Xotan dövləti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tarixi dövlət
Xotan dövləti
Kingdom of Khotan.png
Xotan dövləti 1001-ci ildə
Flag of None.svg 
56 — 1006

Paytaxt Xotən
Dil(lər) Qandari dili
Saka dili
Din Buddizm
İdarəetmə forması Monarxiya

Xotan dövləti (çin 于闐 ) - müasir Sintzyan-Uyğur Muxtar Rayonu ərazisində, Xotan şəhəri ətrafında 56-1006cı illər arasında mövcud olmuş qədim monarxiya.

Quruluşu və əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Dövlətin qurulması haqqında 4 əfsanə var.[1]Hər 4 əfsanəyə görə şəhər Aşoka dövründə şimala köçmüş hindistanlılar tərəfindən qurulub. Əhalisi Saka dilinin yerli dialekti olan xotanca danışırdılar. Lakin sakaların Xotana nə vaxt gəldiyi məlum deyil. Əhalinin əsas dini buddizm idi. Han Tarixi Kitabına əsasən e.ə.125-23-cü illərdə Xotanda 3300-ə yaxın ev, 19300 nəfər əhali vardı. Bunlardan 2400ü əsgər idi.[2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Xotan əsasən ticarət dövləti olub tarixi boyu Xunnu, Han sülaləsi, Tan sülaləsi, Göytürklər, Tibet imperiyası asılılığında mövcud olmuşdur. 792-ci ildə Tibet tərəfindən işğal olunsa da 851-ci ildə müstəqilliyini geri qazanmışdı. 10-cu əsrdə Uyğurların və Qaraxanilərin hakimiyyəti altına düşməyən yeganə Mərkəzi Asiya dövləti olaraq mövcud idi. Xotan hətta 970-ci ildə Kaşqarı Qaraxanilərin əlindən almış, Çinə hədiyyə olaraq bir fil göndərmişdi. Lakin 1006-cı ildə Yusif Qadir xan tərəfindən Xotan ələ keçirilərək Qaraxanilər dövlətinə birləşdirildi. Bu işğal Mahmud Kaşqari tərəfindən xatırlanmışdır:

" Biz onların üzərinə sel kimi axdıq,

Biz onların şəhərlərinə yayıldıq,

Biz onların bütxanalarını yıxdıq,

Biz Buddanın başına sıçdıq![3]

"

Hökmdarları[redaktə | əsas redaktə]

  • Yu Lin (俞林) 23
  • Cun De (君得) 57
  • Hsiu Moba (休莫霸) 60
  • Quanq De (廣德) 60
  • Fanq Kyan (放前) 110
  • Cian (建) 132
  • An Quo (安國) 152
  • Kyu Ren (秋仁) 446
  • Poluo Erşi (婆羅二世) 471
  • Sanmo Rama Sanşi (散瞿羅摩三世) 477
  • Shi Duluo (舍都羅) 500
  • Visa (尉遲) 530
  • Bey Şilian (卑示練) 590
  • Visa Vumi (尉遲屋密) 620
  • Fudu Hsin (伏闍信) 642
  • Fudu Hsionq (伏闍雄) 665
  • Visa Cinq (尉遲璥) 691
  • Visa Tiao (尉遲眺) 724
  • Fu Şiçan (伏師戰) 725
  • Fudu Da (伏闍達) 736
  • Visa Quy (尉遲珪) 740
  • Visa Şenq (尉遲勝) 745
  • Visa Vaham (尉遲曜) 764
  • Visa Cie (尉遲詰) 791
  • Visa Çiye (尉遲遲耶) 829
  • Visa Nanta (尉遲南塔) 844
  • Visa Vana (尉遲佤那) 859
  • Visa Pikiluomo (尉遲毗訖羅摩) 888
  • Visa Sambhava (尉遲僧烏波) 912-966
  • Visa Sura (尉遲蘇拉) 967
  • Visa Darma (尉達磨) 978
  • Visa Sanarama (尉遲僧伽羅摩) 986
  • Visa Saqemayi (尉遲薩格瑪依) 999

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Emmerick, R. E. (14 April 1983). "Chapter 7: Iranian Settlement East of the Pamirs". In Ehsan Yarshater (ed.). The Cambridge History of Iran, Vol III : The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Part 1. Cambridge University Press; Reissue edition. səh. 263. ISBN 978-0521200929.
  2. Xan Tarixi Kitabı, 96A (Çincə)
  3. Divani Lüğət-it Türk, Bakı, Ozan, 2006. Səh. 353