının olması ehtimal olunur.

1970-ci illərin əvvələrində adalarda ağaclar və bəzi gül növləri əkilmişdir. Bu beynəlxalq qanunların adaları rif yox, təbii ada kimi tanımaq üçün tələbidir.[7]

İnzibati bölünməsi[redaktə | əsas redaktə]

Korayada adalar Ullın qəzasına,[8], Yaponiyada isə Okinoşima şəhərinə (Oki qəzası, Şimane prefekturası) aid olunurlar.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Takeshima dəniz aslan ov ağır işləmişdir Oki balıqçılar.

Adalarda daimi əhali yoxdur. 37 cənubikoreyalı polisdən ibarət olan polis sahəsi (sıra ilə qulluqedirlər), Dəniz Təsərrüfatı Nazirliyinin üç inzibati nümayəndəsi və üç mayak mühafizəçisi (sıra ilə qalırlar) adanın əhalisini təşkil edirlər.[7] Əvvəllər adalarda müvəqqəti olaraq bir neçə balıqçı yaşayırdı.[9]

Ərazi mübahisəsi[redaktə | əsas redaktə]

Hal-hazırda adaların suverenliyi səbəbi ilə münaqişə mövcuddur. Koreyalıların tələbləri adaların bəzi tarixi mənbələrdə və xəritələrdə Usando adlı Koreya adaların mövcudluğu əsasında qurulub. Koreyanın nəzər nöqtəsi ilə, onlar hal-hazırki Liankur adalarına aiddir, yapon tərəf isə onların ən böyük ada olan Ullındonun (울릉도) yaxınlığında yerləşən kiçik Çukto adasına aid olduğunu hesab edir.

Yaponiya adaları Koreyanın anneksiyasından öncə 22 fevral 1905-də rəsmi olaraq öz ərazisinin tərkibinə saldı. Koreyanın Yaponiya tərkibinə salınmasından sonra adalar Koreya general-qubernatorluğunun yox, hələ də Şimane prefekturasının tərkibində idi. Şimane prefekturasının icra hakimiyyəti 22 fevralı "Takeşima günü" elan etdilər.

Hal-hazırki münaqişə Yaponiyanın öz koloniyalarının suverenliyindən imtina etməsinin Liankur adalarına aid olub-olmadığı əsasında qurulub. Okupasiya qüvvələrin Ali Komandanlığın (SCAP) qərarı ilə, 29 yanvar 1946-cı ilin № 677 təlimatı Liankur adalarını Yaponiyanın suvernliyi dayandırmalı olan ərazilərə aiddir. Lakin yekun San-Fransisko sülh müqaviləsi bunu qeyd etmir.

1954-ci ildən adalarda sahil mühafizəsinin kiçik qarnizonu yerləşir[10].

Bu günə kimi Koreya höküməti ekoloji səbəbləri bəhanə edib adalara sıravi vətəndaşların və KİV təmsilçilərin ziyarət etməsini əngəlləyirdi. 1982-ci ilin noyabrında adalar təbii abidə elan olundular.

14 iyul 2008-də Yaponiyanın Təhsil, mədəniyyət, idman, elm və texnologiya nazirliyi pedaqoqlar üçün metodik kitabçalarda ilk dəfə olaraq mübahisəli ərazilərə nəzər yetirməyinə müsbət rəy bildirdi. Bu qərar Cənubi Koreyanın Yaponiyadaki səfirinin geri çağırılması və ən azı 104 planlaşdırılmış tədbirin təxirə salınması və ləğv olunmasına gətirdi[10].

10 avqust 2012-də adaları Cənubi Koreyanın prezidenti Li Mön Bak ziyarət edti. O, bunu etmiş ilk Cənubu Koreya prezidenti oldu. Buna Yaponiyanın DİN-in sərt cavabı oldu, Yaponiyanın Cənubu Koreyadaki səfiri müvəqqəti olaraq geri qaytarıldı və Cənubi Koreya səfirinə etiraz bildirildi[10][11][12].

Faktlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Koreya dilinə tərcümə olunmuş rəsmi sənədlərdə yaponlar adaları "Tokto" (kor. 독도) yox, "Takheşima" (kor. 다케시마) adlandırırlar. Analoji olaraq, koreyalılar sənədlərin tərcüməsində adaları "Takeşima" (yap. 竹島) yox, "Tokuto" (yap. 独島) adlandırırlar.
  • Koreyada ingilis dili müəllimi Cerri Bivers öz bloqunda Liankur adaların Koreyaya aid olmadığını sübut etməyə çalışdığı üçün işdən azad olundu.[13]
  • 18 iyul 2008-də Koreyada etiraz aksiyası zamanı çəkiclə iki diri qırqovulu öldürülüb Yapon İmperator ordusunun bayrağının üstünə qoyulmuşdu. Qırqovullar Phasianus colchicus növünə aid idi. Demonstrantların onları Yaponiyanın rəmzi olan Phasianus versicolor növü ilə səhv saldığları ehtimal olunur.[14][15]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Charles Scanlon «South Koreans vent fury at Japan» BBC Online, 18 March 2005
  2. «Liancourt Rocks / Takeshima / Dokdo / Tokto», Globalsecurity
  3. Adın bir neçə romanizasiya üsulu var — Dokdo,Tokto,Tokdo, Dokto
  4. Korea.net (1999—2006). Dokdo: A Profile. Retrieved 9 January, 2006.
  5. 5,0 5,1 5,2 Gyongsangbuk-do (2001). Cyber Dokdo. Retrieved 9 January, 2006.
  6. Geography of Dokdo truthofdokdo.or.kr, retrieved 2007-08-21, 'Dokdo is composed of alkaline effusive rocks which erupted during the Cenozoic Era. Dokdo began to form about 4.6 million years ago'
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Korea.net (1999—2006). Dokdo: Inhabitants and Visitors. Retrieved 9 January, 2006.
  8. Корейские географические названия. Сеульский вестник
  9. Korea.net (1999—2006). Dokdo: Inhabitants and Visitors. Retrieved 9 January, 2006.
  10. 10,0 10,1 10,2 Япония отозвала посла из Сеула из-за поездки Ли Мен Бака // Русская служба Би-би-си
  11. Япония временно отзывает посла в Сеуле из-за визита президента Ли Мён Бака на спорные острова Такэсима // ИТАР-ТАСС
  12. Спорные острова снова поссорили Японию, на этот раз — с Кореей // РБК
  13. tttkkk: Блоги по Корее на английском, вып.2 (to be continued)
  14. tttkkk: птичку жалко… ну, правда, жалко…
  15. tttkkk: За что ж вы Ваньку-то Морозова?

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Yapon saytları[redaktə | əsas redaktə]

Koreya saytları[redaktə | əsas redaktə]

Başqa saytlar[redaktə | əsas redaktə]