Münhen qətliamı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
1972 Münhen qətliamı
Münhen qətliamı ilə bağlı dünya mətbuatında ən çox istifadə olunan fotolardan biri. Olimpiya kəndinin 31 saylı binasından (İsrailli idmançıların qaldığı bina) balkondan aşağı baxan terrorçu.[1][2]
Münhen qətliamı ilə bağlı dünya mətbuatında ən çox istifadə olunan fotolardan biri. Olimpiya kəndinin 31 saylı binasından (İsrailli idmançıların qaldığı bina) balkondan aşağı baxan terrorçu.[1][2]
Hücum yeri Münhen, Qərbi Almaniya
48°10′46.9″N 11°32′57.1″E / 48.179694°N 11.549194°E / 48.179694; 11.549194Koordinatlar: 48°10′46.9″N 11°32′57.1″E / 48.179694°N 11.549194°E / 48.179694; 11.549194
Hücum hədəfi İsrail Olimpiya Millisi
Vaxt 5-6 sentyabr, 1972
4:31-12:04 (UTC +1)
Həlak olanlar

17 nəfər (terrorçular daxil)

Commonsda kateqoriyası

Münhen qətliamı - 1972-ci ildə Qərbi Almaniyanın Münhen şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunları zamanı Qara sentyabr təşkilatının üzvləri tərəfindən törədilmiş terror aktı. İsrail Olimpiya Millisinin 11 üzvünün girov götürüldüyü hadisə, terrorçuların, girovların və bir polis əməkdaşının ölümü ilə nəticələnmişdir.[3][4][5][6]

Kirizisin başlamasından qısa müddət sonra onlar İsraildə həbs olunmuş 234 nəfərin və Qırmızı Ordu Fraksiyası banilərinin buraxılmasını tələb etmişdilər.[7][8] Qara sentyabr üzvləri hücumun adını İDF tərəfindən boşaldılmağa məcbur edilmiş iki Fələstin kəndinin şəfərinə İqritBiram olaraq adlandırmışdır.[9]

Özünü sekulyar millətçi olaraq təqdim edən və hücumun əsas təşkilatçılarından olan Lutif Afif yəhudixristian köklərə sahib bir ailədə dünyaya gəlmişdir.[10] Alman neo-nasistlərin terror aktının törədilməsində, terrorçulara lojistik dəstək verdikləri də məlumdur.[11]

Qərbi Almaniya polisi tərəfindən həyata keçirilən uğursuz girovların xilas edilməsi əməliyyatında Qara sentyabr təşkilatının səkkiz terrorçusundan beşi öldürüldü. Əməliyyat sırasında bir polis əməkdaşı da öldü. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən sayca XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının açılışından iki gün əvvəl, Münhen Olimpiyadasında həlak olan israilli idmançıların xatirəsinin əziz tutulduğu rəsmən elan olunmuşdur.[12]

Münhen Olimpiyadasından əvvəl[redaktə | əsas redaktə]

Altı günlük müharibənin üzərindən 5 il keçməsinə baxmayaraq İsrailƏrəb ölkələri sürətlə silahlanmağa davam etmişdir. Kiçik həcmli müxtəlif toqquşmalar olsada, tərəflər arasından həmin tarixdən, qətliamın baş verdiyi günə qədər ciddi toqquşmalar baş verməmişdir. Hadisəni törədən terrorçular, 1971-ci ildə Fələstin Azadlıq Təşkilatının daxilində formalaşdırılmış Qara sentyabr təşkilatına mənsub idilər. Terror aktı Qara Sentyabr hadisələri zamanı İordaniyanın tutmuş olduğu mövqe səbəbindən cəzalandırmaq məqsədi ilə törədilmişdir.

Hadisələrin inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

İsrail Olimpiya Millisinin qaldığı və hadisənin törədildiyi binanın qarşısında yerləşən xatirə lövhəsi. Almanivrit dillərində olan lövhədə bu sözlər yazılmışdır: İsrail Olimpiya Millisi 21 avqust-5 sentyabr 1972-ci il tarixləri arasında XXX Olimpiya Oyunlarında bu binada qalmışdır. 5 sentyabrda idmançılar amansız terror aktının qurbanları oldu. Onların xatirəsinə ehtiramla yanaşın..

