Yekaterina Mediçi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yekaterina Mediçi
fr. Catherine de Médicis
Catherine-de-medici.jpg
Fransa kraliçası
31 mart 1547 - 10 iyul 1559

Doğum tarixi 13 aprel 1519(1519-04-13)
Doğum yeri Florensiya, Florensiya Respublikası
Vəfat tarixi 5 yanvar 1589 (69 yaşında)
Vəfat yeri Blua, Fransa krallığı
Dəfn yeri Sen-Deni bazilikası
Atası Lorenzo de' Medici, Duke of Urbino[d][1][2][3]
Anası Madeleine de La Tour d'Auvergne[d][2]
Həyat yoldaşı II Henri
Uşaqları II Fransisk[1][4], Elisabeth of Valois[d], Claude of Valois[d], Louis of Valois[d], IX Karl, III Henri, Margaret of Valois[d][5], Francis, Duke of Anjou[d], Victoria of Valois[d]Joan of Valois[d]
İmza
Commons-logo.svg Yekaterina Mediçi Vikianbarda

Yekaterina Mediçi (fr. Catherine de Médicis; it. Caterina de Medici) – 1547-ci ildən 1559-cu ilə kimi Fransa kraliçası. II Henrinin həyat yoldaşı olmuşdur. Fransa kraliçası olsa da, əslən İtaliyanın güclü Mediçilər ailəsinə mənsub olmuşdur.

Yekaterina Mediçini Fransada törətdiyi bir sıra qətliamlara görə bəzən "Qara kraliça" və ya "Ölüm kraliçası" adlandırırlar.[6]

İlk illəri[redaktə | əsas redaktə]

Yekaterina Mediçi 1519-cu ildə İtaliyanın Florensiya şəhərindən anadan olmuşdur. Atası Urbino hersoqu Lorenzo Mediçi idi. Doğumundan qısa müddət sonra ata və anasını itirərək yetim qalan Yekaterina ailənin yeganə varisi oldu. Ailəsinin ölümündən sonra ona baxacaq heç bir yaxını qalmamışdı. Atasının uzaq qohumu kardinal Culio Mediçi şəhərə gəldi və idarəetməni əlinə aldı. Balaca Yekaterinaya o baxmağa başladı.[6]

Yekaterina 8 yaşında olanda qaldığı saray xalqın hücumuna məruz qaldı. Yekaterina və yaxınları saraydan qaçmağa məcbur oldular, amma üsyan liderləri balaca qızın onlarda qalmasını istədilər. Niyyətləri gələcəkdə istifadə edə biləcəkləri dəyərli bir əsirə sahib olmaq idi. Əsir alınan Yekaterina şəhərin müxtəlif yerlərində və monastırlarında yaşadı, bunun sayəsində yaxşı təhsil ala bildi.[6]

Floreniya üsyanı daha sonra Culio Mediçi tərəfindən yatırıldı. Katerina Culio ilə yaşamaq üçün Romaya göndərildi. Bu dövrdə artıq böyümüş olan Yekaterinanı evləndirmə planları var idi. Culio və Fransa kralı I Fransisk qızı kralın ən böyük oğlu Henri ilə evləndirməyə qərar verdilər. 14 yaşında olan Yekaterinanın bu barədə fikri soruşulmamışdı.[6]

Fransada hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Henri və Yekaterinanın evliliyi.

Yekaterina Fransa monarxiyası üzərində böyük təsir buraxmaq istəyirdi. Qısa boylu və arıq olmasına baxmayaraq saraya dəbdəbəli şəkildə daxil olmaq istəyirdi. Sənətçilərdən aldığı tövsiyyədən sonra dövrün ilk hündürdaban ayaqqabısını geyindi və həqiqətən bundan sonra bütün Fransa onu danışmağa başladı.[6]

Henri ilə evləndikdən sonra Fransanın böyük hissəsini gəzdi və burada heç bir dostu yox idi. Fransız zadəganlar onu "İtaliyan qadın" kimi çağırırdılar. Henri 1536-cı ildə Fransiskin oğlu Daufin öldükdən sonra taxta varis oldu. Bu isə bəzi problemlərə səbəb oldu, belə ki, bir çox fransızlar kraliçalarının italiyan olmasını istəmirdilər. Buna görə də onun uşaq doğması da istənilmirdi. Lakin Yekaterina 1543-1555-ci illərdə 3-ü balaca ikən ölən 10 uşaq doğdu. Oğullarından Şarl, Fransisk və Henri daha sonra Fransa kralı olmuşdurlar.[6]

