Mindanao adası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Mindanao
Philippinen mindanao boot ph06p73.jpg
8°00′00″N 125°00′00″E / 8.00000°N 125.00000°E / 8.00000; 125.00000Koordinatlar: 8°00′00″N 125°00′00″E / 8.00000°N 125.00000°E / 8.00000; 125.00000 (T)
Ölkə Flag of the Philippines.svg Filippin
Sahəsi 97.530 km²
Hündür nöqtəsi 2.954 m
Əhali (2010 ) 22.000.000 nəf.
Əhali sıxlığı 225,572 nəf./km²
Mindanao adası (Filippin)
Mindanao adası
Island regions of the Philippines.png
Commons-logo.svg Mindanao Commonsda

Mindanao — Filippin arxipelağının cənubunda yerləşən ada, onun tərkibində olan ikinci böyük ada. Ada tam olaraq Filippinə məxsusdu.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Sahəsi 7530 km²,[1] dünyanın ən böyük 20-ci adasıdı. Əhalisi 22 milyondu və bu göstəriciyə görə adalar arsında 8-ci yeri tutur. Mindanao adası dünyanın 125 ölkəsindən böyükdür, Hollandiya, Avstriya, Portuqaliya, Azərbaycan daxil olmaqla.

Şimalda Mindanao dəniziylə, şərqdə Filippin dəniziylə, cənubda Sulavesi dəniziylə, qərbdə isə Sulu dəniziylə əhatə olunub.

Adada Filippinin ən yüksək zirvəsi olan Apo vulkanı yerləşir. Burada həm 2954 m qədər hündürlüyü olan dağlar, həmdə bataqlaşmış ovalığlar yerləşir. Ada seysmikdi, fəaliyyətdə olan vulkanlar var.

Musson subekvatorial və ekvatorial iqlimlərində yerləşir. İl ərzində düzənliklərdə havanın temperaturu 25-28 °С, İldə 1000-2000 mm yağıntılar olur (hündürlüyü 4000 m qədər olan dağlarda)

Ən böyük çayı Mindanao çayıdı, burada çoxlu göllər var (ən böyüyü Lanao-du). Adada əsasən tropik həmişə yamyaşıl və yarpağı tökülən (musson) meşələr yerləşməkdədi, sahil boyunca bəzi yerlərdə manqrov meşələrinə rast gəlmək olar. Apo dağın ətəyində Qartal qoruğu yerləşir, bura dünyada çox az olan filippin qartalların qorunması üçün yaradılmışdı.

İnzibati bölgələr[redaktə | əsas redaktə]

Mindanao adasının inzibati xəritəsi       Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsi      Karaga      Davao regionu      Şimali Mindanao      SOCCSKSARGEN      Zamboanga yarımadası

Mindanao adasını 6 regionlara bölünüb, onların hər biri öz növbəsində bir neçə əyalətlərindən ibarətdir.

Regionlar:

Xəritədə İnzibati region Sahəsi
km²
Əhalisi[2]
(2010-cu ilinə görə)
Sıxlığı
insan/km²
Ph fil zamboanga peninsula.png Zamboanga yarımadas 16 823 3 407 353 202,54
Ph fil northern mindanao.png Şimali Mindanao 20 132 4 297 323 213,50
Ph fil davao region.png Davao 20 244 4 468 563 220,74
Ph fil soccsksargen.png SOCCSKSARGEN 22 466 4 109 571 182,92
Ph fil caraga.png Karaga 21 471 2 429 224 113,14
Ph fil armm.png Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsi 26 974 3 256 140 120,71
Ümumi 128 110 25 375 527 198,10

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Burada kömür, dəmir filizlərin, əlvan metalların yataqları var. Düyü, kokos palması, ananas, abaka becərilir.

