Miqel Anxel Asturias

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Migel Anhel Asturias səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Miqel Anxel Asturias
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
19 oktyabr 1899(1899-10-19)
Doğum yeri Qvatemala, Qvatemala
Vəfatı 9 iyun 1974 (74 yaşında)
Vəfat yeri Madrid, İspaniya
Dəfn yeri Per-Laşez qəbiristanlığı
VətəndaşlığıFlag of Guatemala.svg Qvatemala
TəhsiliParis UniversitetiUniversidad de San Carlos de Guatemala
MükafatlarıLenin mükafatı Nobel prize medal.svg Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı (1967)
Commons-logo.svg Miqel Anxel Asturias Vikianbarda

Miqel Anxel Asturias Rozales (isp. Miguel Ángel Asturias Rosales; 19 oktyabr 1899, Qvatemala, Qvatemala9 iyun 1974, Madrid, İspaniya) — qvatemalalı yazıçı, şair, jurnalist, ictimai xadim, diplomat, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1967), "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsi" Beynəlxalq Lenin Mükafatı laureatı (1966).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Miqel Anxel Asturias Qvatemalanın paytaxtı Qvatemala-siti şəhərində zəngin və geniş əlaqələrə malik ailədə doğulmuşdu. Məhkəmə sistemində yüksək mövqe tutan atası 1898-ci ildə hakimiyyətə gələn diktator Kabrera Estrada ilə siyasi opponent olduğundan paytaxtı və vəzifəsini tərk etmək məcburiyyətində qalmışdı.

Qvatemaladakı San Karlos universitetinin tələbəsi Miqel Asturias ailə ənənəsini davam etdirərək diktatura rejiminə qarşı mübarizənin fəallarından biri kimi tanınmışdı. Estradanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasından (1920) sonra o, ölkədə xalq universitetinin yaradılmasının əsas təşəbbüskarlarından biri kimi çıxış etmişdi. "Hinduların sosial problemləri" adlı dissertasiyası ilə Asturias hüquq doktoru dərəcəsini qazanmışdı.

Estrada rejimi devrilsə də, ölkədəki vəziyyət yaxşılığa doğru dəyişməmişdi. Miqelin dostlarından biri siyasi baxışlarına görə vəhşicəsinə döyüləndən sonra Asturias ailəsi övladlarını təhlükədən uzaqlaşdırmaq üçün təhsilini davam etdirmək məqsədi ilə onu Avropaya göndərmək qərarına gəlmişdi. Miqel əvvəlcə Londonda iqtisadiyyatı öyrənmək istəyirdi. Sonra fikrini dəyişmiş və Sorbonnada hindu mifologiyası üzrə tanınmış mütəxəssis Jorj Raynonun rəhbərliyi ilə mayya mədəniyyəti ilə məşğul olmağa başlamışdı.

Parisdə sürrealistlərin təsiri altında Asturias şeir və nəsr yaradıcılığına başlamışdı. Onun ilk əsəri Madriddə çap olunan və mayya mədəniyyətinin poetik şərhini ehtiva edən "Qvatemala əfsanələri" (1930) idi. Bu kitaba görə müəllif Silla Monsequra mükafatı almışdı. Fransa paytaxtında yaşadığı on ilə yaxın müddətdə mayya müqəddəs mətnlərini fransız dilinə çevirmiş və "Yeni zaman" ("Tiempos Nuevos") jurnalını nəşr etmişdi. Latın Amerikası diktatorları haqqındakı sürrealist "Sinyor Prezident" romanını da Asturias Parisdə yazmışdı. Lakin siyasi mülahizələrə görə əsər çox sonralar – yalnız 1946-cı ildə Madriddə işıq üzü görmüşdü.

Yazıçı 1933-cü ildə vətəninə qayıda bilmişdi. Həmin dövrdə Qvatemalada digər diktator – Xorxe Ubiko hakimiyyətdə idi. Miqel Asturias siyasi proseslərə qarışmadan jurnalistika və bədii yaradıcılıqla məşğul olmağı daha üstün tutmuşdu. 1936-cı ildə onun vətənə qayıdandan sonra yazdığı əsərlərin toplandığı "Sonetlər" kitabı çap edilmişdi. Şair Qvatemala Senatına üzv seçilmiş (1942), dörd ildən sonra isə diplomatik fəaliyyət sahəsinə keçmişdi.

1946-1954-cü illərdə o, ölkəsinin Meksika, Argentina və Salvadorda səfiri olmuşdu. Prezident Yakob Arbensin süqutundan sonra növbəti diktator Karlos Kastella Armas yazıçını səfir ranqından və Qvatemala vətəndaşlığından məhrum etmişdi. "Qvatemalada həftə sonu" (1956) kitabında toplanan hekayələr ölkə həyatının bu çətin və ziddiyyətli dövrünü təsvir edirdi.

Miqel Asturias 1954-1966-cı illərdə əvvəlcə Argentina və Çilidə, sonra isə İtaliyada siyasi mühacir həyatı keçirməli olmuşdu. Səfirlik və mühacirət illərində o, "Mayya xalqı" (1946), "Fırtına" (1950), "Yaşıl Papa" (1954), "Dəfn olunmuşların gözləri" (1960, sonuncu üç roman bəzən birlikdə "Banan» trilogiyası" da adlandırılır), "Əsl mulat" (1963) romanlarını yazmışdı.

