Çingiz Aytmatov

ÇİNGİZ AYTMATOV
Çingiz Torekuloviç Aytmatov
Doğum tarixi:	12 dekabr 1928-ci il(1928-12-12)
Doğum yeri:	Şəkər, Qırğızıstan
Vəfatı:	10 iyun 2008-ci il (79 yaşında)
Vəfat yeri:	Nürnberq, Bavariya, Almaniya

Çingiz Torekuloviç Aytmatov (Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; 12 dekabr 1928, Şəkər kəndi, Qırğızıstan — 10 iyun 2008, Nürnberq, Almaniya) — qırğız və rus dillərində yazmış böyük qırğız yazıçısıdır.

Ailəsi

Çingiz Aytmatovun atası, Torekul Aytmatov, görkəmli dövlət xadimi idi, lakin 1937-ci ildə həbs olunmuş, 1938-ci ildə isə güllələnmişdir. Milliyətcə tatar olan anası Nagima Aytmatova yerli teatrda aktrisa idi.

Ömrü və sənəti

8 sinif bitirdikdən sonra Çingiz Aytmatov Cambul zootexnikumuna daxil olmuş, həmin təhsil ocağını əla qiymətlərlə bitirmişdi. 1948-1953-cü illərində Aytmatov Bişkəkdəki Kənd Təsərrüfatı universitetində təhsil alıb. 1952-ci ildə dövri mətbuatda onun qırğız dilindəki ilk əsərləri çap olunmağa başladı. Ali təhsil aldıqdan sonra o, 3 il ərzində Qırğız SSR-in Maldarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunda çalışıb. Aytmatovun Moskvadakı Ali ədəbiyyat kursuna yazılması yalnız 1956-cı ildə, atasının bərpasından sonra mümkün oldu. Kursu bitirdiyi ildə "Oktyabr" jurnalında onun qırğız dilindəki "Üz-üzə" hekayəsinin rus dilinə tərcüməsi dərc olunub. Həmin il "Yeni dünya" jurnalında Aytmatovun bir sıra hekayələri və yazıçıya dünya söhrəti qazandıran "Cəmilə" povesti işıq üzü görüb.

1990—1994 illərində Aytmatov SSRİ-nin və sonradan Rusiyanın Benilüks ölkələrindəki səfiri vəzifəsində çalışıb. 2008-ci ilin martınadək Qırğızıstanın Fransada, Belçika, Lüksemburq və Niderlanddakı səfiri olub.

2006 ildə "İlin avtoqrafı" kitabının buraxılışında iştirak edib.

Çingiz Aytmatov SSRİ Ali Sovetinin deputatı, Qırğızıstan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Yazıçılar İttifaqının və Kinematoqrafçılar İttifaqının katibliyinin üzvü, Asiya və Afrika ölkələri ilə Sovet həmrəylik komitəsinin rəhbərlərindən biri, "Xarici ədəbiyyat" jurnalının baş redaktoru, "İssıqqul forumu" adlı beynəlxalq intellektual hərəkatın təşəbbüskarı idi.

10 iyun 2008-ci il tarixində müalicə keçdiyi Almaniyanın Nürnberq şəhərində yerləşən klinikada vəfat edib.

Mükafatları

• Sosialist əmək qəhrəmanı (1978)
• Lenin mükafatı (1963)
• SSRİ Dövlət Mükafatı (1968, 1977, 1983)
• Qırğızıstan xalq yazıçısı

Əsərləri

• Dağlar düşəndə (Son romanı - 2007)
• Darağacı - Dişi qurdun yuxuları (Плаха, 1988)
• Gün var əsrə bərabər - (Qırğız Türkcəsi Кылым карытар бир күн),(Rusça И дольше века длится день, 1980)
• Fuji-Yama (Восхождение на Фудзияму, Fuji Dağının Təpəsi 1973)
• Ağ gəmi (Qırğız Türkcəsi, Ак кеме : Ax Keme) (Rusça Белый пароход, 1970)
• Əlvida, Gülsarı! (Прощай, Гульсары, 1966)
• Dağlar və Steplerden nağıllar (Повести гор и степей, 1963)
• İlk müəllimim (Первый учитель, 1962)
• Cəmilə (Qırğız Türkcəsi Жамийла, Rusca Джамиля, 1958)
• Üz-üzə (Лицом к лицу, 1957)
• Çətinlikli keçid (1956)
• Torpaq ana
• Çingiz xana küsən bulud
• Uşaqlığım
• Qırmızı alma

Xarici keçidlər

• Çingiz Aytmatovun əsərlərinin qısa məzmunu (rus dilində)
• Müsahibə (rus dilində)
• Çingiz Aytmatovun son müsahibəsi: Qorbaçovun beyninə "yenidənqurma"nı mən saldım. kulis.az (azərb.)