Separatizm[redaktə | əsas redaktə]

1970-ci illərdən başlayaraq burada Moro Milli Qurtuluş CəbhəsiMoro İslam Qurtuluş Cəbhəsi qruplaşmaları fəaliyyət göstərir. Onlardan Moro İslam Qurtuluş Cəbhəsi Filippinin cənub hissəsinin ayrılması uğrunda mübarizə aparan və orada islam dövlətinin yaradılmasını istəyən islamçı üsyançı təşkilatdı.[3] Həmçinin adanın ərazisində silahlı dəstələrinə sahib olan müxtəlif sol yönümlü təşkilatlar fəaliyyət göstərir.

Uzun hazırlıq işlərindən sonra, gözlənilirdi ki, 5 avqust 2008-ci ildə Kuala Lumpur (Malayziya) şəhərində "Moro İslam Qurtuluş Cəbhəsinin" 30 nümayəndədən ibarət nümayəndə heyəti ilə dövlət arasında sülh sazişi imzalanacaq. Lakin, Filippinin Ali məhkəməsi 2008-ci il avqustun 4-də memorandumu açıqlamışdı, hansında ki, deyilirdi ki, saziş hüquqi qüvvəyə malik olmayacaq, çünki ölkə konstitusiyasına ziddir və Filippinin dezinteqrasiyaya çıxara bilər. Saziş imzalanmadı, və bundan sonra təxminən 12 min döyüşçüsü olan "Moro İslam Qurtuluş Cəbhəsi" öz hərbi fəaliyyətini daha çox aktivləşdirdi.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Mindanao Filippinin mədəni cəhətdən ən rəngarəng adasıdı. Burada müxtəlif irqlərə aid olan və müxtəlif dillərdə danışan tayfalar və xalqlar yaşıyır. Bu ada iki böyük Sulu və Magindanao sultanlığının iqamətgahı idi. Buranın buddist və taost məbədləri və xeyli sayda yaşayan Lumad adlı yerli əhalisi, buranı daha da rəngarəng edir

Adada ən çox sebuan, taqal, kreol və ingilis dilli istifadə olunur.

Buraya sonrada köçən insanlar əhalinin 63%, morolar (müsəlmanlar) 32%, Lumadlar isə 5% təşkil edir. Yerli əhalinin bir çoxu sonradan köçənlərlə nikaha daxil olublar. Adanın yerli əhalisinin mədəniyyəti Filippinin əsas mədəniyyətindən fərqlənir

Din[redaktə | əsas redaktə]

Mindanao əhalisinin 70% -dən çoxu xristiandı, müsəlmanlar əhalinin 20.44% təşkil edir. Burada yayılam başqa dinlərin: Yevangelist (5,34%), Aqlipay ( müstəqil Filippin kilsəsi;2.16%), İsanın kilsəsi (1,66%) və Yedinci Günün Adventistləri (1,65%)[4]

Təslim olmayan yapon əsgərləri[redaktə | əsas redaktə]

2005-ci ildə adada Yaponiya ordusunun iki əsgəri tapılmışdı: 87 yaşlı leytenant İosio Yamakave və 83 yaşlı yefreytor Sudzuki Nakauti. Onlar hələdə İkinci dünya müharibəsinin başa çatdığını bilmirdilər və fərarilik etdiklərinə görə cəzalanmağdan ehtiyatlanaraq, adada gizlənirdilər. Yaponiya səfirliyi bununla bağlı bildirmişdi ki, adada müharibənin çoxdan başa çatdığını bilməyən onlarla yapon əsgərin olması istisna edilmir.[5]

Istinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://islands.unep.ch/IHE.htm#897
  2. Republic of the Philippines. National Statistics Office. (April 2012). "Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities Based on 1990, 2000, and 2010 Censuses". http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf. İstifadə tarixi: 2012-04-04.
  3. Ewiger Krisenherd im Süden der Philippinen (alm.)
  4. "Mindanao Comprised About 24 Percent of the Philippines' Total Population". Philippine Statistics Authority. 8 June 2005. http://www.census.gov.ph/content/mindanao-comprised-about-24-percent-philippines-total-population.
  5. "Two More Japanese Holdouts in the Philippines?". https://faroutliers.wordpress.com/2005/05/27/two-more-japanese-holdouts-in-the-philippines/.