Latın Amerikası nəsrinə xas keyfiyyətlər – təhkiyə özünəməxsusluğu, mifologiqzmdən istifadə, nağıl və əfsanə ünsürləri, irreallıqlar Asturias nəsrində də müşahidə edilir. Sənətkarlıq xüsusiyyətlərinə və bədii təxəyyül orijinallığına görə bəzi tənqidçilər onun adını dünya ədəbiyyatının Frans Kafka, Ceyms Coys, Uilyam Folkner, Xorxe Luis Borxes kimi tanınmış simaları ilə yanaşı çəkirlər.

Qvatemalada siyasi rejimin dəyişməsi və demokratik yolla seçilmiş prezident Xulio Monteneqronun hakimiyyətə gəlməsi nəticəsində 1966-cı ildə Asturias yenidən vətəndaşlığa qəbul edilmiş və ölkəsinin Fransada səfiri təyin edilmişdi. Eyni ildə o, "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatına layiq görülmüşdü.

1967-ci ildə isə Miqel Asturias "əsasında Latın Amerikası hindularının adət-ənənələrinə böyük maraq dayanan parlaq ədəbi nailiyyətlərinə görə" Nobel mükafatı almışdı. Müəllif qısa Nobel mühazirəsində Avropa və Latın Amerikası ədəbiyyatları arasındakı fərqlərə toxunaraq onların hər şeydən öncə mövcud həyat şərtlərindən, ictimai-siyasi reallıqlardan qaynaqlandığını göstərmişdi: "Bizim romanlarımız avropalılara məntiqdən və sağlam ağıldan məhrum əsərlər təsiri bağışlayır. Amma nəzərə alın ki, bu romanlar bizim oxucunu qorxutmaq istədiyimiz üçün qorxulu deyillər. Başımıza dəhşətli işlər gəldiyinə görə onlar belə qorxuludurlar".

Miqel Asturias 1970-ci ildə sonra yalnız yaradıcılıqla məşğul olmaq məqsədi ilə diplomatik xidmətdən uzaqlaşmışdı. O, Madriddə vəfat etmiş, Parisdə, Per-Laşez məzarlığında dəfn olunmuşdu.

Sağlığında iki dəfə vətənindən didərgin salınan, vətəndaşlıqdan məhrum edilən Miqel Asturias bu gün öz ölkəsinin rəmzlərindən birinə çevrilmişdir. Qvatemalanın ali ordeni və ən yüksək ədəbi mükafatı, habelə milli teatr onun adını daşıyır. Latın Amerikası romanının çağdaş yetkinlik mərhələsinə qədəm qoymasında mühüm rolu olan yazıçılar içərisində isə adı birincilər sırasında çəkilir.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Əsərin Növü Əsərin adı* Yayımlandığı il
Romanlar Cənab Prezident - El señor presidente 1943
Qarğıdalı Adamlar - Hombres de maíz 1949
Güclü Külək - Viento fuerte 1950
Yaşıl Ata El papa verde 1954
Dəfn olunmuşların gözləri Los ojos de los enterrados 1960
El alhajadito 1961
Mulata de tal 1963
Maladrón (Epopeya de los Andes verdes) 1969
Viernes de dolores 1972
Hekayələr Rayito de estrella 1925
Qvatemala Hekayələri Leyendas de Guatemala 1930
Qvatemalda Vikend - Week-end en Guatemala 1956
Clarivigilia primaveral 1965
El espejo de Lida Sal 1967
Tres de cuatro soles 1971
Teatr əsərləri Soluna; comedia prodigiosa en dos jornadas y un final 1955
La audiencia de los confines; Crónica en tres andanzas 1957
Teatro: Chantaje, Dique seco, Soluna, La audiencia de los confines 1964
El Rey de la Altaneria 1968
Opera əsərləri Emulo Lipolidón: fantomima 1935
Imágenes de Nacimiento
Şeirləri Rayito de estrella; fantomima 1929
Emulo Lipolidón: fantomima 1935
Sonetos 1936
Alclasán; fantomima 1940
Con el rehén en los dientes: Canto a Francia 1942
Anoche, 10 de marzo de 1543 1943
Poesía: Sien de alondra 1949
Ejercicios poéticos en forma de soneto sobre temas de Horacio 1951
Alto es el Sur: Canto a la Argentina 1952
Bolívar: Canto al Libertador 1955
Nombre custodio e imagen pasajera 1959
Clarivigilia primaveral 1965
Sonetos de Italia 1965
Esseyləri Sociología guatemalteca: El problema social del indio (tesis) 1923
La arquitectura de la vida nueva 1928
Carta aérea a mis amigos de América 1952
Rumania; su nueva imagen 1964
Latinoamérica y otros ensayos 1968
Comiendo en Hungría (relato de viajes, co-escrito con Pablo Neruda) 1969
América, fábula de fábulas y otros ensayos 1972
  • Əsərlər Azərbaycan dilinə tərcümə edilmədiyi üçün adları gələcək tərcümələrdə fərqli ola bilər.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]