Yekaterinanın qayınatası II Fransisk 1547-ci ildə vəfat etdi və həyat yoldaşı II Henri adı ilə Fransa kralı oldu. Beləliklə, Yekaterina Fransanın kraliçası oldu.[6]

Buna baxmayaraq, Yekaterinanın evliliyində problemlər var idi. Kral Henri onu çox sevsə də, Diana de Poyteni daha çox sevir və onunla daha çox vaxt keçirirdi. Üstəlik Diana Henridən istifadə edərək Fransanın idarəsində söz sahibi olurdu. Bu, Yekaterinanın qəzəbinə səbəb olsa da, hərəkət etməməyə üstünlük verdi. II Henri hakimiyyəti boyunca güclü kral olduğundan, Yekaterina bu dövrdə arxa planda qaldı.[6]

1559-cu ildə II Henrinin ölümündən sonra ən böyük oğlu II Fransisk taxta çıxdı. Xəstə və zəif uşaq olan II Fransiskin hakimiyyəti qısa çəkdi. Ondan sonra Yekaterinanın 10 yaşlı uşağı IX Şarl adı ilə taxta çıxdı. IX Şarl balaca uşaq olduğundan Yekaterina onun adından krallığı idarə edirdi. Şarlın da ölümündən sonra oğlu III Henri hakimiyyətə gəldi və Yekaterina yenə eyni taktika ilə ölkəni idarə etməyə davam etdi.[6]

Katolik olan Yekaterina 1562-ci ildə başlayan vətəndaş müharibəsində katolikləri dəstəkləsə də, tarazlıq yaratmaq üçün protestantları da dəstəklədi. Lakin 1572-ci ildə protestantların hakimiyyət üzərində təsirinin artdığını gördükdən sonra protestant Hüqonatların lideri olan Qaspar Kolinini zəhərlətdirdi. Bu hadisə 24 avqustda Varfolomey gecəsi adı ilə tarixə düşən və 50 min protestantın qətli ilə başa çatan qətliama səbəb oldu.[6]

Yekaterina Mediçi Fransa kraliçası kimi.

Yekaterina qızı Elizabeti İspaniyanın katolik kralı II Filip ilə, digər qızı Marqareti isə sonradan IV Henri adı ilə Fransa kralı olacaq protestant Navarro kralı Henri ilə evləndirdimişdi. Məqsədi məzhəblər arasında tarazlıq yaratmaq idi. Henri taxta çıxanda protestantlıqdan katolikliyə keçdi və ölkə də məzhəb azadlığı ilə bağlı işlər görərək 30 illik məzhəb savaşlarına son verdi. Yekaterina mütləq monarxiyanın memarlarından biri hesab olunur.[6]

1589-cu ildə ağciyər iltihabından öldü. 1793-cü ildə inqilabçı izdiham məzarından onun parçalarını çıxartdı və digər kral və kraliçaların olduğu məzarlığa atdı.[6]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Yekaterina Mediçi rəssamlıq və incəsənət ilə maraqlanırdı. İntibah mədəniyyətinin inkişafında rol oynamışdır. Buna görə də "İntibah qadınlarından biri" kimi qələmə verilir. O, həmçinin ölkəsi İtaliyanı çox sevirdi və tez-tez Fransa aşbazlarını İtaliyaya göndərib orada İtaliya yeməklərini öyrənmələrini təmin edirdi. Fransa dondurma, sirop, makaron ilə belə tanış oldu.[6]

Avropada hündürdaban ayaqqabıdan ilk dəfə o istifadə etmişdir. Fransada tütündən də ilk dəfə istifadə edən Yekaterina idi. Tütündən baş ağrısının qarşısını almaq üçün istifadə edirdi. Ölkədə dəsmaldan da ilk istifadə edənin o olduğu deyilir.[6]

Yekaterina düşmənlərini zəhərlədiyindən öz kimyaçıları var idi.[6]

Kral II Henridən xahiş edərək Nostradamusu sarayın özəl astroloqu və həkimi təyin etmişdi.[6]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Н. Любович Екатерина Медичи // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1894. — T. XIа. — S. 577–578.
  2. 2,0 2,1 Catherine de' Medici // 1911 Encyclopædia Britannica — 11 — New York City: 1911. — Vol. 5. — P. 528–529. — ISBN 0-671-76747-X
  3. Catherine de' Medici // Catholic EncyclopediaD. Appleton & Company, 1913.
  4. П. К—ий Франциск II // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1902. — T. XXXVIа. — S. 532–533.
  5. Маргарита Французская // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — T. XVIIIа. — S. 605.
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 Ali Çimen (10 dekabr 2018). Tarihi değiştiren kadınlar, TİMAS (türkçə).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]