T-90

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(T-90S səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
T-90
T-90A 12april Alabino 01.jpg
Növü Əsas döyüş tankı
Mənşəyi Flag of Russia.svg Rusiya
İstismar tarixi
İstismar 1995- davam
İstifadə edən ölkə(lər) Flag of Russia.svg Rusiya
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Flag of India.svg Hindistan
Flag of Algeria.svg Əlcəzair
Flag of Turkmenistan.svg Türkmənistan
İstifadə edildiyi müharibə(lər) Dağıstanın işğal olunması
Suriya vətəndaş müharibəsi
İstehsal_tarixi
Konstruktor Kartsev-Venediktov
İstehsalçı Uralvaqonzavod
İstehsal xərci $2.23 milyon
Texniki məlumatlar
Ağırlığı 46,5 - 50 ton
Uzunluğu 9,53 m (qüllə ilə birlikdə)
6,86m (sadəcə olaraq gövdə)
Eni 3,37 m
Hündürlüyü 2,23 m
Ekipaj 3 nəfər

Zireh 830 mm + Kontakt5 ERA
Əsas
silahı
9M119M Refleks-M mərmisi bilən də 125mm-lik yivsiz top
Köməkçi
silahı
7,62 mm-lik Pkt pulemyotu, 12,7 mmlik NSVT hava müdafiə pulemyotu
Motoru 840 AG V-84MS dizel mühərrik,
1000 AG V-84KD turbo dizel mühərriki

T-90 — Rusiya istehsalı 3-cü nəsil əsas döyüş tankı.

T-72-ləri əvəz etmək üçün istehsal olunmuşdur. Körfəz müharibəsində T-72-lərin ABŞ-ın M1 Abrams tanklarına qarşı müvəffəqiyyətsiz olması nəticəsində inkişaf etdirilməyə başlanmışdır. Hazırda Rusiya, HindistanAzərbaycan ordusunun istifadə etdiyi ən müasir tank olan T-90-lar, T-72BM tankının yüksək texnologiya məhsulları ilə təchiz olunmuşdur. Bu tanklar, T-80 tankından alınan 1G46 nişangah, termal kamera, Kontakt-5 partlayıcı həssas zireh (aktiv zireh) və daha güclü mühərrikə sahib olub digər Rusiya tankları kimi alçaq bir profilə malikdirlər.Rusiya Silahlı Qüvvələrində istifadə edilən bu tank Hindistanda da istehsal və istifadə edilməkdədir. Rusiya və Hindistan arasında 2001-ci ildə əldə olunan razılaşmaya əsasən T-90 tanklarının Bişma adıyla Hindistanda ortaq istehsalına başlanmışdır. Hindistan 1000 ədəddən çox tank istehsal etməyi planlaşdırır.

Böyük Vətən müharibəsində Faşist Almaniyası üzərində qazanılmış qələbə münasibətilə Moskvada 2013-cü ildə təşkil edilmiş olan hərbi parad zamanı

İstehsalı[redaktə | əsas redaktə]

T-90 tankları Rusiyanın «Uralvaqonzavod» Elmi İstehsalat Müəssisəsi tərəfindən istehsal edilir. T-90 tanklarının məxsus olduğu Tank Əleyhinə İdarə olunan Raket (TƏİR) kompleksi 5 km uzaqlıqda olan düşmənin istənilən tip zirehli texnikasını 100 faiz dəqiqliklə məhv etmək imkanı verir. T-90S-in malik olduğu avtomatik dolub-boşalan 2А46М-5 topu TƏİR raketlərindən başqa zirehdeşən, beton istehkamları dağıdan və s. xüsüsiyyətə malik müsair mərmilər ata bilir. Gecə-gündüz görüntüsünə malik optik lazer-nişangah tank hərəkətdə olarkən belə hədəfi nişan almaq və ya nişangahı hədəf üzərində saxlamaq imkanı yaradır. Tank üzərində quraşdırılan “Kord” pulemyotu isə hava hədəflərinin məhv edilməsində kifayət qədər ciddi silahdır.[1]

İxracı[redaktə | əsas redaktə]

Əsas döyüş tankı olan T-90 tank biatlonunda (2013)

Hindistan[redaktə | əsas redaktə]

2001-ci ildə Hindistan Rusiyadan 310 ədəd T-90S tankı aldı. Hindistan hökuməti bu tankları alaraq özünün istehsal edəcəyi Arjun tanklarının istehsalını bir müddət təxirə saldı.

