T-72

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
T-72
T72 cfb borden 2.JPG
T-72
Ümumi xüsusiyətləri
Görəvi Hücum Tankı
Personal 3 (sürücü, silahçı, komandir)
Xidmətə Giriş İli 1973-...
İstehsalçı Uralvaqonzavod
Ölçülər
Uzunluq 6,9 m
Genişlik 3,6 m
Yüksəklik 2,2 m
Ağırlıq 41,000 kg
Performans
Motorlar Dizel
Güc 582 kW
Yolda Sürəti 75 km/s
Səhrada Sürəti 50 km/s
Mənzili 298 km əlavə tanklarla 410km
Elektroniklər
Atış Sistemi
Silahlar
Top 125 mm L80 topu


T-72 — sovet istehsalı olan tank. İstehsalına ilk dəfə 1971-ci ildə başlanmışdır. İkinci dünya müharibəsindən sonra ən çox istehsal olunan 2-ci tankdır, istehsal sayına görə yalnız T-54/55 tanklarından geri qalır. İndiyə qədər 20,000 ədəd bu tankdan istehsal edilmişdir. T-72 tankları ilk dəfə 1973-cü ildə istifadəyə verilib. T-64 ilə eyni zamanda hazırlanıb. T-64 ilə aralarında aşkar mexaniki və dizayn fərqləri vardır. T-64 ardıcıllığı bu gün T-80 ilə davam edərkən T-72 ardıcıllığı T-90 ilə davam etməkdədir.

Körfəz savaşında İraqın bütün T-72 tankları ABŞ-ın termal kameralı M1A1 Abrams tankları tərəfindən məhv edilmişdir. Buna görə də sonradan bu tanklar daha da inkişaf etdirilərək, daha müasir T-90 tankları hazırlanmışdır.

Hal-hazırda, T-72 tankları 40-dan çox ölkədə öz xidmətini davam etdirir və bir çox müharibələrdə də aktiv istifadə olunmuşdur.

İstifadə olunduğu yerlər[redaktə | əsas redaktə]

T-72 tankları heç vaxt Əfqanıstan müharibəsində istifadə olunmayıb. Əfqanıstanda döyüşən 40-cı Sovet ordusunda yalnız T-54 və T-62 tankları var idi.

Rusiya Silahlı Qüvvələri hal-hazırda 5,000-dən çox T-72 tankına sahibdir. Bu tanklardan 2,000-i hazırda xidmətini dava etdirir, qalan 3,000 tank isə ehtiyatda saxlanılır. T-72 tankları Rus ordusu tərəfindən Birinci, İkinci Çeçen və Rusiya-Gürcüstan müharibələrində istifadə olunub.

Suriya[redaktə | əsas redaktə]

1982-ci il Livan müharibəsində, Suriya ordusuna məxsus T-72 tankları İsrail ordusuna aid M60A1 tankları ilə qarşılaşmışdır. 9 iyun 1982-ci ildə Suriya ordusuna məxsus T-72 tankları sərhədi keçmiş və İsrail ordusunun sağ cinahında yerləşən mövqelərinə zərbələr endirmiş, İsrail ordusuna aid bəzi texnikaları sıradan çıxarmışdır. Müharibədən sonra, Suriya prezidenti Hafiz Əl-Əsəd T-72-ləri "dünyanın ən yaxşı tankı adlandırmışdır".

2011-ci ildən etibarən Suriya vətəndaş müharibəsində hökumət qüvvələri tərəfindən istifadə olunmağa başlamışdır. Bəzi hallarda Azad Suriya ordusu və digər qruplaşmalarla döyüşlərdə bu tanklar ələ keçirilmiş və hökumət qüvvələrinə qarşı istifadə olunmuşdur.

