Məzmuna keç

Soqomon Teyliryan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Soqomon Teyliryan
q.erm. Սողոմոն Թեհլիրեան
Doğum tarixi 2 aprel 1896(1896-04-02)[1][2]
Vəfat tarixi 23 may 1960(1960-05-23)[1][2] (64 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Partiyası
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Soqomon Teyliryan (erm. Սողոմոն Թեհլերյան; 2 aprel 1896[1][2] – 23 may 1960[1][2], San-Fransisko, Kaliforniya[1][2]) — erməni inqilabçısı və qisasçısı, Erməni Soyqırımının qurbanı və ailəsindən sağ qalan yeganə şəxs.

15 mart 1921-ci ildə o, Berlində Erməni Soyqırımının əsas təşkilatçılarından biri, Osmanlı İmperiyasının keçmiş Baş Vəziri (Baş naziri) Mehmed Tələt Paşani tapıb güllələdi.

Tələtin öldürülməsi Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Erməni Soyqırımı[3] və ermənilərin deportasiyasına görə məsul olanlardan qisas almaq əməliyyatı olan Nemesis əməliyyatının bir hissəsi idi[4].

Sui-qəsddən bir müddət əvvəl Tələt Paşa qiyabi olaraq məhkum edilmiş və 1919-1920-ci illərdə Türkiyə hərbi tribunalı[5] tərəfindən edam cəzasına məhkum edilmiş və soyqırımın əsas təşkilatçısı hesab edilmişdir[6].

İki günlük məhkəmə prosesindən sonra Teyliryan Almaniya məhkəməsi tərəfindən bəraət qazanmış və azadlığa buraxılmışdır[7].

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Soqomon Teyliryan 2 aprel 1897-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Ərzincan şəhərində anadan olub. Birinci Dünya müharibəsi başlayanda, türklərə qarşı vuruşan erməni dəstələrinin tərəfinə keçib. Müharibədən sonra Daşnaksütyunun göstərişi ilə (Nemezis əməliyyatı çərçivəsində) o, 1920-ci ildə İstanbulda guya "türk gizli polisinin siyasi şöbəsi" ilə əməkdaşlıq etdiyinə görə Mkrtıç Arutunyanı qətlə yetirib, sonra Berlinə yollanıb və 15 mart 1921-ci ildə Şarlottenburqda bir çox insanın gözü qarşısında keçmiş sədrəzəm Tələt Paşanı öldürüb.

Alman polisi Teyliryanı həbs edib, qısa sürən məhkəmə prosesi erməni millətçilərinin tamaşasına çevrilib, onlar bu prosesdən erməni soyqırımının reklamı üçün istifadə ediblər. Dərhal Soqomon Teyliryan adına fond yaradılıb, dünyanın hər yerindən, varlı ermənlər bu fonda vəsait köçürüblər. Teyliryan üçün Almaniyanın üç ən bahalı və məşhur vəkili tutulub, bunların arasında tanınmış hüquqşunas, Köln universitetinin hüquq professoru doktor Kurt Nimayer da olub. Məhkəmənin Teyliryanın affekt vəziyyətində olarkən bu cinayəti törətdiyi və törətdiyi qətl üçün məsuliyyət daşımadığı ilə bağlı hökm çıxarıb və onu faktiki günahsız elan edərək azadlığa buraxıb.

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 5 6 Հայկական սովետական հանրագիտարան (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
  2. 1 2 3 4 5 6 Ով ով է. հայեր (erm.). / red. Հ. Այվազյան Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. C. 1. S. 426.
  3. ↑ Kieser, Hans-Lukas. Talaat Pasha: father of modern Turkey, architect of genocide. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. 2018. ISBN 978-0-691-15762-7.
  4. ↑ "Operation Nemesis - The Armenian Avengers". operationnemesis.com. 8 mart 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 mart 2026.
  5. ↑ Heller, Kevin Jon; Simpson, Gerry J., redaktorlar The hidden histories of war crimes trials (First edition). Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. 2013. ISBN 9780199671144.
  6. ↑ Akçam, Taner. A shameful act: the Armenian genocide and the question of Turkish responsibility (1st U.S. ed). New York: Metropolitan Books. 2006. ISBN 978-0-8050-7932-6.
  7. ↑ Charny, Israel W., redaktorEncyclopedia of genocide. Santa Barbara, Calif: ABC-CLIO. 1999. ISBN 978-0-87436-928-1.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Soqomon_Teyliryan&oldid=8904902"