Quba kütləvi məzarlığı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kütləvi məzarlıq
Quba kütləvi məzarlığı
Guba Mass Grave bones.jpg
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Şəhər Quba
Quba kütləvi məzarlığı xəritədə
Quba kütləvi məzarlığı
Quba kütləvi məzarlığı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar


Quba kütləvi məzarlığı — 2007-ci ilin aprelində Quba şəhərində stadionun tikintisi zamanı təsadüfən tapılmış kütləvi məzarlıq.[1] [2]Məzarlıq Quba şəhərinin şimalında, Qudyalçayın kənarında yerləşir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşları tədqiqatı nəticəsində məzarlığın 1918-ci ildə ermənilərin yerli dinc əhaliyə qarşı törətdikləri soyqırımla bağlı olduğu təsdiqlənib.[3] Arxiv sənədlərindən məlum olub ki, 1918-ci ilin aprel-may ayları ərzində Daşnaksütun partiyasının silahlı dəstələri, Bakı kommunasına tabe olan, Amazaspın başçılığı ilə təkcə Quba qəzasında 36 min 782 nəfər qətlə yetirib, 122 kəndi tamamilə dağıdıb. Quba şəhəri talanlara və yanğınlara məruz qalıb, qəzanın müsəlman və qismən də yəhudi əhalisi kütləvi şəkildə qətlə yetirilib.[4] Məzarlıqdan tapılan qalıqlar da məhz həmin dövrün qurbanlarına aiddir.

Kütləvi məzarlığın ümumi sahəsi 514 kvadratmetrdir. Onun 494 kvadratmetrlik hissəsində tədqiqat işləri aparılsa da, 20 kvadratmetr ərazi beynəlxalq tədqiqat işləri üçün saxlanılmışdır. Tədqiqat işlərinin nəticəsi olaraq məzarlıqda müxtəlif yaş qruplarına aid 400-dən çox insan cəsədinin qalıqları aşkar edilmişdir. Onlardan 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu qadınlara, qalanları isə əsasən yaşlı kişilərə aiddir. 2009-cu ildə ərazidə Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi inşa olunub.[5]

Arxeoloqların fikri[redaktə | əsas redaktə]

Qubadakı kütləvi məzarlıqda aşkar edilən iki arx skeletlərlə doludur. Bu, ermənilərin 90 il əvvəl Qubada soyqırım həyata keçirdiyini sübut edir. İnanın ki, dəhşətdən burada işləyə bilmirik. Hər qarış torpaqda görünməmiş vəhşiliklə rastlaşırıq

. Bu sözləri APA-ya açıqlamasında Qubada aşkar edilən kütləvi məzarlıqda tədqiqat aparan ekspedisiyanın rəhbəri Qəhrəman Ağayev deyib.

Qubada tədqiqat aparan ekspedisiyanın yekun arayışı bu gün instituta təqdim olunub. Sümüklərin antropoloji tədqiqatı onların müsəlmanlara aid olduğunu təsdiqləyib

Bu sözləri APA-ya eksklüziv açıqlamasında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun direktoru Maisə Rəhimova deyib. M. Rəhimovanın bildirdiyinə görə, bu məzarlıq ermənilərin 1918-ci ildə Qubada törətdikləri qətliamların üzə çıxan bir hissəsidir.

Quba ərazisində, Qudyalçayın sağ sahilində idman kompleksinin yenidən tikilməsi zamanı üzə çıxan insan sümüklərinin töküldüyü yerə məzarlıq demək olmaz. Çünki insan sümükləri bir-birinin üstündə tapılıb. Sümüklər çayın sahilindəki iki quyuda aşkarlanıb. Böyük quyunun diametri 5, kiçik quyunun diametri isə 2,5 metrdir. Quyular arasında 2 metr məsafə var. Böyük quyuda yüzlərlə insan skeletləri tökülüb. Skeletlərin bütöv halda tapılmaması insanların öldürüldükdən sonra, sanki şaqqalanaraq bura atıldığını göstərir

Bu sözləri isə APA-ya açıqlamasında Qubada tədqiqat aparan elmi ekspedisiyanın üzvü, tarix elmləri namizədi Əsgər Əliyev deyib.

Azərbaycanlıların soyqırımı

Ə. Əliyevin bildirdiyinə görə, çoxlu insan kəlləsi, uşaq sümükləri arasından yalnız 35 skeleti bütöv halda götürmək mümkün olub. Quyudan insana aid olan hər hansı bir sübut – saç, geyim, əşya tapılmayıb.

