Hicri Qəməri təqvimi

Təqvim
Təqvim haqqında
Təqvim tipi	Günəş, Ay, Ay-Günəş
Təqvim dövrü		Uzun illərin daxil edilməsi
Digər təqvimlər
Armelin · Assuriya · Astek · Bəhai · Benqal · Budda · Babil · Bizans · Vyetnam · Gilburd · Holosen · Qriqorian · Gürcü · Qədim yunan · Qədim Misir · Qədim hind · Qədim Çin · Qədim fars · Qədim slavyan · Yəhudi · Zərdüşt · Hindistan · İnk · İran · İrland · İslam · Çin · Kont · Kopt · Malay · Mayya · Nepal · Yeni Yulian · Roma · Simmetrik · Tamil · Tay: Ay, Günəş · Tibet · Üçmövsümlü · Türkmən · Universal · Fransız · Xanaane · Çuçxe · İsveç · Şumer · Efiopiya · Yulian · Yava · Yapon

Hicri Qəməri təqvimi, Qəməri təqvimi, Islami taqvimi or Hicri təqvimi (ərəb. الـتـقـويم الـهـجـري‎‎, at-таqvimə-l-hiсri) İslam peyğəmbəri Hz. Məhəmmədin (s) Məkkədən Mədinəyə hicrətini başlanğıc qəbul edən və Ayın Yer ətrafına dövr etməsinə əsaslanan təqvim sistemidir. Hicri təqvim Hicri-şəmsi və hicri-qəməri təqvim olmaq üzrə ikiyə ayrılır.

Hz. Məhəmməd və bərabərindəkilər, Səfər ayının 27. günü Hz. Əbubəkir ilə birlikdə Mədinə'yə hicrət etmək üzərə Məkkə'dən ayrılmış, 4 gecə Sevr Mağarası'nda qalmış, 1 Rəbiüləvvəl Bazaertəsi günü Sevr Mağarasından Mədinə'ye doğru yola çıxmışlardır. 8 Rəbiüləvvəl / 20 Sentyabr 622 Bazaretəsi günü Kuba kəntinə gəlmiş, burada Kuba Məscidi'ni tikmiş və 12 Rəbiüləvvəl Cümə günü Mədinə'yə doğru hərəkət etmişlərdir.

Hicri-qəməri təqvimi

Ömər zamanında Hicrətin 17. ilində verilən bir qərarla Hicrətin olduğu il Hicri Təkvimin 1. ili və o ilin Məhərrəm ayı da Hicri Qəməri təqvimin il başlanğıcı qəbul edilmək sürətiylə, o il 1 Məhərrəm'in rastladığı 16 İyul 622 tarixin də Hicri Qəməri Təqvimin başlanğıcı olarak qəbul edilmişdir. Təqvimdə Hicri Təqvim olarak bu bilinməkədədir. İslam ölkələrində işlədilən Hicri təqvim Məhəmməd'in M.S. 622'də Məkkə'dən Mədinə'yə hicrətiylə başlıyır. Hicri – Qəməri təqvim, ayın dünyanın ətrafında dövr etməsinə görə bilinir. Bir il Məhərrəm, Səfər, Rəbiüləvvəl, Rəbiülaxır, Cəmadiyələvvəl, Cəmadiyəlaxır, Rəcəb, Şaban, Ramazan, Şəvval, Zilqədə ve Zilhiccə adı verilən 12 aydan ibarətdir. Hər bir Qəməri ay təxminən 29.5 gün sürür və bir Qəməri il 354 gün olarak tapılır. Bu nəticə ilə Qəməri təqvimdə 6 ədəd 29 günlük 6 ədəd 30 günlük ay tapılır. Hansı ayların 29 ya da 30 gün sürməsi ayın artıq göz önündə tapılaraq Şeyx ül İslam tərəfindən bildirilir.

Ancaq əsas Qəməri ay 29.5 gündən 44 dəqiqə 3 saniyə daha uzun olduğundan 12 Qəməri ayın bildirdiyi 354 günlük quramsal Qəməri ildən 8 saat 48 dəqiqə 36 saniyə daha uzundur. 30 ildə bu xəta 11 gün 0 saat 18 dəqiqə 0 saniyə olacağından bərabər zamanlığı olmaq üçün 30 ildə bəri 19 ədəd 354 gündən ibarət ve 11 ədəd 355 gündən ibarət il olduğu bilinir. 355 günlük illər axırıncı aya bir gün əlavə edilərək gerçəkləşir. Beləliklə bərabər zamanlıq olur ve ancaq 2400 ildə bir təqvimə təkrar 1 gün əlavə etmək gərəkir.

Qəməri ilin sıralama vaxtı günlərin illərə görə dağılmağından (19x354+11 x 355) / 30=354 gün 8 saat 48 dəqiqə olarak hesablanır. Bugün ışlədilən günəş ilı yaxlaşıq 365 gün 5 saat 48 dəqiqə olduğundan Qəməri ıl günəş ilindən yaxlaşıq 10 gün 21 saat daha qısadır. Buna görə, 1 Qəməri il günəş ilinin 0.9702 qatına, 1 günəş ili Qəməri ilin 1.0307 qatına qarşı düşər. Ayrıca hicrət 15 İyul 622'de gerçəkləşdiyindən, qəməri təqvimin miladi təqviminə görə 621.536 il qədər artıq fərqi tapılır. Əgər məsələn 1 Yanvar 1993'ün hicri təqvimdəki qarşılığını tapmak istəsək yuxarıdakı dəyərlərdən (1992-621.536) x l.0307=1412.5372 taparıq. Hicri təqvimə görə 1412 yıl keçmiş olduğundan bu tarix hicri 1413 ilinə qarşı düşür.