Bu T-90S-lər Rusiyada Uralvaqonzavod tərəfindən, mühərriki isə Çelyabinsk Traktor Zavodu tərəfindən istehsal edilirdi. Hindistana satılacaq tanklar Ştora-1 infraqırmızı və lazer şüaları pozucu sistemlə də təchiz edilmişdi.

26 oktyabr 2006-cı ildə Hindistanla Rusiya arasında dəyəri 800 mln ABŞ dolları olan müqavilə imzalandı. Müqavilənin şərtlərinə görə, Rusiyadan alınacaq digər 330 ədəd T-90 tankı T-90M "Bişma" adı ilə Hindistanın Tamil Nadu şəhərindəki Ağır Texnika Zavodunda istehsal olunmalı idi.

T-90M Bişma T-90S tankının daha müasirləşdirilmiş versiyasıdır. Bu tankların modernizasiya olunmasında Hindistana Rusiya və Fransa kömək etmişdir. Tanklar Fransanın Thales şirkətinin istehsalı olan Catherine-FC termal görüntü kamerası və Rusiya istehsalı Kontakt-5 K-5 reaktiv partlayıcı zirehlə təchiz olunub.

2008-ci ilin aprelində Hindistan T-90M Bişma tankına aktiv müdafiə sistemi üçün bir çox xarici şirkətə təklif göndərdi və sonda, 2009-cu ilin yanvarında Saab şirkəti ilə 270 mln USD dəyərində müqavilə imzalandı.

Lisenziya altında istehsal olunan ilk T-90M Bişma tankları 24 avqust 2009-cu ildə silahlanmaya qəbul olundu.

T-90M "Bişma" tankı. Hindistan ordusu.

2011-ci ildə dəyəri 1.5 mlrd USD olan növbəti müqaviləyə əsasən 354 ədəd T-90MS tankı ölkənin Çinlə sərhədini qorumaq üçün alındı. Bununla da, 2011-ci ildə Hindistan ordusunda xidmətini davam etdirən tankların sayı 4500-ə çatdı və tankların sayına görə dünyada 3-cü yerə çıxdı.

Hindistan 2020-ci ilə qədər T-90 tankından ibarət 21 tank alayına sahib olmağı planlaşdırır ki, bu alayların da hər birində 45 döyüş, 17 təlim və əvəzedici tank olmaqla, ümumilikdə 62 ədəd T-90 olacaq.

Digər ölkələr[redaktə | əsas redaktə]

2005-ci ildə Əlcəzair 185 ədəd T-90S tankının satın alınması barədə müqavilə imzaladı.

T-90SM və ya T-90MS. (T-90 tanklarının ixrac versiyalarından biri)

2008-ci ilin oktyabr ayında Venesuela prezidenti Uqo Çavesin ordunun arsenalında olan bütün AMX-30 tanklarını Rusiya istehsalı 50-100 arası T-90 tankları ilə əvəz etmək istədiyi deyilirdi. Yalnız, 2009-cu ildə 92 ədəd T-72 tankının alınması üçün müqavilə imzalandığı bildirildi. 2008-ci ilin iyulunda Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri 150 ədəd T-90 tankının alınması üçün Rusiya ilə danışıqların getdiyini bildirdi.

