Reha Oğuz Türkqan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Reha Oğuz Türkqan
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 12 oktyabr 1920(1920-10-12)
Doğum yeri istanbul, Osmanlı imperiyası
Vəfatı 18 yanvar 2010 (89 yaşında)
Vəfat yeri İstanbul, Türkiyə Respublikası
Dəfn yeri
  • Zəncirliquyu qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlığı Türkiyə
Milliyyəti Türk
İxtisası Hüquq, Tarix, Psixologiya, Türkologiya
Təhsili Ankara Universiteti, İstanbul Universiteti, Sarbonna Universiteti, Kolumbiya Universiteti
Fəaliyyəti Türkçülük, yazıçılıq, alimlik
Fəaliyyət illəri 1938-2010
Əsərlərinin dili Türkcə, ingiliscəfransızca

Reha Oğuz Türkqan (d. 12 oktyabr 1920, İstanbul, - ö. 18 yanvar, 2010, İstanbul), türk hüquqşünas, tarixçi, yazıçı, türkoloq, psixoloq, ssenarist, gələcəkçi (futurist)ordinaryus professor. Doğum tarixini daha sonra Türkçülük günü olaraq qeyd edilən 3 may olaraq dəyişdirmişdir.[1][2][3][4]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1920-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Atası Xalid Ziya bəy, Anası isə Saibə xanımdır. Dövrünə görə mükəmməl təhsil almışdır.[2]

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

Müqəddəs İosif Liseyi və Kabataş Liseyində təhsil almışdır. Qalatasaray Liseyinə keçdikdən sonra atası Xalid Ziya Türkqanın Qeydiyyat və Əmlak İdarəsi müdirliyinə təyin edilməsilə Ankarada Qazi Liseyinə keçmişdir.

Ankara Universiteti Hüquq fakültəsi məzunu olmuş, İstanbul Universitetində magistr təhsili almışdır. Sarbonna Universitetində tarixtürkologiya üzrə, Kolumbiya Universitetində psixologiya sahələri üzrə doktor kimi çalışmışdır.[1][3]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Reha Oğuz Türkqanın nəçr etdirdiyi Ergenekon jurnalının Hər şeyin üstündə Türk ir.qi başlıqlı sayı.

Qazi Liseyində təhsil alarkən gizli şəkildə türkçü Gürəm təşkilatını qurmuşdur.

Atatürkün ölümündən bir gün sonra Ergenekon jurnalını çıxarmışdır. Faşizm təhlükədir adlı yazısından sonra bu jurnal qapadıldıqdan sonra Kitab Sevənlər Klubunu qurmuşdur. Bu qurum Xalq evlərinə ilhaq edildikdən sonra Bozqurd jurnalını nəşr etdirməyə başlamışdır. Hüseyn Nihal Atsızın da yazılarının yayımlandığı bu jurnalda, Atsız başda olmaqla digər türkçülərlə mübahisə yaşanınca, bu jurnaldan ayrılaraq Gök Börü jurnalının nəşrinə başlamışdır.

"Suallarla proqramlı təhsil" metodunun 3 qurucusundan biri olaraq və ABŞ-dakı fəaliyyətinə görə "WHO'S WHO" ensiklopediyasında yer almışdır. ABŞ höküməti tərəfindən 4 ştatın təhsil planlaması və Sunrise Universitetinin qurulmasında təhsil texnologiyası mütəxəsisi olaraq çalışmışdır.[1]

124 məktəb (4-2 sürətli oxuma və kompüter əsasında) açmışdır.[2]

Türkiyədə Yay-Kur Açıq Öyrətim Universitetini yaratmışdır.[4]

1976-cı ildə NASA-nın mütəxəsisi olaraq Hindistandakı peykli təhsil sistemini araşdırmışdır.[1]

Türkiyədə Ekoloji təhsil düşərgələrinin qurucusudur.[1]

ABŞ-da və Türkiyədə xeyli şirkətə və quruma rəhbərlik etmişdir.[3]

İrqçilik-Turançılıq məhkəməsi[redaktə | əsas redaktə]

