Yaponiya bankı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yaponiya Bankı
Tokioda Yaponiya Bankının baş idarəsi
Yaponiya Bankının binası
Ünvanı Flag of Japan.svg Yaponiya, Tokio
Yaranma tarixi 1882
Sədri Харухико Курода
Ehtiyatları 2 660 007 mln. iyen (2009)
Valyuta Yaponiya iyeni
Saytıwww.boj.or.jp

Yaponiya bankı (yapon dilində: 日本銀行 Нихон гинко) — Yaponiyanın mərkəzi bankı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiya Bankı 1882-ci ildə 30 illik müddətə, öz banknotlarını buraxan böyük sayda şəxsi bankların əmələ gətirdiyi inflyasiyanın qarşısının alınması üçün yara­dıl­mış­dır. Sonra bankın fəaliyyət müddəti daha 30 ilə uzadılmış, 1942-ci ildə isə qanun qəbul edilmişdir. Bu qanuna görə, Yaponiya Bankı hökumət tərəfindən nəzarət olunur, maliyyə naziri isə bankın qanuni aktlarını müstəqil şəkildə də­yişmək hüququnu əldə edirdi. 1949-cu ildə Siyasi şura yaradıldı. Siyasi şura döv­lətin monetar tənzimlənmə sahəsindəki maraqlarını müəy­yənləşdirməyə başladı. 1979-cu ildə Bank haqqında qanun modernləşdirilmiş, Mərkəzi bank isə uzunmüddətlilik statusu qazanmışdır. 1988-ci il 1 apreldə Yaponiya Bankı haqqında yeni qanun qüvvəyə mindi. Bu qanuna görə, bank Ma­liyyə nazir­liyindən asılı deyildir.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiya Bankı öz statu­suna görə, inzibati orqan yox, səhmdar şirkətdir. Onun kapitalının 55%-i hökumətə, 45%-i maliyyə institutlarına, sığorta şirkətlərinə və digər şəxsi səhmdarlara məx­susdur. Səhmdarlara 4%-lik ölçüdə dividentlərin verilməsi təmin edilir. Bank tərəfindən yüksək mənfəətin əldə edil­diyi halda bu dividendlər 5%-ə qədər artırıla bilər. Qalan mənfəət dövlət büdcəsinə toplanır.

Bankın idarəedilməsi və funksiyaları[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiya Bankının rəhbər orqanı Siyasi şuradır. Yeni bank qanununun qəbulundan sonra Siyasi şuranın funksiya­ları və strukturu bir qədər dəyişmişdir. 1998-ci l apreldən başlayaraq, Siyasi şura doqquz üzvdən ibarətdir. Bunlar təyin olunan altı şura üzvü, bankın sədri və onun iki müavinidir. Şuradan başqa, Bank idarəsinə üç icraçı auditor, üç icraçı direktor və səkkiz məsləhətçi daxildir. Siyasi şuranın öhdəliklərinə aşağıdakılar daxildir:

  • faizin uçot dərəcəsinin, digər faiz dərəcələrinin, vek­sellərin diskont edilmə şərtlərinin və tiplərinin müəy­yənləşdirilməsi;
  • borclar üzrə faiz dərəcəsinin müəyyənləşdirilməsi;
  • məcburi bank ehtiyatları normalarının müəyyən­ləş­dirilməsi və ya ləğv edilməsi;
  • pul bazarına nəzarətin strateji xəttinin müəyyən­ləşdirilməsi. Tətbiq olunan nəzarət tədbirləri: əsasən açıq ba­zarda aparılan əməliyyatlar, istiqraz və veksellərin alqısı və satqısı;
  • Yaponiya Bankının valyuta nəzarəti və pul ba­za­rına nəzarət məsələləri üzrə rəsmi mövqeyinin dəyişilməsi barədə qanunun qəbul edilməsi;
  • satış obyektlərinin müəyyənləşdirilməsi və maliyyə bazarlarında satışın həyata keçirilmə müddəti barədə qə­rarın qəbul edilməsi;
  • şöbələrin, ofislərin, agentliklərin və Bankın bigər da­xili struktur obyektlərinin yaradılması, köçürülməsi və ləğv edilməsi.

Şuranın sədri Siyasi şuranın qəbul etdiyi qərarlara uyğun olaraq, Bankın fəaliyyətinə ümumi nəzarəti həyata keçirir. Yaponiya bankının sədri və onun müavinləri parla­men­tin hər iki palatasının razılığı ilə Nazirlər Kabineti tərə­findən təyin olunurlar. Sədrin, onun müavinlərinin, Siyasi şuranın qalan üzvlərinin səlahiyyət müddəti 5 ildir.

Siyasi şura zəruri hallarda və şura sədrinin gös­tə­rişi ilə toplanır. Iclas şura üzvlərinin üçdə birinin və ya daha çoxu­nun təşəbbüsü ilə də çağırıla bilər. Şura səd­rinin və ya üzvlə­rin üçdə birindən çoxunun iştirak etmədiyi halda iclaslar və səsvermələr keçirilə bilməz. Qərarlar səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Yalnız iclasda olanlar səsvermədə iştirak edir. Əgər səs­lər yarıya bölünmüşdürsə, qərarı sədr verir. Maliyyə nazir­liyinin və Iqtisadi planlaşdırma Agentliyinin məmurları Siya­si şuranın iclaslarında iştirak etmək hüququna malikdirlər. Onlar monetar tənzimləmə ba­rədə hər hansı bir məsələnin təxirə salınmaz şəkildə nə­zərdən keçirilməsini şuradan istə­mək hüququna ma­lik­dirlər. Əgər iclasda iştirak edənlər hər hansı bir məsələnin müza­kirəsinin təxirə salınmasını istəyir­lərsə, şura səs­vermə ilə qərar çıxarır.