İraq[redaktə | əsas redaktə]

İran-İraq müharibəsinin əvvəllərində İraq ordusu tərəfindən istifadə olunan T-72 tankları CESR-Şirin yaxınlığında baş verən döyüşdə, heç bir itki vermədən, İran ordusuna məxsus Chieftain tanklarını məğlub etmişdir. Həmçinin, döyüşün növbəti günlərində də İraq ordusuna aid T-62 və T-72 tankları, M47 Patton tanklarını itkilərə məruz qoymuş, hətta bir neçə M47 tankı İraq tərəfindən ələ keçirilmişdir.

Birinci Körfəz müharibəsi ərzində əməliyyatlardan birində, Amerikan M1 Abrams tankları və Bradley PDM-ləri İraq ordusuna aid 37 ədəd T-72 tankını məhv etmiş və yalnız 1 ədəd Bradley PDM-i sıradan çıxmışdır.

Çeçenistan döyüşləri[redaktə | əsas redaktə]

Birinci Çeçen döyüşləri zamanı Rusiya SQ 225 ədəd T-72 və T-80 tankı istifadə etmişdir. Çeçenlər tərəfindən döyüşlərdə effektiv atəş mənzili 4 km olan, Kobra TƏİR istifadə olunmuşdur. Döyüşlərin ilk 3 ayı ərzində, 15 ədəd T-72B və 5 ədəd T-72A tankı sıradan çıxmışdır. Dudayevin qoşunları bir neçə ədəd T-62 və T-72 tankına sahib idi. 1994-cü ilin yayında olan əməliyyatlar zamanı Rusiya HHQ-nə aid təyyarələr, Dudayevin qoşunlarına aid 15 tankı məhv etmişdir. 1994-cü ilin qışından sonra çeçenlərə aid 30 tank məhv edimiş və ya ələ keçirilmişdir. 7 ədəd ələ keçirilmiş T-72 döyüşlərdə Ruslar tərəfindən istifadə olunmuşdur. İkinci Çeçen müharibəsi zamanı, Rusiya SQ-nə aid yalnız 1 tank vurulmuşdur.

Rusiya-Gürcüstan müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

Müharibə ərzində Rusiya 2 ədəd T-72B tankı itirmişdir. Tskhinvali ərazisində baş verən döyüş zamanı, Rusiya ordusuna aid 4 ədəd T-72 tankından ibarət taqım Gürcüstan ordusuna aid 15 ədəd zirehli maşını sıradan çıxarmışdır. 5 günlük döyüşlər zamanı ruslar Gürcüstan SQ-nə aid bir neçə ədəd İsrail tərəfindən modernizasiya edilmiş T-72SIM tankını da ələ keçirmişdir.

Gələcək istifadəçilər[redaktə | əsas redaktə]

2009-cu ilin sentyabrında Venesuela 92 ədəd T-72B1V tankını satın almaq barədə Rusiya ilə müqvilə imzalamışdır. Müqaviləyə əsasən ilk T-72 tankları 2011-ci ilin mayında Venesuelaya çatdırılıb. 2012-ci ilin iyun ayında imzalanmış müqaviləyə əsasən daha 100 ədəd T-72 Venesuelaya verilməlidir.

stifadəçilər[redaktə | əsas redaktə]

İndiki[redaktə | əsas redaktə]