2010-cu ilin fevral ayında Liviya ilə Rusiya arasında silah müqviləsi imzalandı. Müqavilənin şərtləri açıqlanmasa da, rusiyalı diplomatın dediyinə əsasən, Rusiya Liviyaya 20 döyüş təyyarəsi, hava hücumundan müdafiə sistemləri, 140-a yaxın modernizasiya olunmuş T-72, həmçinin, bir neçə ədəd T-90 tankı verməli idi. Lakin, 2011-ci ilin əvvəllərində Liviyada vətəndaş müharibəsi başlandığına görə, BMT-nin Liviyaya silah satışına embarqo qoyması nəticəsində Rusiya bu müqaviləni yerinə yetirə bilmədi.

2015-ci ilin dekabrında İran ordusu Quru Qoşunları komandirinin verdiyi məlumata əsasən İran Rusiyadan T-90 tanklarını almağı planlaşdırırdı. Lakin, 2 aydan sonra İran Rusiyadan bu tankları almaqdan imtina etdi və T-90-nın oxşarı olan Karrar tankını istehsal etməyə qərar verdi. 2016-cı ilin iyul ayında təqdim olunan qısa videodan sonra "Karrar"ın T-90MS tankının oxşarı olduğu dəqiqləşdi.

Texniki göstəriciləri[redaktə | əsas redaktə]

"Ştora-1"lə təchiz olunmuş T-90S tankı.

Fiziki xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çəkisi: 46,5 - 50 ton
Uzunluğu: 9,53 m (lülə daxil olmaqla); 6,86 m (yalnız gövdə)
Eni: 3,37 m
Yüksəklik: 2,23 m

Daxili həcm: 11,04 m³ (ümumi), 1,85 m³ (qüllə)

Zəminə təzyiq: 0,938 kq / sm ²
Heyət: sürücü, nişançı, tank komandiri
Mühərrik: 840 AG V-84MS dizel mühərrik
1000 AG V-84KD turbo dizel mühərriki
1000 AG V-85 dizel mühərrik
1 KW'lık AB-1-P28 generator
Sürət: 65 km / s (yolda)
Dalış dərinliyi: 1,8 m (şnorkelsiz), 5 m (şnorkellə)
Mənzil: 375 km, əlavə yanacaq ehtiyatı ilə 550-650 km
Güc / Ağırlıq nisbəti 18-20 AG / ton
Dayandırılması: burulma bar

Müdafiə xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Zireh: 830 mm
Müdafiə sistemləri: Ştora-1 infraqırmızı və lazer şüalarını pozucu sistem
Kontakt-5 tepkiməli zireh
82mm'lik 902B sis bombası

Atəş gücü[redaktə | əsas redaktə]

Ana müharibə silahı: 9M119M Refleks-M mərmisi bilən də 125mm'lik yivsiz top
Köməkçi müharibə silahı: 7,62 mm-lik Pkt pulemyotu
12,7 mmlik NSVT hava müdafiə pulemyotu

İstifadə edən ölkələr[redaktə | əsas redaktə]

T-90 istifadəçiləri.

Cari istifadəçilər[redaktə | əsas redaktə]

  • Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan: 100 ədəd T-90S. Əlavə 100 ədəd sifariş verilə bilər[2]
  • Flag of Armenia.svg Ermənistan: 1 ədəd T-90S. 2014-cü ildə Rusiyada keçirilən "Tank biatlonu" müsabiqəsində əldə olunub
  • Flag of Algeria.svg Əlcəzair: 572 ədəd T-90SA[3]
  • Flag of India.svg Hindistan: 310 ədəd T-90S, 464 ədəd T-90MS, 1000 + ədəd T-90M Bişma adıyla Hindistanda istehsal ediləcək.[4]
  • Flag of Russia.svg Rusiya: 550 ədəd T-90A və T-90S[5]
  • Flag of Syria.svg Suriya: 30 ədəd T-90S və T-90SA[6]
  • Flag of Turkmenistan.svg Türkmənistan: 10 ədəd T-90S çatdırılıb. Daha 30 ədəd planlaşdırılır.[7]
  • Flag of Uganda.svg Uqanda: 44 ədəd T-90S[8]