Icraçı auditorlar Bankın fəaliyyətini təftiş edirlər. Onlar öz hesabatlarını Maliyyə nazirliyinə və ya Siyasi şuraya göndərirlər. Icraçı auditorlar və icraçı direktorlar Nazirlər kabineti tərəfindən 4 illik müddətə təyin olunurlar. Yaponiya bankı mərkəzi bank kimi aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir.

  1. Banknotların buraxılması. Mərkəzi bank ölkədə pulla­rı çap etmək hüququna malik olan yeganə bankdır. Mər­kəzi bank hələ 1889-cu ildə fidusiar banknot emissiya hüququna sahib olmuşdur. Dövriyyədəki pulların miqdarı 1999-cu ildə 7,4% artmışdır. Ölkədəki pulların miqdarı ÜDM-dən daha sürətlə artır. Lakin pullar əmanətlərdə yatıb qalır.
  2. Yaponiya bankının növbəti funksiyası pul-kredit siyasətinin reallaşdırılmasıdır. Bu siyasətin üç əsas aləti aşağıdakılardır:
  • məcburi bank ehtiyatları normasının dəyiş­diril­məsi,
  • maliyyə bazarlarındakı əməliyyatlar,
  • faizin uçot dərəcəsi.

3. Məcburi ehtiyat saxlama sistemi Yaponiyada 1957-ci ildən başlayaraq fəaliyyət göstərir. Kredit müəssisələri ehtiyat depozitlərin müəyyən məbləğini Yaponiya Ban­kında yerləş­dirməyə borcludurlar. Yaponiya Bankı kom­mersiya bank­ları­nın öz hesablarındakı ehtiyatlarını aşağı sala bilərdi ki, onlar kredit ekspansiyasına başlasınlar. Kom­mersiya bank­ları kredit ekspansiyasını həyata keçir­mək iqtidarında deyil­lər, çünki onların kredit portfellərində həddən çox qaytarıl­mayan borclar var. Onlar sərbəst pulları riskli, lakin mənfəət gətirən aktivlərə – fond bazarı alətlərinə yatırırlar.

Siyasi şuranın sədrləri[redaktə | əsas redaktə]

# Şuranın sədri Təyin olunmuşdur Azad edilmişdir
1 Yoshihara Shigetoşi 6 oktyabr, 1882 19 dekabr, 1887
2 Tomita Tetsunosuke 21 fevral, 1888 3 sentyabr, 1889
3 Kavada Koichiro 3 sentyabr, 1889 7 noyabr, 1896
4 Ivasaki Yanosuke 11 noyabr, 1896 20 oktyabr, 1898
5 Tatsuo Yamamoto 20 oktyabr, 1898 19 oktyabr, 1903
6 Shigeyoşi Matsuo 20 oktyabr, 1903 1 iyun, 1911
7 Korekiyo Takahaşi 1 iyun, 1911 20 fevral, 1913
8 Yatarō Mişima 28 fevral, 1913 7 mart, 1919[1]
9 Junnosuke Inoue (Birinci) 13 mart, 1919 2 sentyabr, 1923
10 Otohiko Ichiki 5 sentyabr, 1923 10 may, 1927
11 Junnosuke Inoue (İkinci) 10 may, 1927 1 iyun, 1928
12 Hisaakira Hijikata 12 iyun, 1928 4 iyun, 1935
13 Eigo Fukai 4 iyun, 1935 9 fevral, 1937
14 Seihin Ikeda 9 fevral, 1937 27 iyul, 1937
15 Toyotaro Yuki 27 iyul, 1937 18 mart, 1944
16 Keizo Şibusava 18 mart, 1944 9 oktyabr, 1945
17 Eikichi Araki (Birinci) 9 oktyabr, 1945 1 iyun, 1946
18 Hisato Ichimada 1 iyun, 1946 10 dekabr, 1954
19 Eikichi Araki (İkinci) 11 dekabr, 1954 30 noyabr, 1956
20 Masamichi Yamagiva 30 noyabr, 1956 17 dekabr, 1964
21 Makoto Usami 17 dekabr, 1964 16 dekabr, 1969
22 Tadaşi Sasaki 17 dekabr, 1969 16 dekabr, 1974
23 Teiichiro Morinaga 17 dekabr, 1974 16 dekabr, 1979
24 Haruo Maekava 17 dekabr, 1979 16 dekabr, 1984
25 Satoşi Sumita 17 dekabr, 1984 16 dekabr, 1989
26 Yasuşi Mieno 17 dekabr, 1989 16 dekabr, 1994
27 Yasuo Matsuşita 17 dekabr, 1994 20 mart, 1998
28 Masaru Hayami 20 mart, 1998 19 mart, 2003
29 Toşihiko Fukui 20 mart, 2003 19 mart, 2008
30 Masaaki Şirakawa 9 aprel, 2008 19 mart, 2013
31 Haruhiko Kuroda 20 mart, 2013

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Щенин Р. К. Банковские системы стран мира. — М.: КноРус, 2010.
  • Андрюшин С. А. Банковские системы: учебное пособие. — М.: Альфа-М, Инфра-М, 2011
  • Алексеев А. М. Военные финансы капиталистических государств. — 2-е. — М: Госполитиздат, 1952.
  • Большая советская энциклопедия / Под редакцией А. М. Прохорова. — 3-е издание. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Masaoka, Naoichi. (1914). Japan to America, p. 127.