Sergey Pürbü

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sergey Pürbü
Сергей Бакизович Пюрбю
Doğum tarixi
Doğum yeri Tuva
Vəfat tarixi (62 yaşında)
Milliyyəti Tuva türkü
Fəaliyyəti Şair, dramaturq, tərcüməçi
Əsərlərinin dili Tuva dili
İlk əsəri Çeçek (1939)

Sergey Pürbü (tuvaca: Сергей Бакизович Пюрбю, d. 7 sentyabr 191327 dekabr 1975) – Tuvanın Tndı Tıva bölgəsinin Beezi (indiki Uluq-Hem) beldesinin Oduruq-Aksı kəndində anadan olmuş tuvalı şair, dramaturq, nasir və mənzumə ustası, tərcüməçi.[1] “Millətin yazçısı” adlandırılan Sergey Pürpü özünün millətçi-turançı xətti ilə seçilir. Tuva Yazıçılar Birliyinin ilk sədri olmaqla yanaşı, həm də Tuva ədəbiyyatı araşdırmaçısıdır.[2]

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

1 sentyabr 1913-cü ildə Tandı Tıvanın Beezi bölgəsində anadan olmuşdur. Uşaqlığında məbəddə təlim görmüş, Tibet və monqol yazısını öyrənmişdir. Qızıl şəhərində ilk təhsilini almış, 1928-ci ildə Leninqrad şəhərində[3] Şimal Millətləri Araşdırma İnistitutunun Fəhlə fakültəsində təhsil almışdır. 1932-ci ildə Gertsen adına Müəllimlər İnistitutunda Sovet Şərq Millətləri Pedoqoji Təhsil fakültəsini bitirmişdir. Tuva mədəniyyət nazirliyində, milli nəşriyyatda, inqilabi partiyanın mərkəzi komitəsində də digər inzibati idarələrdə çalışmışdır. 1942-ci ildə qurulan Tuva Yazıçılar Birliyinin ilk rəhbərliyində çalışmışdır.[4] 1948-ci ildə stalinist təzyiqlərə məruz qalmış və 1954-cü ildə bəraət almışdırş Şaqaan-Arıq məktəbinə rəhbərlik etmiş, bir çox tədris kitablarının tərcüməsində iştirak etmişdir. Millətçi Ədəbiyyat Mərkəzinin rəhbərliyini yerinə yetirmişdir. Tuva Sənət-Teatr Mərkəzinin ədəbiyyat bölməsinin müdiri olmuşdur.[5]

Ədəbi fəaliyyətə 1933-cü ildə başladı. 1939-cu ildə işıq üzü görən ilk kitab müəllif Tuvanın versifikasiya qanunlarını müəyyənləşdirməyə çalışdığı “Gənc yazarlara kömək etmək” ədəbi kitabı idi. İlk əsərləri toplusu 1973-cü ildə nəşr olunmuşdur. Kitablar rus dilində nəşr olunmuşdur: "Ad günü" (1963), "Həyat qışqırıqları" (1967), "Kranlar uçanda". Tuvan ədəbiyyatında ilk şeirinə - "Yoxlama" (1944). Tuvan dilindəki tərcümələrində kitablar nəşr olunmuşdur: V. Şekspirin “Romeo və Cülyetta”, Puşkinin “Yevgeni Onegin”, A. Tolstoyun “Nikitanın uşaqlığı”, “Artamonovlar işi”, M.Qorkinin “Qız və ölüm”, “Hacı Murat” "L. Tolstoy," Kapitan Saburovun Feat "K. Simonov, M. Şolokhov tərəfindən" Bakirə Torpaq Yıxıldı ". Tuvan dilindən Tuvan yazıçılarının rus hekayələrinə tərcümə edilmişdir. Tərcüməçi kimi Sergey Purbinin yaradıcılığının zirvəsi romanın Tuvan dilində "Yevgeniy Onegin" şeirlərindəki nəşri idi. S. Pürby J. Künzegesh, A. Darjai, S. Tamba müəllimləri idi.

Əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

1930-cu ildə yazıçılıq fəaliyyətinə başlamışdır.[6] Əsərləri bunlardır:

  1. «Çeçek» (1939)
  2. «Kızıl koştu» (1942)
  3. "Anıyak çogaalçılarga duza" (1939)
  4. «Küderek dugayında çeçen çugaalar»,
  5. «Ergeppey dugayında tooju» denemeler,
  6. «Inakşıldı kamnaar herek
  7. «Kızıl üyer»,
  8. «Açılıg salçaaşkın».
  9. «Kızıl koş» (1942),
  10. «Ertenginiñ ırı» (1944),
  11. «Çurttalganıñ ayalgazı» (1958),
  12. «Şınappaynıñ çugaazı» (1960),
  13. «Delgemnerje oruk» (1961),
  14. «Çaa üye şapkınçızı» (1962),
  15. «Şılgalda» (1966),
  16. «Mergen biçiiler bolgaş melegey küçütenner» (1968),
  17. «Çarılbazım çalıı nazın» (1970),
  18. «Çogaaldar çıındızı» (1973),
  19. «Söölgü şülükter» (1976),
  20. «Öşpes odum» (1982),
  21. «Ayan tudup çedip keldim» (1993)

Tərcümələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. V.Şekspir «Romeo bile Djuleta»,
  2. A.Puşkin. «Evgeniy Onegin»,
  3. L.Tolstoy. «Hacı Murat»,
  4. M.Qorki. «Artomonovtarnıñ heree».

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Sergey Pürbü". kyzyl-online.ru. 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  2. "Литературная неделя «Тыва чогаалдын шинчээчизи - Сергей Бакизович Пюрбю» Сут-Хольской ЦБС". lib.rtyva.ru. 19 sentaybr 2013. 22 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib.
  3. "Сергей Пюрбю". tuva.asia. 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  4. "Sergey Pürbünün ədəbi fəaliyyəti". enterasia.ru. 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  5. "ЧҮГҮРҮК УГААН БОЛГАШ САЛЫМ-ЧАЯАН". narod.ru. 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  6. "Sergey Pürbünün əsərləri". tuvaonline.ru. 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.