Appalaç dağları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Appalaç dağları (ing. Appalachian Mountains ) – Şimali Amerikanın şərqində (KanadaABŞ ərazisində) dağ sistemi. Cənub-qərbdən şimal-şərqə 2600 km uzanır. Ən hündür zirvəsi 2037 (Mitçell dağı). Hudzon və Mohok çayları Appalaç dağlarını 2 hissəyə (Şimali və Cənubi Appalaç dağları) ayırır.

Şimalda ayrı-ayrı dağ massivləri (yüksəkliyi 1916 metrədək) olan yayladan, cənubda bir neçə paralel və dağ massivindən ibarətdir. Silsilələr qırışıqlı və qaymalı xarakterli olub, dağarası erozion dərələr və çökəkliklərlə parçalanmışdır. Appalaç dağlarının şimal hissəsi Antropogen dövründə buzlaşmaya məruz qalmışdı. Cənub hissəsi isti və rütubətli iqlim şəraitində olduğundan burada enliyarpaqlı və həmişəyaşıl meşələr qala bilmişdir ki, bu da sonralar Appalaç dağlarının çox hissəsinə yayılmışdır.

Appalaç dağlarının iqlimi Atlantik okeanının və xüsusilə Meksika körfəzinin iqliminin təsiri ilə əlaqədar yumşaqdır. İqlim şimalda mülayim, cənubda subtropikdir. Orta temperatur yanvarda -12-dən 8°C-yədək, iyulda 18-26°C dir. İllik yağıntı 1000-1300 mm. Appalaç dağları əsasən, kristallik süxurlardan təşkil olunmuşdur. Appalaç dağlarından Konnektikut, Hudzon, Saskuehanna və s. çayları başlayır. Yamacları 1000 m. hündürlüyə qədər enliyarpaqlı, 1000 m-dən yuxarı iynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdir. Dağların yuxarı qurşaqlarında subalp bitkiləri bitir. Heyvanat aləmi üçün endemik növlər (Virginiya maralı, Virginiya opossumu,yarasa) xarakterikdir. Həmçinin qara ayı, yenot, skuns, susamuru və s.rast gəlinir. Daş kömür, dəmir filizi, mis, nefy, yanar qaz, gümüş, kobalt və s. yataqlarala zəngindir. Turizm, idman və ovçuluq rayonu kimi böyük əhəmiyyəti var.