Hadisə 1972-ci ilin 5 sentyabr tarixinin gecəsi, saat 04:30-da terrorçuların İsrailli idmançıların qaldığı binaya basqın edilməklə başlamışdır. İdmançıların məskunlaşdığı ikinci mərtəbəyə edilən ilk hücum nəticəsində israilli idmançı Yossef Romano və güləş komandasının məşqiçisi Moşe Veinberq, iki terrorçunu yaraladıqdan sonra öldürüldülər.[13] Hadisələr zamanı idmançı Qad Tsobari və ağır atletika komandasının baş məşqiçisi Tuviya Sokolovski qaçmağı bacarsada,[14] terrorçular yeddi idmançı və iki məşqiçinin girov götürdülər.[15]

Terrorçuların tələbləri[redaktə | əsas redaktə]

Terrorçular İsraildə həbs olunmuş 234 nəfərin və Qırmızı Ordu Fraksiyası banilərinin buraxılmasını tələb etdilər.[16][17] İsrail tərəfi bu qərarın tələsik şəkildə verilməsinin mümkünsüz olduğunun Qərbi Almaniya hökümətinə bildirdi. Bundan əlavə girovların xilas edilməsi əməliyyatına müdaxilə etmək üçün İsrail xüsusi təyinatlılarını Almaniyaya göndərilməsi təklifini, alman tərəfi rədd etmişdir.

Bir müddət sonra terrorçular bu tələbələrindən imtina etdiklərini və girovlarla birlikdə hadisə yerindən uzaqlaşmaq üçün helikopterlə təmin olunmaqları tələbi ilə çıxış etdilər. 1972-ci ilin vəziyyətinə əsasən alman polisinin vəziyyətə bir başa müdaxilə etmək hüququ yox idi. Terrorçular girovlarla birlikdə tələblərinə uyğun olaraq təmin olunmuş iki helikopterə minərək hava limanına doğru hərəkət etdilər. Terrorçular, hava limanına çatdıqdan qısa bir müddət sonra hava limanında olan xüsusi təyinatlılar şəxsi qərarlarına əsasən xilas etmə əməliyyatına start verdilər.[18]

Tələyə düşdüklərini başa düşən terrorçular müqavimət göstərməyin mənasız olduğunu anlayıb, helikopterlərdə olan girovlara tərəf atəş açmağa başladı. 2 terrorçunun Olimpiya kəndində öldürülməsindən sonra daha iki nəfərdə hava limanında öldürüldü və qaçmağa cəhd edən bir nəfər yarım saat ərzində həbs olundu. Qərbi Almaniya kifayət qədər peşəkar xüsusi təyinatlılara sahib olmadığı üçün əməliyyat uğursuzluqla nəticələnmişdir.

Hadisədən sonra[redaktə | əsas redaktə]

1972-ci ilin avqust-sentyabr ayları ərzində keçirilən sayca XX Yay Olimpiya Oyunları zamanı baş verən qətliam Olimpiyadanın yarıda dayandırılmasına səbəb olmuşdur. Hadisələr 11 israilli idmançı və məşqiçinin, 1 alman polisinin və 5 terrorçunun öldürülməsi ilə nəticələndi. 3 terrorçudan, iki nəfəri sağ, bir nəfəri isə yaralı formada ələ keçirildi. Bir çox ölkə təhlükəsizlik tədbirlərinin zəif təşkil olunması səbəbindən Olimpiyadadakı çıxşını yarımçıq dayandırıb ölkələrinə qayıtıdılar.