Gələcək istifadəçilər[redaktə | əsas redaktə]

  • Flag of Egypt.svg Misir: 400 və ya 500 ədəd T-90S tankı. Razılaşmaya əsasən bu tankların bir hissəsi Misirdə istehsal oluna bilər.[9][10]
  • Flag of Iraq.svg İraq: 73 ədəd T-90S/SK.[11] Tankların çatdırılmasına 2017-ci ilin noyabr ayından etibarən başlana bilər.[12]
  • Flag of Kuwait.svg Küveyt: Silahlanmada olan Yuqoslaviya istehsalı M-84 tanklarının 146 ədəd T-90MS tankı ilə əvəz ediləcəyi gözlənilir.[13]
  • Flag of Vietnam.svg Vyetnam: 64 ədəd T-90S/SK tankı sifariş olunub. Tankların ilk partiyasının 2017-ci ilin noyabr ayında Rusiya tərəfindən təhvil veriləcəyi gözlənilir.[14]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Rusiyadan T-90 tnkları alırıq
  2. Алексей Никольский. "Россия вооружает Азербайджан". Газета «Ведомости». Arxivləşdirilib: [1] saytından 18 iyun 2013 tarixində. http://www.webcitation.org/6HSy0fdHx. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  3. "ВЕДОМОСТИ - Заключен контракт по лицензионному производству танков Т-90 в Алжире". http://www.interfax.ru/world/519117.
  4. "Army to acquire nearly 1000 additional T-90 tanks by 2020". 4 oktyabr 2006. http://www.india-defence.com/reports-2577. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  5. Вадим, Смирнов. "Модернизация танка Т-90 будет завершена до конца 2010 года". Военное обозрение. https://topwar.ru/23-modernizaciya-tanka-t-90-budet-zavershena-do-konca-2010-goda.html.
  6. Т-90 доказали свою выживаемость в Сирии
  7. "Algeria, Turkmenistan To Buy Russian Tanks: Report". 14 fevral 2012. http://www.defensenews.com/article/20120214/DEFREG01/302140003/Algeria-Turkmenistan-Buy-Russian-Tanks-Report. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  8. "Trade Registers". Armstrade.sipri.org. http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  9. "Russia's T-90 tanks to be assembled under license in Egypt". Moscow: TASS. 6 iyul 2017. Arxivləşdirilib: [2] saytından 26 iyul 2017 tarixində. https://archive.is/20170726135452/http://tass.com/defense/954764. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  10. "Russia hopes to sign mega deal with Egypt to supply T-90 main battle tanks". Defence Blog. 14 iyun 2017. Arxivləşdirilib: [3] saytından 26 iyul 2017 tarixində. https://archive.is/20170726135630/http://defence-blog.com/army/russia-hopes-to-sign-mega-deal-with-egypt-to-supply-t-90-main-battle-tanks.html. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  11. "Russia confirms deal to supply T-90 tanks to Iraq". Defence Blog. 20 iyul 2017. http://defence-blog.com/army/russia-confirms-deal-to-supply-t-90-tanks-to-iraq.html/.
  12. "Russia starts T-90S main battle tank deliveries to Iraq". Dubai: TASS Russian News Agency. 15 noyabr 2017. Arxivləşdirilib: [4] saytından 15 noyabr 2017 tarixində. https://archive.is/20171115202621/http://tass.com/defense/975743. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.
  13. "Contract with Kuwait to supply T-90MS tanks can be signed before yearend". Tass. 12 sentyabr 2017. http://tass.com/defense/965107y.
  14. "Russia’s Uralvagonzavod to supply Vietnam with 64 T-90 main battle tanks". Defence Blog. 8 iyul 2017. Arxivləşdirilib: [5] saytından 26 iyul 2017 tarixində. https://archive.is/20170726135341/http://defence-blog.com/army/russias-uralvagonzavod-to-supply-vietnam-with-64-t-90-main-battle-tanks.html. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2017.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda T-90 ilə əlaqəli mediafayllar var.