  • Flag of Russia.svg:
    • T-72 istifadəçiləri (Hazırkı istifadəçilər mavi, keçmiş istifadəçilər qırmızı rənglə təsvir edilib).
      Rusiya Quru Qoşunları — VDZ-li "Kontakt-5" və DZ-li "Kontakt-1"li 9500 T-72B və T-72BA, 3000 T-72 ehtiyatdadır, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
    • Rusiya HDD-nın sahil qoşunları — 160 T-55M, T-72 və T-80, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Azerbaijan.svg — 292 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Algeria.svg — 325 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Angola.svg — 50 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Armenia.svg — 102 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Belarus.svg — 1465 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Bulgaria.svg — 362 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Hungary.svg — 30 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Venezuela.svg — 92 T-72B1V 20112012-ci illərdə Rusiyadan alınıb.
  • Flag of Vietnam.svg —150 T-72M1 partiyası Polşa tərəfindən 2005-ci ildən həyata keçirilir.
  • Flag of Georgia.svg — 41 T-72AQ, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg — 100 ədəd Т-72М1 Ukraynadan 2010-cu ildə gətirilmişdir.
  • Flag of India.svg — 1950 T-72M1, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Iraq.svg — 77 T-72, 2009-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Iran.svg — 480 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Yemen.svg — 60 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Kazakhstan.svg — 980 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Kenya.svg — 110 T-72AQ, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Kyrgyzstan.svg — 150 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Cuba.svg — 50 (51) T-72 Rusiyadan 1993-cü ildə verilmişdir.
  • Flag of Lebanon.svg — 31 ədəd T-72M1 2010-cu ildə sifariş edilib, çatdırılma 2011-ci ildə başa çatmalıdır.
  • Flag of Libya.svg — 200 T-72, üstəlik 115 saxlanğacda, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Macedonia.svg — 31 T-72AQ, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Mongolia.svg — 50 ədəd T-72A 2012-ci ildə RF HQ-dən verilib.
  • Flag of Morocco.svg — 40 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Myanmar.svg — 50 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Oman.svg — 6 ədəd T-72C 1992-ci ildə Rusiyadan çatdırılb.
  • Flag of Poland.svg — 586 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Abkhazia.svg — təxminən 40 T-72, 2008-ci ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Serbia.svg — 13 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Syria.svg — təxminən 1500—1700 T-72 və T-72M, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Slovakia.png — 245 T-72M, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Sudan.svg — 60 ədəd T-72M1 Ukraynadan 2010-cu ildə çatdırılb.
  • Flag of the United States.svg — 86 ədəd T-72 AFR-dən çatdırılıb (59-u 1991, 27-si 1993-cü ildə).
  • Flag of Sierra Leone.svg — 2 ədəd T-72 Polşa vasitəsilə 1995-ci ildə Ukraynadan çatdırılıb.
  • Flag of Tajikistan.svg — 30 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Turkmenistan.svg — 670 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Uganda.svg — 10 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Uzbekistan.svg — 70 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Ukraine.svg — 1032 T-72, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Croatia.svg — 3 T-72M, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of the Czech Republic.svg — 175 T-72CZ, 2010-cu ilin hesablamalarına görə.
  • Flag of Ethiopia.svgUkrayna ilə T-72E1 səviyyəsinə qədər modernizə edilmiş 200 T-72M1 çatdırılmasına dair 2011-ci ildə müqavilə imzalanıb.
  • Flag of South Ossetia.svg — 75 T-72, 2008-ci ilin hesablamalarına görə.

Keçmiş[redaktə | əsas redaktə]

  • Almaniya Demokratik Respublikası — Çexoslovakiya və Polşa istehsalı olan 551 ədəd T-72B 1979-1989-cu illərdə SSRİ-dən çatdırılıb. AFR-ə verilib.
  • Flag of Romania.svg — 1979-cu ildə 30 ədəd T-72 SSRİ-dən çatdırılıb. Artıq istifadə olunmur.
  • Flag of Serbia and Montenegro.svg — lisenziya ilə 1981-1990-cı illərdə (böyük hissəsi M84 modifikasiyasında) 390 ədəd Т-72М1 istehsal olunub.
  • Flag of the Czech Republic.svg — 1977-1991-ci illərdə lisenziya ilə 815 ədəd T-72B istehsal olunub. Dövlət dağılandan sonra yeni yaranan dövlətlərin ixtiyarına verilib
  • Flag of Finland.svg — 1985-1990-cı illərdə 70 ədəd SSRi-dən çatdırılıb. Artıq istifadə olunmur

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]


Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda T-72 ilə əlaqəli mediafayllar var.