Hicri təqvimin xaricində Osmanlı İmperatorluğunda 1678'dən sonra maliyyə ilə bağlı işlərdə Rumi təqvim də işlədilməyə başlanmışdır. Maliyyə ilin başlanğıcı 1 Mart olarak qəbul edilir. Rumi il 365 gün olup günəş ilinə qarşı düşən miladi il ilə bərabər uzunluqdadır. Rumi il hər 33 ilda 354 gün olan hicri ilı bir il keçər. Bu fərqı bilmək üçün Rumi ildən hər 33 ildə bir hicrət ili düşür. Her iki təqvim arasında ayrıca 13 günlük bir fərq tapılır. Ayrıca Rumi il miladi 584'də başladığından Rumi ili tapmaq üçün Miladi ildən 584 çıxarmaq gərəkir. Aylar Mart, Aprel, May, İyun, İyul, Avqust, Sentyabr, Təşrini-əvvəl, Təşrini-sani, Qanuni-əvvəl, Qanuni-sani, Fevral olaraq adlandırılır. Məsələn Miladi 1 Yanvar 1993 tarixi Rumi 19 Qanuni-əvvəl 1408 tarixinə qarşı düşür.

Osmanlı İmperatorluğunun sonuna qədər maliyyə işlərində ışlədilən Rumi il 1925'də Miladi təqvim ilinin qəbul edilməsi üzərinə rədd edilmişdir.

Tarix İslami təqvim: 8 Sha'aban 1434 Hicri Qəməri.

Hicri təqviminin 12 ayının Azərbaycanca və ərəbcə adları

Ay	Azərbaycanca	İngiliscə	Ərəbcə	Gün	Qeydlər (Ay Qısaltmaları)
Birinci ay	Məhərrəm	Muharram ul Haram	محرم	30	M
İkinci ay	Səfər	Safar ul Muzaffar	صفر	29	S
Üçüncü ay	Rəbiüləvvəl	Rabi' al-awwal	ربيع الأول	30	Ra
Dördüncü ay	Rəbiülaxır	Rabi' al-thani	ربيع الثاني	29	R
Beşinci ay	Cəmadiyələvvəl	Jumada al-awwal	جمادى الأولى	30	Ca
Altıncı ay	Cəmadiyəlaxır	Jumada al-thani	جمادى الثانية	29	C
Yeddinci ay	Rəcəb	Rajab	رجب	30	B
Səkkizinci ay	Şaban	Sha'aban	شعبان	29	Ş
Doqquzuncu ay	Ramazan	Ramadan	رمضان	30	N
Onuncu ay	Şəvval	Shawwal	شوال	29	L
Onbirinci ay	Zilqədə	Dhu al-Quidah	ذو القعدة	30	Za
Onikinci ay	Zilhiccə	Dhu al-Hijjah	ذو الحجة	29 ya da 30	Z

Həftənin günlərinin adları

gün	Ərəbcə	Mənası	Farsca
1	يوم الأحد yəvmu-l əhəd	birinci gün	یکشنبه Yekşənbe
2	يوم الإثنين yəvmu-l isnəyn	ikinci gün	دوشنبه Doşənbe
3	يوم الثُّلَاثاء yəvmu-l sulasə	üçüncü gün	سه شنبه Seşənbe
4	يوم الأَرْبِعاء yəvmu-l ərbəə	dördüncü gün	چهارشنبه Çəharşənbe
5	يوم الخَمِيس yəvmu-l həmis	beşinci gün	پنجشنبه Pəncşənbe
6	يوم الجُمُعَة yəvmu-l cumuə	Cümə günü	جمعه Come vəya آدينه Adine
7	يوم السَّبْت yəvmu-s səbt	Səbt günü	شنبه Şənbe

Artıq İl

Hicri təqvimlərdə də miladi təqvim kimi artıq illər mövcuddur. 30 ildə təxminən 11 günlük bir geriləmə eləməkdir. Bu geriləməyi düzəltmək üçün 30 illik vaxtında 2, 5, 7, 10, 13, 15, 18, 21, 24, 26 və 29 illəri 355 gün, digər illər isə 354 gün çəkməkdədir.

Azərbaycanda'da il başlanğıcı ayının Yanvar olmaqdır 1925, 1 Yanvar'ın il başlanğıcı tətilin olması da 1935 tarixindədir.

Qəməri İl

Hicri il miladi ildən ( 365.2422 – 354.367 =) 10.8752 gün daha qısa olduğundan aylar da bəzən 29. bəzən də 30 gün çəkməkdədir.

Miladi Təqvimə çevirmə

Milâdi il = (hicrî il x 32/33) + 622 cavabı ilə tapılır. Məsələ: 1000 ilinin % 3ü 30 edir, geriyi 970 qalır. Bu rəqəmə 622 yazmaqla qarşılığı olarak milâdî 1592 ili tapılır. Milâdî ilin hicrî il qarşılığını tapmaq üçün də bu cavabı işlədilir: Hicri il = (milâdî il-622) x 33/32, məsələn; (1453-622) x 33/32 = 857 sb

$C \approx H \cdot \frac{32}{33} + 622$

$H \approx \frac{33}{32} \cdot (C - 622)$

C (Miladi İl), H (Hicri İl)

Həmçinin bax

• Hicri Şəmsi təqvimi

Xarici keçidlər

[1]

Hicri Aylar الأشهر الهجرية

Məhərrəm

Səfər

Rəbiüləvvəl

Rəbiülaxır

Cəmadiyələvvəl

Cəmadiyəlaxır

Rəcəb

Şaban

Ramazan

Şəvval

Zilqədə

Zilhiccə

محرم

صفر

ربيع الأول

ربيع الثاني

جمادى الأولى

جمادى الثانية

رجب

شعبان

'رمضان

شوال

ذو القعدة

ذو الحجة