Çox güman ki, birinci quyu insan sümükləri ilə dolduğuna görə, yanında ikinci kiçik quyu qazılıb. Kiçik quyunun ağzı isə hələ açılmayıb

, - deyən Ə. Əliyev nəticələrin yerli təşkilatlara təqdim olunduğunu bildirib. Sümüklərin tədqiqatı zamanı ölüm faktının nə vaxt baş verdiyi dəqiqləşib. Arxeoloqun bildirdiyinə görə, qədim sümüklərdə sementləşmə gedir, amma Qubada tapılan sümüklər hələ nəmliyini qoruyub. Bu isə ölüm tarixinin təxminən 80-90 il öncə olduğunu üzə çıxarır. Quyunun ətrafının ilkin tədqiqi nəticəsində qətliamların burda baş vermədiyi güman olunur:

Ermənilər qətliamların üstünü örtmək üçün, çox güman ki, suyun yuyub aparacağı gümanı ilə sümükləri çayın sahilinə töküblər

Ə. Əliyev elmi ekspedisiyanın fəaliyyətinin başa çatdığını, məsələ ilə bağlı dövlət komissiyasının yaranmasının zəruri olduğunu bildirib.

Məzarlığın sonrakı vəziyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Məzarlığın yerində qoyulan abidə

2017-ci ildə məzarlığın bərpaya ehtiyacı olan hissəsi ilə bağlı xüsusi komissiya yaradılıb.[6] Lakin komissiyaya Quba soyqırımı məzarlığının tədqiqatçısı, AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşı Qəhrəman Ağayev daxil edilməyib. O bunu belə əsaslandırıb:

" Quba məzarlığının şüşə altına salınması və bu vasitə ilə həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması məsələsini mən qaldırmışdım. Bilirsiniz ki, bu məsələ ilə əlaqədar müşavirə keçirildi və komissiya yaradıldı. Lakin mən bir tədqiqatçı kimi komissiyanın tərkibinə daxil edilmədim. Düşünürəm ki, bunu etməkdə əsas məqsəd məzarlığın torpaqla örtülməsidir. Bu cür fikirlər gəzir və söz-söhbət də elə belə yaranmır. Quba məzarlığı əgər torpağın altına basdırılsa, kompleksin dəyəri itəcək və gördüyümüz işlər heç olub gedəcək. Quba məzarlığı türk və müsəlman aləmində ermənilərin törətdiyi əməllərin canlı sübutudur. Məzarlığın torpaqla basdırılması cinayət olar.[7] "


2018-ci ildə isə komisiyanın qərarı ilə tapılan qalıqlar müsəlman adət-ənənəsi ilə basdırılıb.[8] Qalıqların basdırıldığı yerin üzərində isə mərmərdən abidə qoyulub. Qalıqların basdırılması müxtəlif tədqiqatçıların o cümlədən də Quba soyqırımı məzarlığının tədqiqatçısı, AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşı Qəhrəman Ağayevin də etirazına səbəb olub. Verdiyi müsahibədə o deyib:

" Artıq Quba məzarlığı mənə yaddır. Çünki məzarlığın şüşə altında olmaması mənə pis təsir etdi. Hər halda məzarlığın müsəlman qaydalarına görə basdırılması məsləhət imiş. Hazırda mən oradan kənaram. Açığı, məzarlığı o formada görmək istəmirəm.[9] "

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Rovshan Didavari. "Mass grave found in northern Azerbaijan" (ing. ). visions.az. 16 yanvar 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2019.
  2. "Israeli journalists visit Guba mass grave in Azerbaijan" (ing. ). azertag.az. 16 aprel 2013. 16 yanvar 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2019.
  3. Vəli Turan (31 mart 2018). "Qubada azərbaycanlıların soyqrımının 100-cü ildönümü ilə bağlı yürüş keçirilib". apa.az. 17 yanvar 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 yanvar 2020.
  4. "Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi". heydar-aliyev-foundation.org. 16 yanvar 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2020.
  5. "İlham Əliyev Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin açılışında iştirak etmişdir". president.az. 18 sentyabr 2013. 21 sentyabr 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2020.
  6. Günay Rəsulqızı (29 avqust 2017). "Quba məzarlığı ilə bağlı təkliflər hazırlanıb – prezident qərar qəbul edəcək". modern.az. 30 avqust 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 yanvar 2020.
  7. Günay Rəsulqızı (14 avqust 2017). "Quba məzarlığı ilə bağlı MÜƏMMA". modern.az. 14 avqust 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 yanvar 2020.
  8. ""Quba məzarlığı" basdırıldı". sputnik.az. 10 fevral 2018. İstifadə tarixi: 17 yanvar 2020.
  9. Günay Rəsulqızı (9 mart 2018). "Quba soyqırımı məzarlığının tədqiqatçısından ETİRAZ: "Məzarlığı o cür görmək istəmirəm"". modern.az. 11 mart 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 yanvar 2020.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Quba kütləvi məzarlığı ilə əlaqəli mediafayllar var.