Öldürülən beş ərəb əsilli terrorçunun təntənəli şəkildə Liviyada dəfn olunması, böyük səs-küyə səbəb oldu. Hadisədən bir ay sonra Lufthansaya məxsus təyyarəni qaçıran şəxslər, Münhen qətliamında iştirak etmiş və sağ olaraq ələ keçirilmiş üç şəxsin azad edilməsini tələb etdilər.[19][20] Alman höküməti, qarşı tərəfin tələblərini yerinə yetirmək məcburiyyətində qalmışdır.[21][22]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Breznican, Anthony (22 December 2005). "Messages from 'Munich'". USAToday (Gannett Co.). https://www.usatoday.com/life/movies/news/2005-12-21-munich_x.htm. İstifadə tarixi: 17 April 2009.
  2. Karon, Tony. "Revisiting the Olympics' Darkest Day". Time. http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,54669,00.html. İstifadə tarixi: 13 May 2010.
  3. Juan Sanchez (7 August 2007). Terrorism & Its Effects. Global Media, 144. ISBN 978-81-89940-93-5. 16 December 2012 tarixində istifadə olunub.
  4. (11 September 2001) The new dimension of international .... Google Books. 22 June 2010 tarixində istifadə olunub.
  5. Encyclopedia of terrorism. Google Books. 22 June 2010 tarixində istifadə olunub.
  6. (18 July 1976) The terrorist trap: America's .... Google Books. 22 June 2010 tarixində istifadə olunub.
  7. Reeve, Simon (22 January 2006), "«Olympics Massacre: Munich – The real story»", The Independent, https://www.independent.co.uk/news/world/europe/olympics-massacre-munich--the-real-story-524011.html. İstifadə tarixi: 3 March 2012
  8. Fleisher, Malkah (22 July 2012). ""Baffled" Bob Costas to Call Own Minute of Silence During Olympic Broadcast for Slain Israeli Team". http://www.jewishpress.com/news/baffled-bob-costas-to-call-own-minute-of-silence-during-olympic-broadcast-for-slain-israeli-team/2012/07/22/0/?print. İstifadə tarixi: 23 July 2012.
  9. Terrorism: A Global Scourge – Google Livres. Books.google. 7 June 2010 tarixində istifadə olunub.
  10. Ciment, James (20 March 2015). Encyclopedia of Conflicts Since World War II. Routledge, 57. ISBN 978-1-317-47186-8. “Early acts at Palestinian terrorism were geared toward drawing international attention to the plight of Arabs living under Israeli occupation and to secure the release of Palestinian prisoners.”
  11. Latsch, Gunther; Wiegrefe, Klaus (18 June 2012), "«Files Reveal Neo-Nazis Helped Palestinian Terrorists»", Spiegel Online, http://www.spiegel.de/international/germany/files-show-neo-nazis-helped-palestinian-terrorists-in-munich-1972-massacre-a-839467.html
  12. First official Olympic ceremony held in memory of Munich victims, jpost.com; accessed 5 September 2017.
  13. Burnton, Simon (2 May 2012). "50 stunning Olympic moments No 26: The terrorist outrage in Munich in 1972". Guardian News and Media Limited. https://www.theguardian.com/sport/blog/2012/may/02/50-stunning-olympic-moments-munich-72. İstifadə tarixi: 27 July 2012.
  14. "Ladany, Shaul". Jewsinsports.org. http://www.jewsinsports.org/Olympics.asp?sport=olympics&ID=413. İstifadə tarixi: 24 February 2013.
  15. Nigel Cawthorne (2011). Warrior Elite: 31 Heroic Special-Ops Missions from the Raid on Son Tay to the Killing of Osama Bin Laden. Ulysses Press. 24 February 2013 tarixində istifadə olunub.
  16. Reeve, Simon (22 Ocak 2006), "«Olympics Massacre: Munich – The real story»", The Independent, http://www.independent.co.uk/news/world/europe/olympics-massacre-munich--the-real-story-524011.html. İstifadə tarixi: 3 Mart 2012
  17. Moore, Kenny (18 September 1972). "Shootings in the Night". Sports Illustrated. Arxivləşdirilib: [1] saytından 29 August 2008 tarixində. https://web.archive.org/web/20080829111601/http://sportsillustrated.cnn.com/features/flashbacks/munich/shootings_in_the_night.
  18. Turnbull, Simon (27 January 2012). "Shaul Ladany: Still king of the road – Olympics". The Independent. https://www.independent.co.uk/sport/olympics/shaul-ladany-still-king-of-the-road-6295322.html. İstifadə tarixi: 25 February 2013.
  19. "West Germany Cool to Capitulation Charge". Daytona Beach Morning Journal. 30 October 1972. https://news.google.com/newspapers?id=XE8fAAAAIBAJ&sjid=sdEEAAAAIBAJ&pg=5061,4223635&dq=lufthansa+615+olympics&hl=en. İstifadə tarixi: 28 February 2013.
  20. Peter Chalk (2012). Encyclopedia of Terrorism. ABC-CLIO. 28 February 2013 tarixində istifadə olunub.
  21. Burke, Jason (26 March 2000). "Bonn 'faked' hijack to free killers". theguardian.com. https://www.theguardian.com/world/2000/mar/26/jasonburke.theobserver1.
  22. Burnton, Simon (2 May 2012). "50 stunning Olympic moments No 26: The terrorist outrage in Munich in 1972". theguardian.com. https://www.theguardian.com/sport/blog/2012/may/02/50-stunning-olympic-moments-munich-72.