Xəlifə Altay

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xəlifə Altay
Xəlifə Altay Qakibula
Altay Xalifa.gif
Doğum tarixi 1917[1][2]
Doğum yeri Qazaxıstan
Vəfat tarixi 15 avqust 2003(2003-08-15)[3]
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti yazıçı, antropoloq, tərcüməçi
Əsərlərinin dili qazaxca

Xəlifə Altay Qakibula (25 dekabr 1917-ci il Çingil rayonu, Altay bölgəsi, Çin respublikası - 15 avqust 2003-cü il, Qazaxıstan[4]) - Qazax yazıçısı və antropoloqu, türkoloq, ilahiyyatçı, yazıçı və tərcüməçi və diaspor rəhbəri. Xəlifə Altay Altay bölgəsində anadan olsa da, milliyətcə qazax idi. Ailəsi Altay qazaxlarındandır. İnqilab zamanı Altayda qazaxların hüquqları uğrunda mübarizəyə qoşulmuşdur. Çin Xalq Respublikası qurulduqdan sonra mühacirətə getməyə məcbur olmuşdur. Xəlifə Altay uzun müddət Türkiyədə yaşayıb yaratmışdır. Burada Qazax diasporunun rəhbəri olmuşdur. 1980-ci illlərin ikinci yarısında SSRİyə Qazaxıstana köçmüşdür. 2003-cü ildə Qazaxıstanda vəfat etmişdir.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xəlifə Altay 1917-ci ildə Şərqi Türküstanın Altay bölgəsinin Çingil bölgəsində anadan olub.[5] Qarayilər xalqının kerey soyundan gəlir.[6]

Çində inqilab zamanı Altayda qazaxların hüquqları uğrunda mübarizəyə qoşulmuşdur. Çin Xalq Respublikası qurulduqdan sonra mühacirətə getməyə məcbur olmuşdur. 1954-cü ildən bəri Türkiyədə yaşayıb, orada qazax diasporuna rəhbərlik edib.

Altay Xəlifə Sintszyandan qaçqın düşdüyü zaman mühacirətdə qazaxların bu köçü və qazax mədəniyyəti haqqında yazıb yaradır. Bir müddət Türkiyədə yaşayır, sonra Qazaxıstana köçür. Türkiyədə olduğu müddətdə Xəlifə Altay qazax mədəniyyətinin yayılmasına çalışır. O, diaspora fəaliyyətində nəinki, Qazaxıstanda yaşayan qazaxları, Çin və Monqolustanda yaşayan həmyerlilərinin hüquqları uğrunda mübarizə aparır. Doğulandan qürbəttə yaşamasına baxmayaraq, qazax dilini unutmur və yaradıcılığını doğma dilində inkişaf etdirir.

"Alaş" mükafatı laureatı,[7] Türkiyədən gəlmiş Xəlifə Altay Qazaxıstana gəldikdən sonra Kurultayı "Qazax xalqının tarixinə qızıl hərflərlə yazılacaq bir hadisə" olaraq qiymətləndirdi. “Harada və hansı şəraitdə olmağımızdan asılı olmayaraq, düşüncələrimizdə həmişə Vətənlə bir yerdə idik. İndi gələcək Qazaxıstan müstəqil Qazaxıstanın gücləndirilməsinin və inkişafının məsulu olacaq. Bunun üçün milli qürurun oyanması, xalqın birləşməsi lazımdır."– deyə bildirdi.

Ən böyük arzularından biri Almatıda məscid tikdirmək idi. Altay Xəlifəyə görə həqiqi müsəlman məscidi yalnız ayinlər üçün yer deyil, hər şeydən əvvəl mədəniyyət mərkəzi olmalıdır.

Xəlifə Altay 2003-cü ilin avqust ayında vəfat edib.[5]

Əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Xəlifə Altay, Anayurddan Anadoluya, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981.
  • Xəlifə Altay, Qazax Türklərinə aid şəcərə, İstanbul, 1997.
  • 1995-ci ildə “Siyer-i Nebi” adlı kitabı çap olunur.
  • " Qazax Türklərinin Şəcərəsi". 1977.
  • "Xatirələrim" (Естеліктерім)
  • "Ata yurddan Anadoluya"
  • Quran yolu ve İmanın şərtləri
  • «Altaydan Aşğan El» adlı kitabları çap olundu.
  • 1991-ci ildə qazax dilinə tərcümə etdiyi Qurani-Kərimin tərcüməsi və mənası Fəhd mətbəəsində 88.000 nüsxədə çap olunub.
  • "Kəlam Şərif"-i tərcümə edib, bir çox dini kitabların müəllifidir.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Портал-Credo.ru: Казахстанский Фонд Халифы Алтая отметил пятилетие работы по пропаганде миролюбивого характера ислама.
  2. Halife Altay // NUKAT. 2002.
  3. Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
  4. "НЕ ВЛАСТНО ВРЕМЯ ПЕРЕД НИМ - 13 Сентября 2007 - Наш Мир - Казахстанская Республиканская Газета". 2015-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-26. (#parameter_ignored_suggest)
  5. 1 2 "Памяти шейха. Скончался один из самых авторитетных мусульман Казахстана Халифа Алтай | ЦентрАзия". 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
  6. "Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,". 2018-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-24. (#parameter_ignored_suggest)
  7. Qаzаqstаn jаzuwşılаrı: Аnıqtаmаlıq/Qurаstıruwşı: Qаmşıger Sаyat, Jumаşevа Qаyırniysа — Аlmаtı: «Аñ аrıs» bаspаsı, 2009 jıl

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]