İrqçilik-Turançılıq məhkəməsi çərçivəsində ittiham edilən türkçülüyün rəhbər şəxslərindən biri də Reha Oğuz Türkqan olmuşdur.[5] 65 iclasda davam edən məhkəmə nəticəsində 10 ilə qədər həbs cəzası almışdır.[6] lakin Hərbi Yarqitayın bu qərarı pozması nəticəsində, 1945-ci ilin oktyabr ayının 26-da, təxminnə 1 il yarımlıq həbsdən sonra azad edilmişdir.[7]

Bu proseslər zamanı türkçülərin keçirdiyi 3 may Ankara nümayişi sonradan Türkçülük günü kimi qeyd olunmağa başlamışdır. Reha Oğuz Türkqan da öz doğum gününü bu gün olaraq qeyd etdirmişdir.[8]

İrqçilik-Turançılıq məhkəməsi dövründə yaşadığı hadisələr barədə Tabutluqdan Qürbətə adlı əsər yazmışdır.[5]

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Xeyli sayda məqalə və araşdırmaları yayımlanmışdır. Türkçülük sahəsində müxtəlif sosial fəaliyyətlərlə yanaşı yazıçılıq və naşirliklə də məşğul olmuşdur. 1997-ci ildə Orta AsiyaQafqaz türkləri ilə əlaqəli olaraq Türk dünyası parkıTürklər adları ilə ABŞTürkiyədə rəsim sərgiləri açmışdır.[4]

1947-1972-ci illərdə Kolumbiya Universitetində, 1975-1976-cı illərdə İstanbul Universitetində və daha sonra da 1996-cı ildə Əhməd Yasəvi Universitetində çalışmışdır.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

İngiliscə, fransızcatürkcə olaraq yayımlanmış 41 kitab, 9 film və 6 televiziya ssenarisi müəllifidir.[2]

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

Jurnallar[redaktə | əsas redaktə]

  • Milli Kültür Jurnalı (seria), 1975
  • Qırmızı dərililər və türklər, (seria yazı, Hürriyer), 1996

Videolar[redaktə | əsas redaktə]

Filmlər[redaktə | əsas redaktə]

  • To be born again (narkotik asılılığı barədə), 1970
  • Rions Ensemble (türk yumoru barədə), 1973
  • First steps of the Moon (Aya ilk enişin canlı yayımdan çəkilişi və şərhi)
  • Türk uşaqları üçün (xaricdə yaşayan türk uşaqlar üçün mədəni vasitə), 1974
  • Elə bir darixmaq ki... (rejisor Reha Oğuz Türkqan və Yücəl Çaxmaqlı, ssenari Reha Oğuz Türkqan), 1977
  • Stranger in paradise (turistik sənədli film), 1977
  • Türkün xaricdə qalan mirası, 1976
  • Seçimimizin axışı, 1985
  • Too early for death, (ssenari), 1954
  • İçdiyimiz çay, (ssenari), 1976
  • Qızıl yumurta, (ssenari), 1976[9]

Qohumluq əlaqələri[redaktə | əsas redaktə]

Atası Xalid Ziya Türkqan Türkiyə Qeydiyyat və Əmlak İdarəsi müdiri olaraq çalışmışdır. Anası Saibə xanımdır. I Dünya müharibəsi dövründə olan məşhur Mədinə müdafiəsi qəhrəmanı Ömər Fəxrəddin Türkqan paşanın qardaşı oğludur. Özü Ece Zübydə xanımla evlənmişdir. Bu evlilikdən Əslixan, Ceylan, Toğrul və Alptunqa adında 4 övladı olmuşdur.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Prof. Dr. Reha Oğuz Türkkan vefat etti
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Reha Oğuz Türkkan
  3. 3,0 3,1 3,2 reha oğuz türkkan
  4. 4,0 4,1 4,2 Ord.Prof.Dr. Reha Oğuz Türkkan
  5. 5,0 5,1 Orhun, 27 aprel 1951, Sayı:30
  6. Orhun, 4 May 1951, Sayı:31
  7. Alpaslan Türkeş, 1944 Millətçilik hadisəsi, İstanbul, 1992, s.39
  8. Alpaslan Türkeş, 1944 Millətçilik hadisəsi, İstanbul, 1992, s.39
  9. Kolay ve İyi Öğrenme Teknikleri, Alfa Yayınevi, İstanbul, 1996, s. 333-336